II SA/Lu 55/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt 2 decyzji Wójta [...] z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] oraz uchyla punkt 2 wskazanej decyzji organu pierwszej instancji; II. w pozostałej części skargę oddala; III. przyznaje adwokatowi D. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...]. r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. przyznał A. R. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci A. R. oraz N. R. w wysokości po 400,00 złotych miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Decyzją z dnia [...] r. Wójt [...] zobowiązał J. B. , jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu kwoty 9.600 złotych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia wymagalności do dnia spłaty z tytułu powyższych świadczeń wypłaconych w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 roku. Jednocześnie wskazano, że należności wraz z dalszymi odsetkami naliczonymi od dnia 24 września 2014 r. do dnia spłaty należy wpłacić w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ administracji wyjaśnił, że stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego określonego w decyzji z dnia 13 [...] r. zobowiązany jest, jako organ właściwy wierzyciela, do wydania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń z funduszu. W okresie tym łączna kwota świadczeń wyniosła 9.600,00 złotych, zaś kwota odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia wydania decyzji to jest [...] r. wyniosła 5 579,24 złotych. Przy czym zauważono, że kwota odsetek ulegnie zmianie, gdyż naliczane są one do dnia spłaty. Odwołanie od decyzji z dnia [...] r. wniósł J. B. podnosząc, że zbyt późno dostarczono mu wykaz wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz wysokości należnych odsetek. Opóźnione w stosunku do zakończenia okresu świadczeniowego określonego decyzją z dnia [...]. r. wydanie decyzji zobowiązującej go do zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń wraz z odsetkami skutkuje nałożeniem obowiązku zwrotu odsetek w dużej wysokości. Odwołujący podkreślił, że dotychczas przesyłane do niego pisma dotyczące wysokości zadłużenia były nieprawidłowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. podzielając stanowisko organu I instancji co do wykładni 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutu zbyt późnego wydania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Kolegium zauważyło, że ustawa nie wskazuje terminu, w którym wydana powinna być decyzja o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności. Na ocenę legalności decyzji z dnia [...] r. nie ma również wpływu brak poinformowania odwołującego o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz N. R. i A. R.. Obowiązek ten wynikający z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma bowiem jedynie charakter pomocniczy i wyjaśniający dłużnikowi w jakiej wysokości i na jaki okres wierzyciel otrzymał świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że decyzja o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i decyzja o ich umorzeniu są podejmowane w dwu różnych postępowaniach administracyjnych. Przy czym druga z tych decyzji może być wydana jedynie po wydaniu decyzji nakazujące zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu odwoławczego wniósł J. B.. Skarżący stwierdził, że decyzja organu odwoławczego jest dla niego krzywdząca, gdyż wydając ją nie wzięto pod uwagę jego argumentów oraz przepisów dotyczących analogicznych postępowań. Ponadto skarżący wniósł o objęcie nadzorem postępowania dotyczącego umorzenia zaległości alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania i podtrzymując argumenty zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 1228 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Treść powołanego przepisu nasuwa wniosek, ze decyzja w przedmiocie zwrotu wypłaconych świadczeń nie jest pozostawiona uznaniu organu, ale ma on obowiązek orzeczenia o zwrocie zawsze, gdy zostają spełnione przewidziane w nim przesłanki. Powyższa ocena nie budzi wątpliwości również w orzecznictwie. W wyroku z dnia 12 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I OSK 839/13, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 60/12 opubl. w CBOSA). Organ zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Pozytywne ustalenia w tym zakresie oznaczają, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej. Prowadzi to do wniosku, że jeśli świadczenie zostało wypłacone, ewentualne czynności dłużnika, związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej, nie mają na gruncie tego przepisu znaczenia. Przekonanie powyższe wzmacnia treść wspomnianego art. 27 ust. 2 ustawy, w którym także brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia ( wyrok NSA z dnia 19 października 2011r I OSK 894/11 opubl. w CBOSA ). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż J. B. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Egzekucja wobec niego alimentów na rzecz córek A. i N. R. ustalonych ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w C. z dnia 17 [...]. ( [...] ) okazała się bezskuteczna, co stwierdzono w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...]. W konsekwencji decyzją z dnia [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. przyznał A. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400,00 zł miesięcznie na każdą z córek na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. W związku z zakończeniem okresu świadczeniowego wskazanego w powyższej decyzji należy uznać, iż organ I instancji był zobowiązany do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu przedmiotowych należności, co też uczynił decyzją z dnia 23 [...]. Organ dokonał szczegółowych wyliczeń wypłaconych świadczeń i wskazał precyzyjnie daty, od jakich zostały naliczone odsetki ustawowe w stosunku do poszczególnych wypłat w okresie od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. Wadliwie natomiast przyjęto, że oprócz odsetek, o których stanowi art. 27 ust. 1a ustawy, zwrotowi podlegają dalsze odsetki naliczane od dnia następującego po dniu wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Obowiązek zwrotu tego rodzaju odsetek przez dłużnika alimentacyjnego nie znajduje uzasadnienia w treści z art. 27 ustawy. Przepis art. 27 ust. 1a ustawy wskazuje jedynie na odsetki naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, aż do dnia spłaty. Zatem organ I instancji zobowiązując skarżącego w punkcie drugim decyzji do zapłaty, oprócz wskazanych w punkcie pierwszym decyzji i wynikających z art. 27 ust. 1a ustawy, również dalszych odsetek naliczanych od dnia 24 września 2014 r. do dnia spłaty, dokonał błędnej wykładni wspomnianego przepisu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy utrzymując w mocy punkt drugi decyzji organu pierwszej instancji powielił ten błąd, co uzasadnia uchylenie także zaskarżonej decyzji w tej części. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje kwestia umorzenia powstałych zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za omawiany okres. Nie tylko bowiem skarżący nie wskazał, o jakie świadczenia chodzi, ale ponadto nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tego tytułu, bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11 opubl. w CBOSA). Zatem kwestia umorzenia należności, które skarżący zobowiązany jest zwrócić oraz należnych odsetek może być rozstrzygana po zakończeniu postępowania dotyczącego zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma również, podnoszony w piśmie z dnia 14 października 2014r., zarzut nie informowania skarżącego o decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność ta, jeśli skarżący został pozbawiony bez własnej winy udziału w tym postępowaniu, może stanowić jedynie przesłankę wznowienia postępowania. Nie wiadomo także co ma oznaczać sformułowany w odwołaniu zarzut późnego dostarczenia skarżącemu "prawidłowych wykazów z przekazywanych zaliczek alimentacyjnych", co skutkowało doliczeniem odsetek w dużej wysokości. Rację ma Kolegium wskazując, że ustawa nie określa precyzyjnie terminu w jakim organ jest zobowiązany do orzeczenia o zwrocie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi jedynie, że organ wydaje decyzję po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie ma zatem żadnych przeszkód do orzeczenia o zwrocie nie tylko bezpośrednio po zaistnieniu wspomnianych okoliczności, ale również w dalszym odstępie czasowym. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt drugi decyzji Wójta [...] z dnia [...] r. oraz punkt drugi decyzji Wójta [...] z dnia [...] r. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 cytowanej ustawy w związku z §18 ust.1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461 ).