II SA/Lu 570/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Starszego Inspektorka Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. odmówiono przyznania H. J. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matka M. K. na okres od 1 listopada 2013r. do dnia 31 października 2014r. Organ wyjaśnił, że według art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 5 ust. 2 tej ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio ( ust.2 ). Według organu wnioskodawczyni spełniła warunek dochodowy, ponieważ dochód rodziny w 2012r. po uwzględnieniu utraty dochodu spowodowanej utratą prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych w przeliczeniu na osobę wyniósł 588,90 złotych w przeliczeniu na osobę, przy dochodzie ustawowym 623 złotych. Ponadto z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 listopada 2012r wynika, że matka wnioskodawczyni jest zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu nie można jednak w sprawie niniejszej przyjąć, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zgodnie z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Tym samym przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki rozumieć należy taką sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonującą pracę, o której mowa w art. 3 pkt 22 rezygnuje z tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie od 22 marca 2010 r. do dnia 21 marca 2011 r. Stosunek pracy wnioskodawczyni ustał z dniem 21 marca 2011 r. w związku z upływem czasu, na który była zawarta umowa o pracę. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności M. K. wydane zostało natomiast w dniu 20 listopada 2012 r. Nie można więc przyjąć, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto zwrócono uwagę, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu wskazanego w ustępie 1 art. 11 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego jej decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r., wydaną w oparciu o przepisy obowiązujące przed nowelizacją. Przy czym organ uwzględnił stan faktyczny istniejący przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Świadczenie przyznane decyzją z dnia [...] r., wnioskodawczyni otrzymała nie z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lecz z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki na matką M. K. Natomiast w obecnym stanie prawnym uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione są nie tylko od spełnienia kryterium dochodowego, które w sprawie niniejszej jest spełnione, ale także od kryterium rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu osób uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono więc osoby nie podejmujące zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezależnie zatem od tego czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobiera świadczenie pielęgnacyjne czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, do uzyskania zasiłku opiekuńczego musi spełniać wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi. Organ I instancji nie kwestionuje sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką, jednakże, gdy nie zachodzi okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Decyzją z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ podał, że w związku z wejściem w życie w dniu 14 maja 2014 r. ustawy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567), która to ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, zaistniała nowa sytuacja prawna. Obliguje ona rozpatrzenie niniejszej sprawy na podstawie przepisów tejże ustawy, poprzez złożenie nowego wniosku o ustalenie prawa dla zasiłku dla opiekuna, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna. Ponadto zgodnie z art. 8 tej ustawy organ, który wypłacał świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 czerwca 2013 r. w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna, to jest do dnia 28 maja 2014 r. zobowiązany jest poinformować osoby, które utraciły prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na mocy unormowania art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw o możliwości złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna oraz o warunkach nabywania do niego prawa. Skargę na decyzję Kolegium wniosła H. J. Zarzuciła, że jest krzywdząca i niesprawiedliwa oraz zażądała jej uchylenia. W uzasadnieniu przedstawiła sytuację swoją i matki oraz zanegowała stanowisko organu odwoławczego, iż do jej sytuacji faktycznej zastosowanie ma ustawa z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów. W jej ocenie nie jest dla niej wiążąca data 1 stycznia 2013r. w której jej świadczenie wygasło, bowiem otrzymywała je do października 2013r. Ponadto skarżąca stwierdziła, że wadliwe jest uzasadnienie zaskarżonej decyzji, gdyż nie wyjaśnia ono jakie przepisy tej ustawy stanowią, iż ma ona zastosowanie w sytuacji, w której obecnie znajduje się skarżąca. W odpowiedzi na skargę Kolegium przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r. poz. 1548), na mocy której znowelizowano przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) przysługuje obecnie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Natomiast świadczenie, o które może ubiegać się osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała w innym czasie, to specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu ( w brzmieniu obowiązującym w dacie decyzji ) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zatem w stanie prawnym obowiązującym w dacie decyzji jednym z wymogów uzyskania zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzemieniu nie określa natomiast, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo należy wskazać, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Decyzje te wygasały z dniem 1 lipca 2013 r. Decyzją wydaną przez Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z upoważnienia Prezydenta Miasta L. w dniu [...], przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad M. K. od dnia 1 października 2012 r. na czas nieokreślony. Przy czym o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca ubiegała się nie z uwagi na rezygnację z zatrudnienia, lecz z uwagi na jego niepodejmowanie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, co wynika z treści jej wniosku z dnia 20 listopada 2012 r. Decyzja z dnia [...] r. na mocy unormowania art. 11 ust. 3 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawa zmieniającej wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r. poz. 1557) orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) jest niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. W realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego została wydana ustawa z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567), która zgodnie z jej art. 1 określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Mając na uwadze to, że decyzja przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne wygasła na mocy art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej jak i mając na uwadze brzmienie przetoczonych powyżej przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów skarżącą zaliczyć należy do grona osób, do których znajdują zastosowania przepisy ustawy o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Zgodnie z art. 26 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia z wyjątkiem art. 17 pkt 2 lit. a, w zakresie art. 16a ust. 1 pkt 1, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. Ogłoszona została ona w Dzienniku Ustaw z dnia 30 kwietnia 2014 r. a zatem weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r. Z dniem tym w przypadku osób, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej ustalanie prawa do zasiłku dla opiekunów odbywa się w trybie i na zasadach ustawy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Ze względu na to, że skarżąca zalicza się do grona osób, o których stanowi art. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów przepisy tej ustawy będą miały w niniejszej sprawie zastosowanie od dnia 15 maja 2014 r. Stosownie do unormowania w art. 6 k.p.a. zasady legalizmu organ administracji publicznej jest zobowiązany działać na podstawie i w granicach przepisów prawa. Wydając więc w konkretnej sprawie administracyjnej decyzję, musi stosować przepisy prawa materialnego i procesowego obowiązujące w dacie jej wydawania. Tylko tego rodzaju postępowanie może bowiem być uznane za legalne (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 389/11 i wyrok z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 802/11 – oba opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zatem Kolegium, mając na uwadze datę wejścia w życie ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, rozstrzygając w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 16 grudnia 2013 r. nie mogło pominąć faktu wejścia w życie aktu normatywnego wprowadzającego inny tryb oraz zasady przyznawania świadczeń dla opiekunów, którzy utracili prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na mocy unormowania art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy stosowanie przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustalanie i wypłacie zasiłku dla opiekunów wyklucza możliwość przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego zasadnie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. W jego miejsce w związku ze sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką przysługuje jej bowiem zasiłek dla opiekuna, który utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.