II SA/Lu 582/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. po rozpatrzeniu wniosku E. K. z dnia 3 lutego 2009 r., przyznano jej synowi A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. w dniu [...] maja 2010 r. Nr [...] w ten sposób, że świadczenie alimentacyjne w wysokości 500 zł miesięcznie przyznane zostało A. K. na okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Organ orzekł ponadto o nieprzyznaniu A. K. tego świadczenia na okres od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. i uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2500 zł wypłacone w okresie od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. za świadczenia nienależnie pobrane podlegające zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W pozostałym zakresie prawa A. K. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uległy zmianie. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania E. K. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 7 lit. a/, art. 2 pkt 18 lit. c/, art. 9 ust. 2 i 4, art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Z 2009 r Nr 1, poz. 7 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. w dniu [...] maja 2010 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zakwestionował przebieg postępowania i przytoczył treść przepisów powołanych przez organ pierwszej instancji, a następnie stwierdził, że wnioskodawczyni uzyskała dochód określony w art. 2 pkt 18 lit. c/ ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie zaistniał stan faktyczny, który spowodował konieczność zmiany dotychczasowej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz uznania części świadczenia przyznanego E. K. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. Organ podniósł, iż dochód rodziny E. K. za rok 2007 wyniósł 0,00 zł, zaś po doliczeniu do miesięcznego dochodu rodziny, dochodu uzyskanego z tytułu uzyskania zatrudnienia przez wnioskodawczynię w Urzędzie Miasta L. w kwocie 1.548,71 zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.548,71 zł, czyli w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 774,36 zł i przekroczył kwotę 725,00 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał ponadto, iż decyzja z dnia [...] lutego 2009 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenia w przypadku uzyskania lub utraty dochodu oraz o tym, jakie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. Skoro zatem, zdaniem organu, E. K. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. mimo okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (uzyskiwała dochód w kwocie 1.548,71 zł), podlegają one zwrotowi jako nienależnie pobrane. Skargę na powyższą decyzję wniosła E. K., domagając się jej uchylenia w całości. Wskazała, iż, w jej ocenie, przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego pod uwagę powinien być brany jej dochód z 2008 r., nie zaś z 2009 r. Podniosła, iż postępowanie organu polegające na tym, że dowolnie wybiera on rok, z którego dochód jest doliczony do dochodu rodziny uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, stanowi naruszenie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855). Skarżąca podniosła ponadto iż samorządowe kolegium odwoławcze nie rozpatrzyło w całości złożonego przeze nią odwołania, gdyż nie uwzględniło wskazanej przez nią okoliczności, że w zaskarżonej decyzji nakazano zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami, mimo braku ostatecznej decyzji o ich nieprzyznaniu. Skarżąca przytoczyła tezę wyroku WSA z dnia 04.06.2009 r. sygn. II SA/Lu 198/09, zgodnie z którą, warunkiem wydania decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadzi do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawały dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej określanej jako ustawa. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją pierwszoinstancyjną z dnia [...] maja 2010 r., którą organ ten zmienił swoja decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. o przyznaniu A. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres luty – wrzesień 2009 r. w ten sposób, że przyznał świadczenie na okres luty – kwiecień 2009 r. i odmówił jego przyznania na okres maj – wrzesień 2009 r. (pkt 1 decyzji) oraz uznał, że wypłacona kwota 2500 zł za okres maj – wrzesień 2009 r., podlegająca zwrotowi, stanowi świadczenie nienależnie pobrane (pkt 2 decyzji). Podstawą takich rozstrzygnięć było ustalenie, że skarżąca wykazała w miesiącu kwietniu 2009 r., a więc w trakcie okresu świadczeniowego, dochód w kwocie 1548,71 zł (774,36 zł na osobę w rodzinie), którego wysokość przekroczyła określone w art. 9 ust. 2 ustawy na 725 zł kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stanowiska tego podzielić nie można. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, które w rozpatrywanej sprawie zaistniały, przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). Dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., do którego odsyła ustawa w art. 2 pkt 5). Poza sporem jest, iż w roku poprzedzającym przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekraczał kryterium dochodowego, czego wyrazem była decyzja z dnia [...] lutego 2009 r., a co również wynika z przeprowadzonych dowodów. Niewątpliwe również jest, iż w trakcie okresu świadczeniowego, tj. w miesiącu kwietniu 2009 r., skarżąca uzyskała dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wysokości 774,36 zł. Dochód ten stanowi uzyskany dochód w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c/ ustawy, a o którym mowa w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2007 r. w sprawie sposobu i trybie postępowania, sposobu ustalenia dochodu oraz wzorów wniosków zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855), obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wskazane przepisy nie określają wprost okresu, którego dotyczy pojęcie "uzyskanie dochodu". Niewątpliwe jednak jest, że uzyskanie dochodu obejmuje okres po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem w okolicznościach sprawy dochód uzyskany przez skarżącą w 2009 r. należało doliczyć do dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy. Nie oznacza to jednak, że doliczeniu podlega, jak uczyniły to organy obu instancji, kwota uzyskanego dochodu. W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, skoro podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to również w przypadku uzyskania dochodu , a wiec w sytuacjach określonych w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 maja 2009 r., II SA/Lu 201/09 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2009 r., II SA/Po 91/09). Wskazane orzeczenia dotyczą wprawdzie świadczeń rodzinnych, jednak przedstawiony w nich sposób określania dochodu uzyskanego jest analogiczny jak w sprawie niniejszej dotyczącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Należy przy tym podkreślić, że dochód uzyskany to również dochód rodziny. Nie zachodzą wiec jakiekolwiek podstawy do odmiennego sposobu obliczania tych dochodów. Dochód uzyskany, tak jak dochód rodziny, należy liczyć jako przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym. Przepisy art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia nie wykluczają powyższego sposobu określania dochodu uzyskanego. W rozpatrywanej sprawie organy administracji, z naruszeniem art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. nie ustaliły dochodów rodziny skarżącej w 2009 r. w sposób przedstawiony powyżej. Spowodowało to, że przepisy prawa materialnego, w tym art. 9 ust. 4 ustawy oraz art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia § 12 ust. 1 rozporządzenia zostały wadliwie zastosowane. Niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w przedstawionym powyżej zakresie, a wiec dotyczącym pkt 1 decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2010 r. powoduje, że niezgodne z prawem są te decyzje w części orzekającej o świadczeniu nienależnie pobranym, o czym orzekł organ pierwszej instancji w pkt 2 decyzji z dnia [...] maja 2010 r. Nie można bowiem orzekać o zwrocie nienależnego świadczenia, jeżeli nie zostało prawidłowo ustalone, że świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało. Nadto podnieść również należy, że rozstrzygniecie o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego jest możliwe dopiero po ostatecznym zakończeniu postępowania w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 czerwca 2009 r., II SA/Lu 198/09). Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ administracji, uwzględniając powyższe oceny i wnioski, ustali dochód skarżącej uzyskany w 2009 r., po czym oceni, czy w świetle art. 9 ust. 2 ustawy, syn skarżącej był uprawniony do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W zależności od tego rozstrzygnie sprawę w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Gdyby okazało się, że świadczenie to nie przysługiwało, zajdzie potrzeba, przy zastosowaniu art. 24 ust. 1 ustawy w związku z art. 163 k.p.a., dokonania zmiany lub uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dopiero jeśli decyzja w tym przedmiocie będzie ostateczna, zaistnieją prawne możliwości do orzekania w sprawie świadczenia nienależnie pobranego. Z tych względów należało orzec, jak w sentencji wyroku.