II SA/Lu 607/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.- M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpoznaniu odwołania J. S. od decyzji Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza z dnia [...], nr [...] odmawiającej wnioskodawczyni przyznania zasiłku okresowego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 2 marca 2012r. J. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zasiłku pieniężnego z przeznaczeniem na dożywianie w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", co było przedmiotem odrębnego postępowania oraz o przyznanie zasiłku okresowego, który jest przedmiotem niniejszego postępowania. Organ I instancji odmówił przyznania J. S. zasiłku okresowego ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego. Organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 28 marca 2012r., że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz matką i miesięczny dochód rodziny z lutego 2012r. wyniósł 1092,40 zł. W związku z tym – organ wskazał - przekroczenie kryterium dochodowe rodziny wynoszące 702,00 zł uprawniające odwołującą do zasiłku okresowego. Dochodem rodziny była emerytura matki w wysokości 821,35 zł netto, dodatek mieszkaniowy w kwocie 171,05 zł i otrzymywana pomoc pieniężna na dożywianie w wysokości 100 zł miesięcznie w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Kolegium odnosząc się do zarzutów odwołania podzieliło stanowisko organu I instancji, że odwołująca wraz z matką H. P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wskazuje na to – zdaniem organu - m.in. to, że odwołująca mieszka razem z matką w mieszkaniu składającym się z pokoju, kuchni i łazienki oraz to, że wspólnie z matką korzysta z urządzeń gospodarstwa domowego znajdujących się w mieszkaniu. Poza tym odwołująca nie ma stałego źródła dochodu, jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu matki. Dodatkową okolicznością przemawiającą za prowadzeniem wspólnego gospodarstwa z matką jest pomoc udzielana matce przy wykonywaniu zwykłych czynności. Organ odwoławczy poza tym wyjaśnił, że J. S. ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad matką. Jednak organy pomocy społecznej odmówiły żądanego świadczenia z uwagi na to, że matka odwołującej nie legitymowała się wówczas orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po zmianie orzeczenia o niepełnosprawności matki ww. świadczenie pielęgnacyjne na matkę zostało przyznane bratu J. S. Pomimo powyższych okoliczności – zdaniem organu odwoławczego – bezsporne jest, że odwołująca sprawuje dalej opiekę nad schorowaną matką, z którą ustanowiony opiekun nie mieszka. Kolegium, jak i organ I instancji nie uznały za wiarygodne wyjaśnienie odwołującej, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zdaniem organów odwołująca nie jest w stanie przez miesiąc utrzymać się z alimentów w wysokości 100 zł oraz z dodatku mieszkaniowego, który od stycznia 2012r. wynosi 172,00 zł, przy czym kwota 99,21 zł przekazywana jest zarządcy domu. Organ ustalił, że tylko ryczał na zakup opału w kwocie 71,84 zł wypłacany był do rąk wnioskodawcy. Poza tym przedłożone aneksy z dnia 24 marca i 6 grudnia 2011r. do umowy użyczenia mające świadczyć o tym, że odwołująca samotnie gospodaruje również nie stanowią – zdaniem Kolegium - dowodu w sprawie, ponieważ ujawnione zostały za późno tj. np. aneks z grudnia 2011 r. został złożony w ośrodku pomocy społecznej w dniu 5 kwietnia 2012r. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że stan faktyczny niniejszej sprawy został prawidłowo ustalany podczas wywiadu środowiskowego, podczas którego odwołująca miała możliwość złożenia wszystkich wyjaśnień i dowodów dotyczących jej i jej rodziny. J. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wskazała na nieprawidłowe ustalenia organów pomocy społecznej dotyczące jej sytuacji majątkowej i kwestii prowadzenia przez nią odrębnego gospodarstwa domowego. Przedstawiła swoją sytuację zdrowotną, która umożliwia jej podjęcie pracy tylko w zakładzie pracy chronionej. Ponadto skarżąca podniosła, że przez wiele lat nie kwestionowano, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, wskazała przy tym na Uchwałę Nr XXV/212/2000 Rady Miejskiej w Bychawie z dnia 28 marca 2000r. W uzasadnieniu skarżąca poza tym wyjaśniła, że jej stan zdrowia uniemożliwia opiekę nad matką, a ustanowiony opiekun prawny "zobowiązał się pomagać matce we wszystkim z czym sama sobie nie radzi". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego zasadności uznawania prowadzenia gospodarstwa domowego skarżącej wraz z matką Kolegium podniosło, że subiektywne przekonanie skarżącej o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego od matki nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że taka sytuacja zachodzi w rzeczywistości. Kolegium mając na uwadze źródła dochodu J. S., przyjęło, że koszty utrzymania skarżącej i jej matki ponoszone są przede wszystkim ze świadczenia emerytalnego H. P. Poza tym organ odwoławczy wskazał, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza m.in. to, że wykonywane są wspólnie, w uzgodnieniu, czynności życia domowego (np. sprzątnie, robienie zakupów, przyrządzanie i spożywanie posiłków, gospodarowanie pieniędzmi) jak i to, że skarżąca i jej matka wspólnie korzystają z pomieszczeń i sprzętu znajdującego się w domu. Organ przy tym wskazał, że nie wszystkie czynności domowe wykonuje odwołująca, bowiem pomaga jej brat, który pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matką. Okoliczność ta jednak nie zmienia faktu, że skarżąca wspólnie z matką gospodarują. Ponadto skarżąca w październiku 2010r. twierdziła, że sprawuje osobistą opiekę nad matką, a także do września pobierała dodatek mieszkaniowy przyznany dla dwuosobowego gospodarstwa domowego, który obecnie dalej jest pobierany. W ocenie Kolegium skarżąca okoliczności te świadczą, że skarżąca w zależności od sytuacji i potrzeb podejmuje mało wiarygodne działania, które mają wykazać, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca domagała się przyznania zasiłku okresowego, a zatem w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 477 zł; 2) osobie w rodzinie, której dochód jest niższy od kwoty 351 zł; 3) rodzinie, której dochód w przeliczeniu na osoby w rodzinie nie przekracza kwoty 351 zł. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Z powołanych przepisów wynika, że zasiłek okresowy zasadniczo nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 zasiłek okresowy "przysługuje" wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do oceny organu pozostawiono tylko ustalenie wysokości przyznanego świadczenia – jednakże w ściśle określonych granicach – oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku okresowego, z uwagi na przekroczenie przez rodzinę skarżącej ustawowego kryterium dochodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącej ocena organów obu instancji, iż skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz tworzy wraz z matką rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy, nie nosi znamion dowolności. Osoby spokrewnione ze sobą stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, skoro wnioskodawczyni mieszka na stałe wraz z matką i pozostaje na jej utrzymaniu, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 168,72 zł oraz świadczeniem pieniężnym w kwocie 100 zł nie ma własnych dochodów. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca oraz jej matka opłacają nie tylko czynsz za mieszkanie, pokrywany w większej części przez dodatek mieszkaniowy, lecz również pozostałe koszty związane z użytkowaniem wspólnego mieszkania, w szczególności za zużycie energii elektrycznej, wody czy gazu. Oczywistym jest, że osoby te ponosić muszą także koszty zakupu żywności, leków, odzieży i innych niezbędnych potrzeb bytowych. Trafne jest spostrzeżenie, że o wspólnym gospodarowaniu świadczy również to, że w istniejących warunkach lokalowych nie da się w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki. J. S. nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa, gdyż nie posiada własnych środków na jego utrzymanie. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011r. (I OSK 1061/11 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z powyższym wspólnego gospodarowania skarżącej i jej matki nie wyklucza fakt, iż H. P. ma ustanowionego opiekuna faktycznego, który z nią faktycznie nie zamieszkuje. W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo ustaliły, że na dochód rodziny skarżącej składała się emerytura matki w wysokości 821,35 zł netto, dodatek mieszkaniowy w kwocie 171,05 zł i otrzymywana pomoc pieniężna na dożywianie w wysokości 100 zł miesięcznie w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przyznane skarżącej na cały 2011r., a także na okres 1 stycznia 2012r. - 31 marca 2012r. Łączny dochód strony stanowi więc kwota 1092,40 zł, która przewyższa kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł. W świetle bowiem art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Fakt prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z H. P. został także potwierdzony w innych wyrokach tutejszego sądu, od których skargi kasacyjne Naczelny Sąd Administracyjny oddalił (wyroki NSA z dnia 11 października 2012r., sygn. akt I OSK 1259/12, sygn. akt I OSK 828/12, czy sygn. akt I OSK 1157/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dodatkowo należy także mieć na względzie, iż organ właściwy przyznając skarżącej dodatek mieszkaniowy przyznany od 1 stycznia 2012 r. przyjął, że gospodarstwo domowe skarżącej – wbrew jej twierdzeniom – liczy dwie osoby. W świetle art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Skarżąca – w stanie faktycznym sprawy – nie może być uznana za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu ww. przepisów. W ocenie Sądu, zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżąca brała udział, jak i uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazują, że organy nie naruszyły obowiązujących przepisów, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest powołana przez skarżącą w skardze uchwała Rady Miejskiej w Bychawie z dnia 28 marca 2000r., Nr XXV/212/2000 dotycząca rozpatrzenia skargi J. S. na działalność Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej (k. 38 akt sądowych w sprawie sygn. akt II SA/Lu 195/11). Pomijając już fakt, że dotyczą ona działalności OPS sprzed 11 lat, to w ich uzasadnieniach brak jest jakichkolwiek danych mogących podważyć prawidłowość przyjętych obecnie w zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych. Trzeba też zauważyć, że uchwała uznała skargę J. S. za bezzasadne. Organy administracji, w oparciu o powyższe przepisy, prawidłowo ustaliły, że dochód rodziny skarżącej w lutym 2012 r. wyniósł 1092,40 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 702,00 zł. W tej sytuacji wnioskowane świadczenie nie mogło być skarżącej przyznane. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).