II SA/Lu 630/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 a, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej u.p.s.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...], ustalającą, że M. N. jest od dnia [...] lutego 2017 r. do zobowiązany do wnoszenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R. i zobowiązującą M. N. do uiszczania tej kwoty do dnia 10-tego każdego miesiąca. W uzasadnieniu decyzji kolegium podniosło, że zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 oraz ust. 2 pkt 2a u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Odpłatność ustalana jest do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W pierwszej kolejności koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec (opłata nie może przekraczać 70% jego dochodu). Jeżeli pensjonariusz nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, ale obciąża się ich w kolejności. Kolegium wyjaśniło, że powyższe zobowiązanie oparte jest na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., w przypadku osób samotnie gospodarujących, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Organ wskazał, że w myśl z § 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone w wysokości 634,00 zł. Kolegium podniosło, że S. N., który na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2011 r., znak: [...] został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w R., jest osoba rozwiedzioną, w związku z czym zobowiązanymi do partycypacji w kosztach jego utrzymania w DPS są jego zstępni. Organ wyjaśnił, że na podstawie decyzji z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] S. N. został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. od dnia [...] listopada 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że obwieszczeniem Nr [...] Starosty [...] z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "S." w R. w 2016 roku (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2016, poz. 843) ustalono, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "S." w R., wynosi [...] zł. Kolegium podniosło następnie, że w dniu [...] września 2016 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie zobowiązania M. N. do ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R., a ponieważ M. N. odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dlatego też jego dochody za rok 2015 zostały ustalone na podstawie informacji uzyskanej z Wojskowego Biura Emerytalnego w L.. Organ ustalił, że w 2015 r. skarżący uzyskał dochód netto w wysokości [...] zł, co miesięcznie stanowi [...] zł. Organ podkreślił, że kwota ta jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł (kryterium dochodowe [...] zł x 300% = [...] zł), co zobowiązuje M. N. jako zstępnego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R.. Ponadto kolegium zaznaczyło, że w odrębnej decyzji ustalono, że siostra M. N. - M. C. została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R. w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast S. N. został zobowiązany do ponoszenia odpłatności w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy wskazał, że opłata w wysokości [...] zł, do wnoszenia której został zobowiązany M. N., wynika z różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R. a opłatą wnoszoną przez niego oraz przez M. C. ([...],00 zł - [...] zł - [...] zł = [...] zł). Kwota dochodu strony pozostająca po wniesieniu opłaty w wysokości [...] zł nie jest przy tym niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji podjął bezskuteczną próbę zawarcia z M. N. umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Zdaniem organu, obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. nie kreuje umowa z art. 103 ust. 2 tej ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Odnosząc się zaś do kwestii dotyczącej zwolnienia strony z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w placówce, kolegium stwierdziło, że dopóki w sposób ostateczny nie zostanie ustalona kwota odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, pozostaje otwarta kwestia zwolnienia zobowiązanego z tego obowiązku. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien wynikać z decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w placówce. Dopiero zaś po uprawomocnieniu się takiej decyzji może być rozpoznawany wniosek o zwolnienie danej osoby z obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Kolegium podzieliło stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2007 r., IV SA/GL 431/07 i WSA w Łodzi z 1 kwietnia 2009 r., II SA/Łd 882/08), zgodnie z którym zwolnienie musi się odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając bowiem zakresu takiego obowiązku, strona nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite, czy też częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Mogłoby dojść do sytuacji, w której strona domagałaby się zwolnienia z kwoty wyżej, niż opłata, którą organ zamierza dopiero ustalić. W związku z powyższym, jak podniósł organ drugiej instancji, postępowanie w rozpoznawanej sprawie dotyczyło jedynie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej należnej od M. N., a nie kwestii zwolnienia go z obowiązku ponoszenia tej opłaty. Skargę na powołaną na wstępie decyzję kolegium wniósł M. N., wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniósł, że z ojcem od lat nie utrzymuje kontaktów. Wskazał, że jego i jego siostrę wychowała i utrzymywała w zasadzie jedynie matka, gdyż ojciec nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich i alimentacyjnych. Skarżący podniósł, że czuje się pokrzywdzony przez ojca, który nigdy wobec niego nie okazywał uczuć ojcowskich, znęcał się nad nim i jego siostrą oraz matką. Skarżący podniósł, że jest osobą bardzo schorowaną, wobec której orzeczono całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji (padaczka pourazowa, choroba płuc, postępująca głuchota, częściowa utrata wzroku, wypadanie przedniego płatka mitralnego w sercu oraz stany depresyjne i nerwicowe związane z obrażeniami głowy po wypadku z 1995 r.). Do skargi dołączył zaświadczenia lekarskie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieni zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, której przedmiot stanowi ustalenie istnienia po stronie skarżącego obowiązku uiszczania opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani są (w kolejności wskazanej w tym przepisie): 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, której mieszkaniec został skierowany do domu pomocy społecznej. Z przepisu tego wynika, że osoby wymienione w pkt 2 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, o ile mieszkaniec domu pomocy społecznej ponosi pełną odpłatność za swój pobyt w tej instytucji. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak wynika z obwieszczenia Nr [...] Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "S." w R. w 2016 roku (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2016, poz. 843), średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "S." w R. wynosi [...] zł. Niekwestionowanym jest, że S. N. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w R. na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2011 r., znak: [...], zaś na podstawie decyzji z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS od dnia [...] listopada 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, stanowiącej 70 % jego dochodu. W świetle prawidłowych ustaleń organów obu instancji, osobami obowiązanymi do poniesienia opłaty za pobyt S. N. w DPS w pozostałej części są jego dzieci: M. N. i M. C.. Wprawdzie S. M. ma jeszcze jedno dziecko – syna [...] ze związku z K. P., jednak z uwagi na to, że jest on osobą bezrobotną, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy, a dochód na osobę w jego rodzinie wynosi jedynie [...] zł miesięcznie (k. 11 akt administracyjnych sprawy II SA/Lu [...]), brak jest, w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b/ u.p.s., podstaw do obciążania go opłatą za pobyt ojca w DPS. Sądowi jest wiadome z urzędu, że w odrębnym postępowaniu wydana została decyzja w przedmiocie ustalenia siostrze skarżącego – M. C. miesięcznej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w kwocie [...]zł. Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że miesięczny dochód M. N. w 2015 r. wyniósł [...] zł. Kwota ta jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej 634,00 x 300% = [...] zł), co, w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a/ u.p.s., zobowiązuje M. N., jako zstępnego, do ponoszenia opłaty za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w R.. Prawidłowo zatem organy przyjęły, że skoro miesięczna opłata za pobyt S. N. w domu pomocy społecznej wynosi [...] zł, on sam ponosi tę opłatę w wysokości [...] zł, a siostra skarżącego została obowiązana odrębną decyzją do uiszczenia opłaty w wysokości [...] zł, to skarżący ma obowiązek uiścić kwotę [...]zł, stanowiącą różnicę pomiędzy wysokością opłaty za pobyt w DPS a kwotą, którą mają uiścić jego ojciec i siostra ([...],00 zł - [...] zł - [...] zł = [...] zł). Ponadto, co istotne, kwota dochodu pozostająca skarżącemu po wniesieniu opłaty, nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co odpowiada dyspozycji art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a/ u.p.s. Niezasadny jest zawarty w skardze zarzut braku umowy określającej wysokość świadczenia, które skarżący ma uiszczać z tytułu pobytu jego ojca w DPS. Podkreślenia wymaga, że obowiązek wnoszenia tej opłaty kreuje nie umowa, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty wydana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Z brzmienia art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika bowiem, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby. A zatem dotyczy ona opłaty, której obowiązek ponoszenia został już wcześniej ustalony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. (sygn. akt I OSK 62/14) obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej powinien zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zawarcie umowy ma zaś na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 lit. a/ i b/ u.p.s. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze treść zarzutów podniesionych w skardze, wymaga przede wszystkim podkreślenia, na co trafnie zwróciły uwagę organy, że art. 61 u.p.s. nie uzależnia obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Obowiązek ten oparty został na kryteriach obiektywnych - stosunku pokrewieństwa oraz możliwościach finansowych osoby zobowiązanej. Nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podnoszony przez skarżącego zarzut braku jakichkolwiek więzi z ojcem, za którego pobyt zobowiązany jest ponosić opłatę. Podkreślić należy, że jak trafnie podniosło kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przepis art. 64 u.p.s. umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, między innymi wówczas, gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wniosek taki podlega jednak rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zwolnienie z opłaty może bowiem dotyczyć jedynie sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16, wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2007 r., IV SA/GL 431/07, wyrok WSA w Łodzi z 1 kwietnia 2009 r., II SA/Łd 882/08), zgodnie z którym zwolnienie musi się odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając bowiem zakresu takiego obowiązku, strona nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite, czy też częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Treść art. 64 u.p.s. potwierdza powyższe rozumowanie, gdyż stanowi o zwolnieniu osób "wnoszących opłatę", a zatem dotyczy sytuacji, gdy opłata ta została już ustalona. Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), skargę oddalił.