II SA/Lu 649/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy WSA Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. M. K. (dalej jako "strona", "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. (data wpływu do organu [...] listopada 2020 r.), strona zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku strona załączyła oświadczenie, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłki dla opiekuna. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., Burmistrz [...] odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust.5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na moment powstania niepełnosprawności matki – H. W., której niepełnosprawność powstała w wieku 50 lat, a strona ma ustalone w związku z opieką nad matką, prawo do zasiłku dla opiekuna. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Pismem z dnia [...] maja 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. przekazało do organu pierwszej instancji, w celu rozpatrzenia oświadczenie strony z dnia [...] listopada 2020 r., złożone wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o wyborze na podstawie art. 27 ust.5 u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna. Wskazano, że w tych okolicznościach organ pierwszej instancji podejmie niezwłocznie czynności niezbędne do rozpatrzenia i realizacji oświadczenia strony, w zakresie eliminacji z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu stronie zasiłku dla opiekuna, kolidującego z wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., Burmistrz [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką H. W.. Decyzja został doręczona stronie w dniu [...] czerwca 2021 r., która zrzekła się prawa do wniesienia odwołania. W dniu [...] lipca 2021 r. ww. decyzja wpłynęła do SKO w Z. . Po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną H. W. od dnia [...] lipca 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, 1b oraz ust.5 pkt 1 i art. 27 ust.5 u.ś.r. oraz nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji co do możliwości zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Kolegium okoliczność powstania niepełnosprawności po okresach wymienionych w art. 17 ust.1b u.s.r. nie powinna skutkować pozbawieniem opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest dopuszczalne. Organ odwoławczy wskazał również, że skarżąca jest córką niepełnosprawnej w stopniu znacznym H. W., która jest wdową i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika z ustaleń zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Wymieniona przedłożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wymaganymi oświadczeniami o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym od 2016r. oraz o spełnieniu pozostałych warunków do jego przyznania. Ze względu na powyższe, Kolegium uznało, że zachodzą przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną H. W. za okres, w którym nie zachodziła kolizja pomiędzy tym uprawnieniem, a ustalonym prawem do zasiłku dla opiekuna, z uwzględnieniem faktu, że zasiłek dla opiekuna jest świadczeniem niepodzielnym (przysługuje za pełny miesiąc), to jest od dnia [...] lipca 2021 r., na czas nieokreślony, stosownie do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od dnia [...] listopada 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowa wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust.5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a." Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W przedmiotowej sprawie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., a dotyczący kwestii uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od [...] listopada 2020 r., a nie - jak ustaliło Kolegium - od [...] lipca 2021 r. Organ odwoławczy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] listopada 2020 r., uznając, że dopiero od dnia [...] lipca 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznającą skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna na matkę. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna na matkę – H. W.. W toku postępowania odwoławczego Kolegium – pismem z dnia 27 maja 2021 r. – zwróciło się do organu pierwszej instancji o rozpatrzenie oświadczenia strony z dnia 25 listopada 2020 r., złożonego wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o wyborze na podstawie art. 27 ust.5 u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna. Jak już wyżej wskazano decyzją z dnia 16 czerwca 2021 r., Burmistrz [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna na matkę. Skarżąca nie zakwestionowała tego rozstrzygnięcia w drodze odwołania oświadczając, że zrzeka się prawa do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą więc do wniosku, że dopiero od dnia [...] lipca 2021 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. W związku z powyższym, stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna , przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. zasiłku dla opiekuna, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Oba świadczenia pełnią tą samą funkcję, a ich istotą jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 53/21, wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18). Mając powyższe rozważania na względzie, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia [...] lipca 2021 r., bowiem dopiero od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.