II SA/Lu 685/25

WyrokWSA w Lublinie2025-12-03

Skład orzekający: Bartłomiej Pastucha

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. (uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia) w sytuacji, gdy zarzuty strony dotyczyły głównie terminu wykonania obowiązku, a nie braków w postępowaniu wyjaśniającym?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Zarzuty strony dotyczące terminu wykonania obowiązku usunięcia odpadów nie stanowiły braków w postępowaniu wyjaśniającym, które uniemożliwiałyby rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy. W takiej sytuacji organ odwoławczy powinien był sam rozstrzygnąć kwestię terminu, a nie przekazywać sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Również wadliwe wszczęcie nowego postępowania przez organ pierwszej instancji, mimo trwającego już postępowania, nie stanowiło istotnego naruszenia przepisów proceduralnych uzasadniającego uchylenie decyzji w całości.
Stan faktyczny
Strony J. K. i R. K. wniosły sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu, która uchyliła decyzję Burmistrza Miasta Biłgoraja nakazującą D. A. usunięcie odpadów z ich nieruchomości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżący kwestionowali jedynie termin wykonania obowiązku usunięcia odpadów, uznając go za zbyt odległy. Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, zarówno w zakresie terminu wykonania obowiązku, jak i wadliwego wszczęcia nowego postępowania.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu i zasądził solidarnie od Kolegium na rzecz J. K. i R. K. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J. K. i R. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 10 października 2025 r., znak: SKO.Ośr/40/23/2025 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu solidarnie na rzecz J. K. i R. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 10 października 2025 r. znak: SKO.Ośr/40/23/2025 - po rozpatrzeniu odwołania J. K. oraz odwołania R. K. od decyzji Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 26 sierpnia 2025 r. znak: GK.6236.1.2025.7 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów - na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej jako "k.p.a."), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji kasacyjnej organ odwoławczy wyjaśnił, że uchyloną decyzją z dnia 26 sierpnia 2025 r. Burmistrz Miasta B. nakazał D. A. (dalej także jako "zobowiązany") usunięcie wszystkich odpadów o kodach 20 01 10 - odzież i 20 01 11 - tekstylia, zgromadzonych na nieruchomości nr [...] (ark. 31) zlokalizowanej przy ul. [...] w B., zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie (pkt 1 rozstrzygnięcia). Jednocześnie organ pierwszej instancji wyznaczył termin wykonania powyższego obowiązku na dzień 31 grudnia 2028 r. (pkt 2 rozstrzygnięcia). Od powyższej decyzji odwołania o zbliżonej treści wnieśli J. K. i R. K. (właściciele działki, na której składowane są odpady objęte nałożonym obowiązkiem - dalej także jako "skarżący"). Skarżący zakwestionowali zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2 jej rozstrzygnięcia, tj. co do ustalonego terminu wykonania przez D. A. nałożonego obowiązku usunięcia odpadów. Zarzucili, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił przyczyn ustalenia tak odległego terminu. W ocenie skarżących zobowiązany - pomimo odbywania kary pozbawienia wolności - ma możliwość wykonania nałożonego obowiązku, zwłaszcza że wcześniej zobowiązywał się do usunięcia odpadów w terminie kilku miesięcy. Skarżący podkreślili, że zalegające odpady uniemożliwiają im użytkowanie nieruchomości i szkodliwie oddziałują na środowisko. Wskazując na powyższe, wnieśli o zmianę decyzji organu pierwszej instancji poprzez zobowiązanie D. A. do usunięcia odpadów w terminie do dnia 31 grudnia 2025 r. Rozpatrując odwołanie Kolegium wskazało, że w realiach przedmiotowej sprawy nie było i nie ma wątpliwości odnośnie do faktu zgromadzenia na należącej do skarżących nieruchomości odpadów o kodach 20 01 10 - odzież i 20 01 11 - tekstylia. Kwestią sporną było ustalenie, czy doszło do skutecznego obalenia domniemania odpowiedzialności właścicieli nieruchomości za zgromadzone odpady oraz ustalenie rzeczywistego posiadacza odpadów, który powinien te odpady usunąć. To, że skarżący nie mogą być uznani za posiadaczy odpadów zostało przesądzone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 października 2024r., sygn. akt II SA/Lu 659/24, w którym Sąd wyraźnie wskazał, że podmiotem odpowiedzialnym za zdeponowanie odpadów na działce, a tym samym posiadaczem odpadów jest D. A., natomiast właściciele nieruchomości nie weszli w posiadanie odpadów oraz dołożyli wszelkich starań, aby wykazać, kto bezprawnie zdeponował odpady na ich działce. Biorąc pod uwagę związanie organu administracji oceną prawną dokonaną przez Sąd, Kolegium za prawidłowe uznało rozstrzygnięcie nakładające obowiązek usunięcia odpadów z terenu działki nr ewid.[...] na D. A.. Organ odwoławczy podkreślił, że w tym zakresie decyzja organu pierwszej instancji nie jest kwestionowana przez skarżących, jednakże uważają oni, że termin wyznaczony na realizację nałożonego obowiązku usunięcia odpadów (do dnia 31 grudnia 2028 r.), jest terminem zbyt odległym i nie znajduje uzasadnienia w treści decyzji organu pierwszej instancji. Zastrzeżenia te Kolegium uznało za zasadne. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że zasadniczą intencją art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.; dalej jako "u.o.") jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, gdyż odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (tak. m. in. NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 7295/21). Nałożony termin powinien więc uwzględniać przede wszystkim realia dotyczące składowanych odpadów, to jest miejsce składowania, rodzaj odpadów i ich stan. Kolegium przyznało rację skarżącym, iż w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji nie wypowiedział się o okolicznościach, które wziął pod uwagę ustalając termin usunięcia odpadów, co sugeruje, że mógł go ustalić w sposób dowolny. Dopiero w piśmie przekazującym akta sprawy organ pierwszej instancji wskazał, że uwzględnił informację udzieloną przez Areszt Śledczy w [...] z dnia 23 maja 2025 r. znak DE.4003.23.2025.PS, z której wynika, że zobowiązany nie ma możliwości wcześniejszego pozbycia się odpadów z nieruchomości. W ocenie Kolegium, wniosek taki nie jest jednak uprawniony, gdyż powyższe pismo stanowi jedynie informację o miejscu pobytu D. A. oraz o przewidywanym terminie zakończenia odbywania przez niego kary pozbawienia wolności (15 października 2028 r.). Obowiązek usunięcia odpadów nie ma natomiast charakteru obowiązku osobistego i może być wykonany na zlecenie przez osoby trzecie. Kolegium zwróciło uwagę, że w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż usunięcie, transport oraz zagospodarowanie przedmiotowych odpadów winno zostać wykonane przez podmiot posiadający wymagane zezwolenia w tym zakresie. Zdaniem organu odwoławczego, odbywanie przez zobowiązanego kary pozbawienia wolności nie może być więc traktowane jako przeszkoda uniemożliwiająca wykonanie obowiązku usunięcia odpadów, a przez to uzasadniająca wyznaczenie terminu usunięcia odpadów na dzień przypadający dopiero po przewidywanym końcu odbywania kary, który w okolicznościach rozpatrywanej sprawy jest odległy. Kolegium zwróciło uwagę, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 października 2024r., sygn. akt II SA/Lu 659/24, WSA w Lublinie wskazał, iż kwestia skuteczności wykonania obowiązku nałożonego w decyzji wydanej na podstawie art. 26 u.o., nie może być brana pod uwagę przy wydawaniu tej decyzji. W ocenie Kolegium rozstrzygając w ramach tego przepisu organ nie może zatem brać pod uwagę okoliczności mogących mieć wpływ na ewentualne przyszłe postępowanie egzekucyjne, ponieważ nie ma ku temu podstawy prawnej. Ustalony termin powinien przede wszystkim uwzględniać aktualną, rzeczywistą sytuację na nieruchomości, gdzie zgromadzono odpady oraz realizować zasadę, że odpady powinny zostać usunięte w miarę szybko i skutecznie. Kolegium podkreśliło, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji zobowiązany będzie uwzględnić powyższe stanowisko i wskazania. W końcowej części decyzji organu odwoławczego podkreślono, że pomimo iż decyzja Burmistrza Miasta B. kwestionowana była jedynie w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku usunięcia odpadów, Kolegium zobowiązane było do jej weryfikacji w całości, w tym pod względem zgodności z przepisami procesowymi. W tym zakresie wykazano nieprawidłowości, co - pomimo akceptacji przez organ odwoławczy stanowiska w kwestii obowiązku usunięcia odpadów i adresata obowiązku (pkt 1 rozstrzygnięcia) - skutkowało koniecznością uchylenia decyzji w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Nie można bowiem utrzymać w mocy decyzji wydanej w postępowaniu, co do którego materiał dowodowy wskazuje, że formalnie nie powinno być wszczęte i się toczyć, ze względu na niezakończone postępowanie w tej samej sprawie, jak też nie można w części utrzymać decyzji w mocy, a w części uchylić ją, przekazując sprawę, w tej uchylonej części, do ponownego rozpatrzenia. J. K. i R. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sprzeciw od opisanej wyżej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. W treści sprzeciwu zwrócili się o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że D. A. powinien usunąć odpady z ich nieruchomości (tak jak zostało to ustalone w decyzji organu pierwszej instancji) oraz uchylenie decyzji Burmistrza Miasta Biłgoraja tylko w zakresie ustalenia terminu usunięcia odpadów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podnieśli, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa pod względem podmiotowym, zaś skarżący nie zgadzają się z nią jedynie w zakresie ustalenia terminu usunięcia odpadów z ich nieruchomości. W ich ocenie wystarczająco odległym terminem byłaby data 30 kwietnia 2026 r. Skarżący podkreślili, że termin usunięcia odpadów nie może być zbyt odległy, gdyż nastąpi degradacja środowiska i zanieczyszczenie. W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jego oddalenie. Kolegium podniosło, że wydanie decyzji kasatoryjnej było w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione z dwóch powodów. Po pierwsze, uchylona decyzja organu pierwszej instancji zapadła w postępowaniu wszczętym z urzędu, w sytuacji, kiedy już w tej sprawie toczyło się postępowanie administracyjne. Decyzje obu instancji, które zapadły w tym postępowaniu, zostały uchylone prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 659/24, co oznacza, że sprawa powróciła do organu pierwszej instancji, który powinien sprawę tę rozpatrzyć, będąc związanym wskazaniami Sądu. Natomiast organ pierwszej instancji, kierując się wnioskiem skarżących z dnia 22 lutego 2025r., wszczął z urzędu nowe postępowanie, w którym wykonywał czynności dowodowe, kończąc je wydaniem decyzji z dnia 26 sierpnia 2025 r. Wszczęcie postępowania w tej samej sprawie nie było dopuszczalne. Dlatego też organ odwoławczy zdecydował o wydaniu rozstrzygnięcia kasatoryjnego, pozostawiając w kompetencji organu pierwszej instancji procesowe zakończenie niezasadnie wszczętego postępowania. Kolegium uznało, że należy rozpatrzyć odwołanie i ocenić wydaną decyzję w kontekście zarzutów zgłoszonych przez skarżących, co zasadniczo byłoby niemożliwe przy przyjęciu niemerytorycznego rozstrzygnięcia o uchyleniu decyzji i umorzeniu postępowania. Po drugie, organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie w zakresie ustalenia terminu usunięcia odpadów zapadło bez wymaganego postępowania dowodowego oraz bez uzasadnienia. Organ pierwszej instancji wbrew intencji zawartej w przepisie art. 26 ust. 2 u.o. ustalił odległy termin usunięcia odpadów z nieruchomości skarżących, przyjmując bliżej nieokreślone lub nieodpowiadające regulacjom prawnym kryteria ustalenia tego terminu. W związku z tym, że na treść rozstrzygnięcia mogła mieć wpływ okoliczność przebywania posiadacza odpadów w zakładzie karnym, Kolegium przedstawiło organowi pierwszej instancji wiążące stanowisko dotyczące charakteru obowiązku usunięcia odpadów nakładanego decyzją oraz wskazania, jakie okoliczności organ ten powinien wziąć pod uwagę rozpatrując ponownie kwestię terminu usunięcia odpadów. Zdaniem organu drugiej instancji, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie było możliwości sanowania wad postępowania pierwszej instancji i wydanej decyzji na etapie odwoławczym, w tym w trybie przepisu art. 136 § 1 k.p.a. Natomiast zastosowanie trybu przewidzianego w art. 138 § 2 wykluczało uchylenie decyzji w części, przy akceptacji rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia posiadacza odpadów zobowiązanego do ich usunięcia, które nie było przedmiotem sporu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., to jest od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Zgodnie bowiem z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., nie zaś - jak w przypadku skarg – rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu powoduje zatem wszczęcie postępowania o ograniczonym zakresie. Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem sprowadza się bowiem wyłącznie do dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Innymi słowy, rolą sądu w postępowaniu objętym sprzeciwem jest weryfikacja stanowiska organu odwoławczego w zakresie, w jakim uznał on decyzję organu pierwszej instancji za obarczoną wadami proceduralnymi w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Oczywiste jest, że owa ograniczona kontrola nie może całkowicie abstrahować od oceny materialnoprawnej – zwłaszcza w zakresie determinującym uznanie, czy zaistniała przesłanka konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Zasadniczo jednak, rozpoznając sprzeciw, sąd administracyjny nie powinien dokonywać bezpośrednio wykładni prawa materialnego, a w szczególności nie jest uprawniony do dokonywania oceny decyzji kasacyjnej w takim zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na art. 64b § 3 p.p.s.a. (wyłączającego stosowanie w takim postępowaniu art. 33 p.p.s.a., a tym samym ograniczającego krąg podmiotowy takiego postępowania wyłącznie do wnoszącego sprzeciw i organu) nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. (por. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 611/21, LEX nr 3170889; z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 3632/18, LEX nr 2580048; z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 3011/17, LEX nr 2408525). Rozpoznając według powyższych kryteriów sprzeciw wniesiony przez R. i J. małż. K., Sąd uznał, że jest on zasadny. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Z przytoczonej regulacji wynika, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne wówczas, gdy aktualizują się obie określone w tym przepisie przesłanki, tj. gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co w świetle poglądów orzecznictwa równoznaczne jest z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, a więc w zakresie uniemożliwiającym rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przy czym braków w postępowaniu wyjaśniającym nie da się wyeliminować z zastosowaniem art. 136 k.p.a., tj. w trybie uzupełniającego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12, LEX nr 1575600). O ile więc zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy jest kompletny lub wymaga uzupełnienia w niewielkim zakresie, możliwym do zrealizowania w trybie art. 136 k.p.a., podstawą wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego nie może być stwierdzenie przez organ odwoławczy, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, a nie jedynie oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę (por. wyroki NSA: z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 2146/18; z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 566/22, opubl. w CBOSA). Zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. może mieć zatem miejsce jedynie wówczas, gdy zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3080/19, opubl. CBOSA). W świetle przedstawionych wyżej warunków zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., zaskarżone rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu uznać trzeba za wadliwe. Przypomnieć należy, że kontrolowana decyzja kasacyjna została wydana na skutek odwołań skarżących, którymi zakwestionowano decyzję Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 26 sierpnia 2025 r. w zakresie ustalonego w pkt 2 jej rozstrzygnięcia terminu wykonania przez D. A. obowiązku usunięcia odpadów. Organ odwoławczy podzielił zarzuty skarżących co do wadliwości tej części decyzji pierwszoinstancyjnej, wytykając Burmistrzowi brak uzasadnienia dla ustalenia tak odległego terminu wykonania nałożonego obowiązku. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że za wyznaczeniem terminu usunięcia odpadów dopiero na dzień 31 grudnia 2028 r. nie może przemawiać okoliczność, iż zobowiązany odbywa obecnie karę pozbawienia wolności, której koniec przewidziano na dzień 15 października 2028 r. W ocenie organu odwoławczego, fakt odbywania przez zobowiązanego kary pozbawienia wolności nie stanowi przeszkody dla wcześniejszego wykonania obowiązku usunięcia zgromadzonych przez niego na nieruchomości skarżących odpadów, albowiem nie jest to obowiązek osobisty i może być wykonany na jego zlecenie przez osoby trzecie. Kolegium zwróciło uwagę, że (cyt.) "ustalony termin powinien przede wszystkim uwzględniać aktualną, rzeczywistą sytuację na nieruchomości, gdzie zgromadzono odpady oraz realizować zasadę, że odpady powinny zostać usunięte w miarę szybko i skutecznie". Przytoczone zastrzeżenia Kolegium względem ustalonego w decyzji organu pierwszej instancji terminu wykonania obowiązku, nie dotyczą zatem braków w postępowaniu wyjaśniającym niezbędnym dla rozstrzygnięcia tej kwestii, lecz w istocie kwestionują prawidłowość dokonanej przez organ pierwszej instancji oceny okoliczności faktycznych sprawy, będącej podstawą ustalonego terminu. Zastrzeżenia te nie uprawniały zatem organu odwoławczego do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Jeżeli Kolegium uznało, że określając termin wykonania obowiązku organ pierwszej instancji bezpodstawnie uwzględnił okoliczność odbywania przez zobowiązanego kary pozbawienia wolności, to nic nie stało na przeszkodzie, by organ odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w tej części i na nowo ustalił termin usunięcia odpadów przez zobowiązanego, biorąc pod uwagę okoliczności, które uznał w za istotne dla tej kwestii, tj. - jak wskazał - aktualną, rzeczywistą sytuację na nieruchomości oraz zasadę, że odpady powinny zostać usunięte w miarę szybko i skutecznie. Zaznaczyć trzeba, że stan nieruchomości, na której zgromadzone są odpady objęte nałożonym obowiązkiem, jak też rodzaj i ilość tych odpadów, nie budzi wątpliwości w świetle zgormadzonego w aktach materiału dowodowego, w tym zwłaszcza protokołu z ostatniej z przeprowadzonych w tej sprawie kontroli z dnia 10 lipca 2025 r. oraz dołączonej do niego dokumentacji fotograficznej. Jeżeli zaś nawet organ odwoławczy uznał za konieczne - dla określenia na nowo terminu usunięcia odpadów - dokonanie weryfikacji aktualności ustaleń ww. kontroli, to i tak nie sposób uznać, by był to zakres postępowania dowodowego wykraczający poza ramy art. 136 k.p.a. Poza wadliwością decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie ustalonego w niej terminu usunięcia odpadów, jako naruszenie przepisów postępowania decydujące o konieczności zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy wskazał okoliczność, iż decyzja Burmistrza Miasta Biłgoraja została wydana w postępowaniu, które (cyt.) "formalnie nie powinno być wszczęte i się toczyć, ze względu na niezakończone postepowanie w tej samej sprawie (...)". Szerzej kwestia ta została wyjaśniona przez Kolegium dopiero w odpowiedzi na sprzeciw. Z wyjaśnień tych wynika, że organ odwoławczy uznał, iż decyzja organu pierwszej instancji została wydana w "nowym" postępowaniu wszczętym przez organ pierwszej instancji z urzędu w reakcji na pismo skarżących z dnia 22 lutego 2025 r., podczas gdy postępowanie w tej samej sprawie pozostaje w toku na skutek uchylenia poprzednich decyzji organów obu instancji prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 31 października 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 659/24. Ocena organu odwoławczego zdaje się tym samym wskazywać na konieczność umorzenia "nowego" postępowania wszczętego w tej samej sprawie. Co do zasady rację ma Kolegium wskazując, że organ pierwszej instancji, po otrzymaniu w dniu 10 lutego 2025 r. akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 31 października 2024 r., którym uchylono poprzednie decyzje organów obu instancji podjęte w sprawie usunięcia odpadów zgromadzonych na nieruchomości skarżących, zobowiązany był do kontynuowania postępowania w tej sprawie i wydania w niej nowej decyzji – zgodnej ze wskazaniami Sądu. Tym samym słuszna jest też ocena, że zawiadomienie skarżących i zobowiązanego przez organ pierwszej instancji pismami z dnia 27 marca 2025 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nakazania usunięcia odpadów z terenu przedmiotowej nieruchomości, było wadliwe i zbędne, skoro postępowanie w tej sprawie było już w toku. Niemniej jednak zauważyć należy, że w decyzji z dnia 26 sierpnia 2025 r. organ pierwszej instancji wprost wskazał, że rozpoznał sprawę ponownie, nawiązując przy tym do ww. wyroku oraz zawartych w nim wytycznych, a zatem – niezależnie od wcześniejszego błędnego zawiadomienia stron o wszczęciu "nowego" postępowania – w istocie wydał decyzję w ramach kontynuacji postępowania, w którym zapadł ów wyrok, kierując się zawartą w nim oceną prawną. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, nazbyt formalistyczne jest stanowisko Kolegium, uznające jakoby zawiadomienia z dnia 27 marca 2025 r. skutecznie doprowadziły do wszczęcia nowego – odrębnego postępowania w tej samej sprawie, które winno zostać umorzone. Zdaniem Sądu, wystosowanie ww. zawiadomień należało potraktować jako naruszenie art. 61 § 1 i § 4 k.p.a., które nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Tym samym naruszenie to również nie dawało podstaw do wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. W związku z powyższym uznać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu naruszyło art. 138 § 2 k.p.a., albowiem stosując ów przepis w niniejszej sprawie, nie wykazało ku temu podstaw. Ponownie rozpatrując odwołanie skarżących od decyzji Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 26 sierpnia 2025 r., organ odwoławczy uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wnioski. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie 151a § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania obejmujących uiszczony wpis od sprzeciwu w kwocie 100 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w związku z art. 64b § 1 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło