II SA/Lu 714/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska - Pietrzak (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 r. sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania N. Z. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego N. Z. decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...], wypłaconego w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L., przyznał osobie uprawnionej - N. Z., urodzonej 17 kwietnia 1993 r., świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., uznano świadczenia wypłacone na podstawie ww. decyzji w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane. W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że po uprawomocnieniu się decyzji z dnia [...] 2013 r. organ I instancji pozyskał informację, iż siostra strony - N. Z. w okresie od dnia 1 września 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. podjęła zatrudnienie. Potwierdzeniem tej okoliczności jest umowa zlecenia nr [...] r. zawarta pomiędzy [...] a N. Z., załączona do akt sprawy w dniu 14 października 2014 r. W oświadczeniu z dnia 18 listopada 2014 r. N. Z. wskazała, że dochód uzyskany w miesiącu październiku 2013 r. wyniósł [...] zł. Ponadto, organ pozyskał informację, że strona w okresie od dnia 20 września 2013 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. również podjęła zatrudnienie, czego potwierdzeniem jest umowa zlecenia z dnia 20 września 2013 r. zawarta pomiędzy [...] Sp. z o. o. a N. Z., załączona do akt sprawy w dniu 14 października 2014 r. W oświadczeniu z dnia 18 listopada 2014 r. strona wskazała, że dochód uzyskany w miesiącu październiku 2013 r. wyniósł [...] zł. Po ponownej analizie sytuacji dochodowej rodziny organ ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie kwalifikował strony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od listopada 2013 r. do grudnia 2013 r., gdyż wynosił [...] zł na osobę w rodzinie, a tym samym przekraczał ustawowe kryterium dochodowe w wysokości [...] zł, określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższego przeliczenia dokonano następująco: [...] zł + [...] zł + [...] zł + 4.800,00 = 27.451,96 : 12 = [...] zł + [...] zł + [...] zł = [...] zł : 4 = [...] zł, przy czym: [...] zł stanowi dochód J. G. uzyskany w 2012 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (23.486,96 zł) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy o dzieło w Almatur - L. S.. z o. o. (200,00 zł) oraz dochód utracony z tytułu umowy zlecenie w [...] (4.335,00 zł); [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.; [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r.; [...] zł stanowi dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez S. Z. w 2012 r.; 720,00 stanowi dochód uzyskany przez N. Z. w miesiącu październiku 2013 r.; [...] zł stanowi dochód uzyskany przez N. Z. w miesiącu październiku 2013 r. Mając zatem na względzie fakt, iż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uprawniał strony do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od listopada 2013 r. do grudnia 2013 r., organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. N. Z. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej "naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego strony oraz naruszenie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego". Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 3 sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznając, że brak jest podstaw do jej kwestionowania, a tym samym do wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Kolegium w pełni podtrzymało ustalenia i argumentację organu I instancji, powielając treść uzasadnienia kontrolowanej decyzji. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona przez organ I instancji oraz wydana została prawidłowa decyzja w sprawie, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia ma oparcie w ustalonym stanie faktycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu II instancji N. Z. wniosła o jej uchylenie jako naruszającej prawo, a w szczególności art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z powyższym przepisem, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle powołanej regulacji, zdaniem strony, należy doliczyć uzyskany dochód następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (grudzień), a więc w tym przypadku z miesiąca stycznia 2014 r. Tymczasem w miesiącu styczniu 2014 r. skarżąca nie uzyskała dochodu (w roku 2014 skarżąca uzyskała dochód w następujących miesiącach: marzec - [...] zł, kwiecień - [...] zł oraz czerwiec - [...] zł). Także siostra skarżącej w miesiącu styczniu 2014 r. nie uzyskała dochodu z tytułu umowy zlecenia (umowa zlecenie obowiązywała do dnia 31 grudnia 2013 r.). Zdaniem skarżącej, nawet gdyby zsumować i dodać dochód uzyskany przez nią w roku 2014, to i tak nie przekroczy on więc kwoty [...]zł na członka rodziny, od której uzależnione jest przyznanie świadczenia alimentacyjnego. W związku z powyższym skarżąca stwierdziła, że przeliczenie dochodu jej rodziny w przeliczeniu na osobę powinno wyglądać następująco: 18 951,96+ 1 850,00+ 1 850,00 + 4 800,00 = 27 451,97: 12 = 2 287,66 : 4 = 571,92 Przy czym: - [...] zł to dochód J. G. uzyskany w 2012 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (23 486,96) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy o dzieło w Almatur-Lublin Sp. z o.o (200,00 zł) pomniejszony o dochód utracony z tytułu umowy zlecenie w [...] (4 335,00 zł), - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r., - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez N. Z. w 2012 r., - [...] zł to dochód z tytułu stypendium socjalnego uzyskany przez S. Z. w 2012 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona zasadna. Jakkolwiek bowiem argumentacja skargi nie jest w całości trafna, stwierdzić należy, że co do zasady skarżąca słusznie zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej jako "ustawa"), które miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Sytuacje, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia określa art. 2 pkt 7 ustawy. W świetle tego unormowania nienależnie pobrane świadczenie oznacza m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. "a"). Nie budzi wątpliwości, że jedną z okoliczności, o których mowa w tym przepisie jest uzyskanie dochodu, którego wysokość powoduje, że dochód rodziny osoby uprawnionej do świadczeń w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Należy zauważyć, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie określa własnej definicji dochodu, lecz zgodnie z art. 2 pkt 4, odsyła w tym zakresie do stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). W myśl art. 3 pkt 1 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt. 1 lit. a) oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1 lit c). Dochód rodziny - w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. – stanowi zaś sumę dochodów członków rodziny. Natomiast definicja dochodu członka rodziny zawarta została w art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Stosownie zaś do art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. "c"). W niniejszej sprawie organy obu instancji zasadnie przyjęły, że rodzina skarżącej N. Z., po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, zaś w trakcie tego okresu (tj. w miesiącu październiku 2013 r.) uzyskała dochód w łącznej wysokości [...] zł, na który składał się dochód uzyskany z tytuły zatrudnienia w firmie [...] przez siostrę skarżącej N. Z. w wysokości [...] zł oraz dochód uzyskany z tytuły zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. przez skarżącą w wysokości [...] zł. Okoliczność powyższa pozostaje poza sporem, znajdując przy tym potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym (oświadczenia skarżącej i jej siostry – k. 55 i 56 akt adm. I inst.). Sąd nie podziela jednak przyjętego przez organy sposobu obliczania dochodu rodziny skarżącej po uzyskaniu ww. dochodu w miesiącu październiku 2013 r. w związku z podjęciem zatrudnienia (przy czym podkreślić należy, że sposób obliczenia tego dochodu przedstawiony w skardze również nie jest prawidłowy). Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organy dochód uzyskany w łącznej kwocie [...]zł dodały w całości do miesięcznego dochodu rodziny skarżącej z 2012 r., a następnie uzyskaną w ten sposób kwotę podzieliły na ilość członków rodziny, tj. na 4 osoby, co dało kwotę [...]zł. W ocenie Sądu ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącej w taki sposób narusza dyspozycję art. 9 ust. 4a ustawy. Z literalnego brzmienia powołanego unormowania wynika wprawdzie, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie jednakże tego przepisu wprost, z pominięciem reguł wynikających z ustawy, oznaczałoby, iż o przyznaniu świadczenia decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 9 ust. 4a ustawy, w sposób realizujący jej cele i umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku za okres wcześniejszy (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1321/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 403/13; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 353/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 320/13, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 797/11; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/11; a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 440/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja jest zgodna z celami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, realizującej założenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wedle którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prawidłowe obliczenie dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w październik 2013 r. winno polegać na dodaniu kwoty dochodu uzyskanego (823,00 zł) do łącznej wysokości dochodu rodziny w 2012 r. (27.451,96 zł) i dopiero uzyskana w ten sposób kwota (28.274,96 zł) powinna zostać podzielona na 12 miesięcy, a następnie na ilość członków rodziny (4 osoby). Zauważyć jednak należy, że ustalona w ten prawidłowy sposób wysokość miesięcznego dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie, pomimo uzyskania dodatkowego dochodu, w dalszym ciągu nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego (wynosi bowiem [...] zł), co czyni bezprzedmiotowym niniejsze postępowanie w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych N. Z. na mocy decyzji organu I instancji z dnia 12 grudnia 2013 r. za nienależnie pobrane. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni powyższe rozważania i wnioski. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.