II SA/Lu 75/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych - w zakresie sprzeciwu [...] J. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 75/16 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pełnomocnik skarżącego - [...] J. W., ustanowiony w ramach prawa pomocy, wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części i załączając dwa egzemplarze opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. starszy referendarz sądowy w pkt I. przyznał adwokatowi wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 442, 80 zł, w tym 82,80 zł należnego podatku od towarów i usług, zaś w pkt. II odmówił zwrotu niezbędnych, udokumentowanych wydatków. Jako podstawę rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801) zwanego dalej "rozporządzeniem". Referendarz sądowy wskazał, że stosownie do unormowania § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata (pkt 2). Opłatę co do zasady ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). Możliwe jest również ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1 (nieprzekraczającej opłaty maksymalnej), o ile uzasadniają to okoliczności wskazane w § 4 ust. 2 rozporządzenia, m.in. stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy adwokata oraz wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, które – zdaniem referendarza – zachodzą w niniejszej sprawie. [...] J. W. po wydaniu w sprawie wyroku w pierwszej instancji podjął bowiem szereg czynności w sprawie tj. sporządził fotokopie wybranych stron akt sądowych oraz całości akt administracyjnych (I i II instancji), zapoznał się z uzasadnieniem wyroku oraz dodatkowo z całością akt sprawy i sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która w obszernym uzasadnieniu wyjaśnia przesłanki faktyczne i prawne świadczące według autora o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy uznał, że nakład pracy i podjęte przez adwokata czynności przekroczyły przeciętny poziom zaangażowania profesjonalnego pełnomocnika w reprezentowaniu interesów swojego mocodawcy, co uzasadnia przyznanie mu opłaty maksymalnej zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia. Referendarz sądowy ustalił, że opłata ta wynosi 360 zł, co wynika z przepisów § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia. W świetle § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) - opłata maksymalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji wynosi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50 % stawki maksymalnej określonej w pkt 1 tego paragrafu, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki (...), a taka sytuacja – zdaniem referendarza - zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż [...]J. W. prowadził sprawę dopiero w drugiej instancji. Wyliczając tę opłatę referendarz uwzględnił opłatę wskazaną w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia tj. opłatę "w innej sprawie" wynoszącą 480 zł. Następnie ustaloną opłatę tj. 360 zł, stanowiącą 75 % z kwoty 480 zł, referendarz powiększył – zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia - o stawkę należnego podatku od towarów i usług wynoszącą dla tej usługi 23% (art. 146a pkt. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 710 ze zm.), co dało kwotę 442,80 zł, którą referendarz przyznał [...] Natomiast w związku z tym, że adwokat nie udokumentował poniesionych w sprawie wydatków, referendarz odmówił – w pkt II postanowienia - zwrotu takich wydatków. W dniu 28 października 2016 r. [...] J. W. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia starszego referendarza sądowego w części obejmującej pkt I tj. przyznającej mu wynagrodzenie w wysokości 442,80 zł. Adwokat zarzucił naruszenie przepisów art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia poprzez wadliwe przyjęcie, że opłata maksymalna w niniejszej sprawie to opłata "w innej sprawie" (wynosząca 480 zł), podczas gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w wysokości 2119,41 zł, stanowiąca świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wynagrodzenie adwokata powinno być zatem ustalone jako 75% opłaty maksymalnej, o której mowa w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia tj. opłaty "w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna", stanowiącą "opłatę maksymalną obliczoną na podstawie § 8 rozporządzenia", wynoszącą przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 1500 zł do 5000 zł – 1200 zł (§ 8 pkt 3). Zdaniem [...] J. W., jego wynagrodzenie powinno więc stanowić 75% z kwoty 1200 zł tj. 900 zł, a wraz z podatkiem VAT - 1107 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 (a więc i postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sprzeciw [...] J. W. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż postanowienie starszego referendarza sądowego w zakwestionowanej części jest prawidłowe. Podstawą żądania przez ustanowionego w ramach prawa pomocy [...] wynagrodzenia za udzieloną z urzędu pomoc prawną jest art. 250 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu tj. rozporządzenie (Dz.U. z 2016 r., poz.1714). Nie stanowi ono jednak podstawy orzekania obecnie przez Sąd, gdyż w dacie zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 13 października 2016 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801), które słusznie powołał referendarz sądowy. Sprzeciw podlega zatem rozpatrzeniu na podstawie przepisów tego rozporządzenia. Wbrew stanowisku [...] J. W., referendarz sądowy prawidłowo przyjął, że opłatą maksymalną, na podstawie której ustalił wysokość wynagrodzenia adwokata, jest opłata, o której mowa w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia czyli opłata "w innej sprawie" wynosząca 480 zł. Przepis § 21 ust. 1 pkt 1 różnicuje opłaty maksymalne (w pierwszej instancji) w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zależnie od rodzaju spraw, które ujmuje w trzy grupy: spraw, których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (lit. a), spraw ze skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b) oraz innych spraw (lit. c). Zdaniem [...] J. W. niniejsza sprawa należy do pierwszej grupy, gdyż jej przedmiotem jest należność pieniężna. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał bowiem w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. w części uznającej zasiłek okresowy w łącznej wysokości 2119,41 zł za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązującej skarżącego J. R. do zwrotu tego świadczenia. Stanowisko to nie jest trafne. W postanowieniu z dnia 4 września 2013r. (II FZ 693/13, LEX nr 1417324), Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował, że przez sprawy, których przedmiotem jest należność pieniężna należy rozumieć sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną, bądź stwierdzające jej istnienie. Z istoty pomocy społecznej i świadczeń z tego zakresu, w tym także pieniężnych (zasiłków) wynika natomiast, że świadczeń tych nie można uznać za należności pieniężne w rozumieniu art. 216 p.p.s.a. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 930 ze zm.). Przepisy tej ustawy przyznają więc jej adresatom określone uprawnienia, a związane z nimi ewentualne obowiązki, m.in. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, mają charakter jedynie pochodny. Zaskarżenie decyzji w przedmiocie świadczeń z tego zakresu z uwagi na odmowę przyznania określonego świadczenia lub na jego wysokość nie oznacza zatem, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna oraz, że w takiej sprawie sądowoadministracyjnej występuje wartość przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 215 i 216 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r. sygn. akt I OZ 625/07 – niepubl.). Dotyczy to również decyzji orzekających o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, których celem jest jedynie odwrócenie skutków, jakie wywołało wykonanie decyzji dotychczasowej przez wypłatę lub udzielenie świadczenia (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa po pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 398). W związku z powyższym, w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, w tym świadczeń rodzinnych, przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna o jakiej mowa w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009r., I OZ 515/09). Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach dotyczących płatności obszarowych, których celem również jest wsparcie finansowe rolników, stwierdzając że "w sprawach ze skarg na decyzje odmawiające przyznania różnego rodzaju płatności mieszczących się w ramach pomocy udzielanej rolnikom ze środków unijnych i krajowych, zaskarżone decyzje należy traktować jako odmawiające przyznania określonego świadczenia, a nie decyzje o odmowie przyznania świadczenia w określonej wysokości" (zob. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II GZ 11013 i powołane w nim postanowienia NSA z dnia 5 maja 2011 r., II GZ 239/11 i z dnia 28 stycznia 2011 r., II GZ 419/10). Z tych względów – skoro nie można przyjąć, że niniejsza sprawa jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, niedopuszczalne było ustalenie opłaty dla [...] J. W. na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia i referendarz sądowy prawidłowo za podstawę prawną przyjął § 21 ust. 1 lit. c) rozporządzenia. Sprzeciw nie zasługuje więc na uwzględnienie, dlatego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.