II SA/Lu 792/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na czynność Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki na czas przewozu do szkoły oddala skargę. W dniu 25 kwietnia 2016 r. M. W. (dalej także: "skarżąca"), powołując się na art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156 ze zm.; dalej także: "ustawa"), złożyła wniosek o zapewnienie jej synom: J. W. i K. W. – uczniom niepełnosprawnym, u których rozpoznano autyzm z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły - Niepublicznego Gimnazjum "[...]" przy ulicy [...] w B. P. (dla J. W.) oraz Niepublicznej Szkoły Podstawowej "[...]" przy ulicy [...] w B. P. (dla K. W.). Skarżąca wyjaśniła, że J. W. legitymuje się orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...], wydanym w dniu 25 czerwca 2015 r. przez Poradnię Psychologiczno- Pedagogiczną w B. P., zaś K. W. – orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...], wydanym w dniu 25 czerwca 2015 r. przez Poradnię Psychologiczno- Pedagogiczną w B. P.. Zdaniem skarżącej wskazane przez nią szkoły umożliwiają zapewnienie jej synom odpowiednich warunków kształcenia specjalnego. W odpowiedzi na ten wniosek Naczelnik Wydziału Edukacji, Kultury i Sportu Urzędu Miasta M. P., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, pismem z dnia 17 maja 2016 r. poinformował skarżącą, iż Gmina realizuje opisane zadania jako organ prowadzący dla Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w M. P. przy ulicy [...], przy czym synowie skarżącej winni realizować – co do zasady – obowiązek edukacyjny w najbliższych placówkach mogących zapewnić odpowiednie kształcenie specjalne, dostosowane do ich zdolności psychofizycznych. W dniu 10 czerwca 2016 r. do Urzędu Miasta M. P. wpłynęło wezwania do usunięcia naruszenia prawa w niniejszej sprawie, w którym skarżąca wskazała, że zgodnie z orzecznictwem sądowym pojęcie "najbliższej szkoły" nie oznacza szkoły "kilometrowo" najbliższej, lecz odnosi się do szkoły najbliższej, mogącej zapewnić odpowiednie kształcenie specjalne dostosowane do zdolności psychofizycznych ucznia. Do wezwania skarżąca załączyła pismo Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w M. P. z dnia 27 maja 2016 r. informujące, że Ośrodek ten nie posiada klas, w których kształcone są wyłącznie dzieci cierpiące na autyzm, lecz dzieci takie kształcone są w oddziałach mieszanych. Odpowiadając na powyższe wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w piśmie z dnia 17 czerwca 2016 r. organ stwierdził, że załączone przez skarżącą pismo Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w M. P. potwierdza, że w Szkole Podstawowej Specjalnej Nr [...] kształcone są dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z autyzmem oraz niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, to jest z niepełnosprawnością, jaką potwierdza opisane wyżej orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w odniesieniu do syna skarżącej – K. W.. Organ wskazał, że zapewni bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do tej szkoły dla wskazanego dziecka. Ponadto w piśmie tym organ wyjaśnił, że w dniu 16 czerwca 2016 r. otrzymał pismo Dyrektora opisanego Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego informujące, że istnieje możliwość utworzenia – w Gimnazjum nr [...] w tymże Ośrodku – klasy dla dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z autyzmem oraz niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim w roku szkolnym 2016/2017, to jest dla dzieci z niepełnosprawnością taką, jaką potwierdza orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w odniesieniu do syna skarżącej – J. W.. Warunkiem utworzenia takiej klasy jest jednak określona liczba uczniów oraz zgoda organu prowadzącego, która może zostać podjęta w sierpniu 2016 roku, a więc jeszcze przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego 2016/2017. To – zdaniem organu – oznacza, że powołany wyżej Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy zapewnia odpowiednie kształcenie specjalne dostosowane do zdolności psychofizycznych ucznia, w tym dla dzieci z autyzmem oraz niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim – na poziomie gimnazjum. Jednocześnie organ poinformował skarżącą, że w gdyby okazało się, iż nie zostanie utworzona opisana wyżej klasa pierwsza w gimnazjum, to wówczas zaprasza skarżącą na rozmowę do Urzędu Miasta, celem podjęcia stosownych działań, wynikających z art. 17 ust. 3a ustawy. W skardze z dnia 30 czerwca 2016 r. skarżąca zakwestionowała zgodność z prawem opisanej czynności Burmistrza Miasta w zakresie odmowy zapewnienia jej synom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły, na podstawie art. 17 ust 3a ustawy. Skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w toku postępowania w sprawie i wniosła: o uznanie przez Sąd, iż organ ma obowiązek zapewnić jej synom, o których mowa wyżej, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły oraz o zobowiązanie organu do zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu, zgodnie z jej wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na skargę Burmistrz wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podniesioną we wskazanym wyżej piśmie organu z dnia 17 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a. akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że czynnością, o jakiej mowa w powołanym przepisie jest między innymi odmowa zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły – w trybie art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. W myśl tego przepisu, obowiązkiem gminy jest: 1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia; 2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia; 3) zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice. Wskazać należy, że skarżąca kwestionując zaskarżoną czynność zarzucała, że organ odmawiając uwzględnienia jej wniosku, zawartego w opisanym na wstępie wniosku, złożonym na podstawie art. 17 ust. 3a ustawy, nie uwzględnił ukształtowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcia "najbliższej szkoły". Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie definiuje pojęcia "najbliższa szkoła", o którym mowa w powołanym przepisie. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że pojęcie to nie odwołuje się wyłącznie do prostego kryterium geograficznego, to jest do odległości placówki od miejsca zamieszkania ucznia. Bliskość geograficzna szkoły stanowi bowiem tylko jeden z czynników, które powinny determinować pod względem terytorialnym zakres rozważanego obowiązku gminy. Jak wynika bowiem z art. 71b ust. 1b ustawy, szkoła ma obowiązek zapewniać niepełnosprawnemu uczniowi odpowiednie warunki edukacji, pozwalające w szczególności na realizację zaleceń sformułowanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Dlatego też uznaje się, że opisane pojęcie oznacza szkołę, która dysponuje infrastrukturą niezbędną do prawidłowej realizacji procesu nauczania, a nadto znajduje się w pobliżu miejsca zamieszkania ucznia. Jeżeli natomiast dana placówka jest wprawdzie położona w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania osoby niepełnosprawnej, ale nie dysponuje kadrą, warunkami lokalowymi lub sprzętem koniecznym do optymalnego przebiegu edukacji, to placówka ta nie ma statusu najbliższej szkoły w rozumieniu art. 17 ust. 3a pkt 1 ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14, wyroki WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 1047/15 oraz z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 250/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 1065/15, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 649/15). Zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, iż "szkołę najbliższą" w rozumieniu powołanego przepisu art. 17 ust. 3a pkt 1 ustawy stanowi – w odniesieniu do syna skarżącej K. W. – Szkoła Podstawowa Specjalna Nr [...] w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w M. P.. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie budzi bowiem wątpliwości, że szkoła ta stanowi "szkołę publiczną" w rozumieniu przepisów ustawy o systemie oświaty, która dysponuje infrastrukturą niezbędną do prawidłowej realizacji procesu nauczania dzieci legitymujących się orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z autyzmem oraz niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, to jest posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jakie zostało wydane w odniesieniu do syna skarżącej. Poza sporem jest również, że dzieci wymagające realizacji zaleceń sformułowanych w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego kształcą się w opisanej wyżej szkole. Wskazać należy natomiast, że jak wynika z akt sprawy, w roku szkolnym 2016/2017 nie udało się w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w M. P. uruchomić "klasy gimnazjalnej specjalistycznej" dla dzieci, co do których wydano orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z autyzmem oraz o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim, ze względu na niezgłoszenie się minimalnej ilości uczniów, niezbędnej do utworzenia takiej klasy. Zachodziła zatem potrzeba zapewnienia przez gminę bezpłatnego dowozu dziecka skarżącej - J. W. wraz z opiekunem do innej placówki publicznej, która mogłaby zapewnić mu odpowiednie kształcenie. W takiej sytuacji ma zastosowanie przepis art. 71b ust. 5 ustawy, wyraźnie określający sposób ustalenia, która szkoła jest "najbliższa" w odniesieniu do dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z tym przepisem starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – działając w tym zakresie na wniosek rodziców – zapewnia mu odpowiednią formę kształcenia, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności, w tym stopień upośledzenia umysłowego, z zastrzeżeniem art. 71b ust. 5a ustawy. Jak wynika zaś z art. 71b ust. 5b ustawy, jeżeli powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, o jakim mowa w art. 2 pkt 5 ustawy, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności dziecka, w tym upośledzenia umysłowego, starosta tego powiatu kieruje dziecko do najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek. Istotne jest przy tym, że starosta najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek nie może odmówić przyjęcia dziecka do szkoły lub ośrodka. To oznacza, że w ramach postępowania zakończonego wydaniem decyzji z art. 71b ust. 5 i 5b ustawy starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka bada, która szkoła specjalna jest najbliższa w rozumieniu art. 17 ust. 3a pkt 1 ustawy (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 1047/15). W rozpoznawanej sprawie jest niekwestionowane, że skarżąca nie zwracała się – w opisanym trybie – do właściwego starosty w celu zapewnia jej synom odpowiedniej formy kształcenia, uwzględniając rodzaj ich niepełnosprawności, w tym stopień upośledzenia umysłowego. Z wyjaśnień skarżącej, złożonych na rozprawie przed Sądem w dniu 20 grudnia 2016 r., wynika bowiem, że skarżąca, z pominięciem powyższego trybu ustawowego, dokonała wyboru dla syna J. W. szkoły – Gimnazjum, prowadzonego przez Stowarzyszenie "[...]" w B. P.. Podkreślenia przy tym wymaga, że jest to szkoła niepubliczna, a zatem na organach gminy – co do zasady – nie ciążył obowiązek zapewnienia temu dziecku bezpłatnego dowozu (wraz z opiekunem) do wskazanej placówki. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.