II SA/Lu 842/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzicielskich uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]maja 2016 r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] maja 2016 r., znak: MOPR. [...] odmawiającej przyznania jej świadczenia rodzicielskiego na córkę A. K. w kwocie [...]zł za okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] stycznia 2016 r. i w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. oraz w kwocie [...]zł za okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] stycznia 2017 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "kpa" w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego było to, że wnioskodawczyni przyznano już wcześniej decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem K. K. (na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] grudnia 2017 r.), a więc zachodzi zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wnioskodawczyni nie dokonała jednak wyboru jednego świadczenia, gdyż uważa, że należą jej się dwa świadczenia, bowiem nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania jej świadczenia rodzicielskiego wskazane w art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. Odnosząc się do stanowiska wnioskodawczyni organ odwoławczy podniósł, że przesłanki określone w art. 17 c ust. 9 pkt 4, zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – odnosi się do innego stanu faktycznego, niż określony w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy na to samo dziecko przyznano już świadczenie pielęgnacyjne, natomiast taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło zatem stanowisko organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji, którą odmówiono stronie przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę. Skoro bowiem w sprawie zachodzi zbieg praw do świadczeń rodzinnych tj. świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego, a strona ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne i mimo wezwania nie dokonała jednoznacznego wyboru świadczenia, to brak jest podstaw do przyznania świadczenia rodzicielskiego. Ponadto organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest dla niej korzystniejsze. Odnosząc się zaś do podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 10 kpa, Kolegium stwierdziło, że naruszenie to nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. 10 k p a. może być bowiem skuteczny tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane naruszenie lub uchybienie uniemożliwiało jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2014r., sygn. akt I OSK 2572/12; wyrok WSA w Kielcach z dnia 8 maja 2014r., sygn. akt II SA/Ke 255/14). Sytuacja taka nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Poza tym wnioskodawczyni w dniu 30 maja 2016 r. skorzystała z możliwości zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie Kolegium, nie złożyła przy tym wyjaśnień ani wniosków dowodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. K. domagała się uchylenia powyższej decyzji. Zarzuciła naruszenie art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pobieranie świadczenia i zasiłku pielęgnacyjnego na jedno dziecko, uniemożliwia pobieranie świadczenia rodzicielskiego na rzecz drugiego dziecka. Zarzuciła również naruszenie art. 10 kpa, gdyż organ nie zapewnił jej 3 dniowego terminu na zapoznanie się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji – pismo o takim uprawnieniu skarżąca otrzymała w dniu [...] maja 2016 r., natomiast decyzja została wydana już w dniu [...] maja 2016 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Skarżąca wnosiła o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w art. 17 c ustawy. Zgodnie z tym przepisem: 1. Świadczenie rodzicielskie przysługuje: 1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia; 3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia; 4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia. 2. Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. 3. Świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres: 1) 52 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka; 2) 65 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia dwojga dzieci lub objęcia opieką dwojga dzieci; 3) 67 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia trojga dzieci lub objęcia opieką trojga dzieci; 4) 69 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia czworga dzieci lub objęcia opieką czworga dzieci; 5) 71 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia pięciorga i więcej dzieci lub objęcia opieką pięciorga i więcej dzieci. 4. Świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia: 1) porodu – w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1; 2) objęcia dziecka opieką, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia – w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3; 3) przysposobienia dziecka, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia – w przypadku osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 4. 5. Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. 6. W razie urodzenia dziecka przez kobietę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych w okresie, o którym mowa w art. 73 okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 645, 691, 868 i 1265), lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu, lub w okresie przedłużenia zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 73 okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych ust. 3 tej ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. 7. Kwotę świadczenia rodzicielskiego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. 8. Osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. 9. Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej – w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skarżąca wskazała, że wnosi o świadczenie na córkę A. K.. Organy odmówiły przyznania świadczenia wskazując, że skarżąca pobiera już inne świadczenie przyznane na podstawie ustawy tj. świadczenie rodzicielskie, a więc zachodzi zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, wykluczający przyznanie temu samemu wnioskodawcy więcej niż jednego świadczenia, wymienionego w tym przepisie. Organy uznały przy tym, że okoliczność, iż skarżąca domaga się obecnie świadczenia rodzicielskiego na córkę, świadczenie pielęgnacyjne otrzymuje na inne dziecko (niepełnosprawnego syna)- nie wyklucza zbiegu. Stanowisko organów obu instancji jest wadliwe. Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Świadczenie rodzicielskie, którego domaga się skarżąca, jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do świadczeń rodzinnych w rozdziale 3a, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217), zmieniającej m. in. ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Świadczenie to przyznawane jest na podstawie art. 17 c ustawy i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych, zasadniczo przysługuje ono matce, choć przepis przyznaje także prawo do świadczenia rodzicielskiego – w określonych sytuacjach – także ojcu dziecka. Rację ma skarżąca, że wskazany przepis art. 17 c ust. 9 ustawy ściśle określa również przesłanki negatywne przyznania tego świadczenia – o ile więc one nie występują, organ nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia. Ze świadczenia rodzicielskiego nie mogą więc skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art. 17 c ust. 9 pkt 1). Wątpliwości nie budzi również wyłączenie, o którym mowa w art. 17 c ust.9 pkt 2-3 ustawy związane z nie sprawowaniem lub zaprzestaniem sprawowania opieki nad dzieckiem. Podobnie wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa również negatywna przesłanka prawa do świadczeń rodzicielskich wymieniona w art. 17 c ust. 9 pkt 4 ustawy. W sprawie niniejszej, żadna z tych przesłanek nie występuje. Skarżąca ubiega się bowiem o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem córki, natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane jej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad jej niepełnosprawnym synem. Przepis art. 17 c ust. 9 ustawy nie dotyczy takiej sytuacji. Zdaniem Sądu, również powołany przez organy jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia, art.27 ust. 5 ustawy, takiej sytuacji nie dotyczy. Przepisu tego nie należy bowiem interpretować wyłącznie gramatycznie. Istotą świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy jest to, że przysługują one ze względu na szczególną więź, szczególną relację istniejącą pomiędzy dwiema osobami. Ustawodawca przewidział, że ze względu na konieczność ochrony takich wartości, jak rodzina, opieka, wychowanie, w określonych sytuacjach niezbędna jest pomoc państwa takim osobom. Przewidziano zatem szereg świadczeń, które przyznawane są określonym osobom, pozostającym jednak w ściśle określonej relacji z inną, konkretną osobą. Pomimo więc, że pomoc państwa dotyczy różnych sytuacji, w zależności od rodzaju świadczenia, to zasadniczo odnosi się ona do relacji pomiędzy konkretnymi osobami, pomoc ta dotyczy w istocie dwóch (albo więcej) osób, a nie wyłącznie wnioskodawcy. Należy podkreślić, że jednocześnie ustawodawca przewidując różnego rodzaju świadczenia, o ile uzna to zasadne - określa również szczegółowo sytuacje, w które świadczenia te nie przysługują – takie uregulowanie przewiduje w art.37 c ust. 9 ustawy. Z tego względu przepisu art. 27 ust. 5 ustawy nie można rozumieć jako dodatkowego przepisu, o charakterze ogólnym, wyłączającym możliwość przyznania tej samej osobie różnych świadczeń w sytuacji, gdy spełnia ona przesłanki przyznania jej kilku świadczeń. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że tylko wówczas, gdy wnioskodawcy przysługuje kilka świadczeń dotyczących tej samej osoby, możliwe jest przyznanie jej tylko jednego świadczenia. W takim bowiem przypadku państwo udzielałoby kilkakrotnej pomocy tym samym osobom. Przepis ten nie obejmuje natomiast przypadków, w których wnioskodawca otrzymuje świadczenia dotyczące innej osoby – w takiej sytuacji bowiem państwo udziela pomocy różnym osobom. Określony w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do wymienionych w nim świadczeń ma zatem zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w nim wymienionych w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze biegiem uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2016 r., II SA/Sz 617/16; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., II SA/Wr 158/16). Z tych względów, Sąd stwierdzając, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 5 ustawy, uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni wyrażoną przez Sąd wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r.