II SA/Lu 879/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] – odmówił przyznania R. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: A. P. i O. P.. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że powodem orzeczonej odmowy było niespełnienie przez R. P. warunków przyznania świadczeń alimentacyjnych. Organ uznał bowiem, że przedłożony przez wnioskodawczynię wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], zobowiązujący jej męża M. P. do uiszczania na jej rzecz kwoty [...] zł miesięcznie tytułem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, nie stanowi dokumentu wymienionego w art. 15 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, określającym katalog niezbędnych załączników wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a ponadto nie wskazuje jednoznacznie osób uprawnionych do pobierania tych świadczeń oraz kwot należnych każdej z osób uprawnionych. Z powyższym stanowiskiem nie zgodziła R. P., która w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej stwierdziła, że załączony do jej wniosku wyrok Sądu Rejonowego w [...] jest wystarczający do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołująca podkreśliła ponadto, że nie może podjąć zatrudnienia, a jej mąż – pomimo obowiązku nałożonego powyższym wyrokiem – nie łoży na utrzymanie rodziny. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 1 ust. 1 oraz art. 15 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Kolegium wskazało, że przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwe jedynie na rzecz osób, które legitymują się prawomocnym, podlegającym wykonaniu orzeczeniem sądu zasądzającym alimenty lub postanowieniem sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, ewentualnie protokołem zawierającym treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem w sprawie o alimenty. Zatem – zdaniem organu odwoławczego - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jedynie osobom, które są uprawnione do alimentów, a tym samym wyrok nakładający obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny nie stanowi podstawy do występowania z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ II instancji – powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., sygn.. akt III CZP 39/11 – podniósł również, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 60 i art. 133 § 1 tej ustawy. Wskazał, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ma co najwyżej "charakter alimentacyjny", jednak nie jest obowiązkiem alimentacyjnym. Podstawą jego powstania jest fakt zawarcia małżeństwa, natomiast podstawą powstania obowiązku alimentacyjnego jest ustanie małżeństwa. R. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu: I. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo naruszenia przez ten organ przepisów prawa procesowego (m.in. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego (m.in. art. 2 pkt 2 i 11, art. 11 pkt 1 i art. 15 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów); - art. 8 k.p.a. poprzez odmienne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej od innych rozstrzygnięć organów administracji podejmowanych na skutek wniosków tego samego rodzaju, a tym samym nieuzasadnioną odmowę przyznania świadczeń alimentacyjnych na rzecz uprawnionych: A. P. i O. P. (w tym zakresie skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1256/10); - art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zastosowanej podstawy prawnej oraz braku zastosowania art. 2 pkt 2 i 11 oraz art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również nieodniesienie się do zarzutu wydania przez organ I instancji decyzji odmiennej od innych rozstrzygnięć podejmowanych w analogicznych stanach fatycznych; II. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 1 ust. 1 pkt 1-5 oraz ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędne zastosowanie prowadzące do uznania, że małoletnie dzieci skarżącej: A. i O. P., nie są uprawnione do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego; - art. 15 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z błędnego uznania, że przepis ten stanowi podstawę do przyznania lub odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy określa on jedynie sposób zainicjowania postępowania i niezbędne załączniki wniosku w tym przedmiocie. - art. 2 pkt 2 i 11 oraz art. 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącej żądanych świadczeń, pomimo, że przedstawiła ona tytuł wykonawczy wynikający z wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], opatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia [...] maja 2012 r. oraz zaświadczenie potwierdzające, że egzekucja obowiązków wynikających z powyższego wyroku okazała się bezskuteczna; - art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego wadliwą wykładnię prowadzącą do błędnego przyjęcia, że obowiązek łożenia przez ojca na utrzymanie dzieci, nałożony na podstawie tego przepisu, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz "ma co najwyżej charakter alimentacyjny". W tym zakresie skarżąca – powołując się na wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1256/10 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 września 1992 r., sygn. akt III CZP 107/92 i z dnia 7 lipca 2000 r., sygn. akt III CKN 1015/00 – wskazała, że z uwagi na cel art. 27 k.r.o., jakim jest dostarczenie uprawnionym środków do zaspokojenia ich bieżących potrzeb, obowiązek nakładany na podstawie tego przepisu należy uznać za obowiązek alimentacyjny. Powołana przez organ odwoławczy uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11 - w ocenie skarżącej - dotyczy natomiast całkowicie odmiennego stanu faktycznego i nie odnosi się do obowiązków alimentacyjnych rodziców względem dzieci. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy całkowicie pominął w swym rozstrzygnięciu linię orzecznictwa sądów administracyjnych, m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1256/10, w którym stwierdzono, że postanowienie wydane na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, mając na celu zabezpieczenie roszczenia o charakterze alimentacyjnym, stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia do przyznania świadczenia zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżąca wskazała ponadto, że odmowy przyznania jej żądanych świadczeń nie uzasadnia fakt, iż wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt III RC 475/11 nie wskazuje konkretnie kwot przyznanych poszczególnym uprawnionym. Zgodnie bowiem z art. 11 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych, za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób, dla których ustalono alimenty. Zatem – w ocenie skarżącej – wbrew stanowisku organów administracji, przepisy powołanej ustawy przewidują możliwość przyznania świadczenia także wtedy, gdy z tytułu wykonawczego nie wynika konkretnie kwota przyznana dla każdego uprawnionego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są niezgodne z prawem. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie na rzecz jej małoletnich córek: A. P. i O. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie w niniejszej sprawie mają zatem przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Art. 2 pkt 11 ustawy stanowi, że osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2). Stosownie zaś do art. 15 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżąca, zwracając się w dniu [...] czerwca 2012 r. do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletnich córek, załączyła do swego wniosku odpis wyroku Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...] – opatrzonego klauzulą wykonalności z dnia [...] kwietnia 2012 r. – zasądzającego od męża skarżącej – M. P. na jej rzecz kwotę [...] zł miesięcznie tytułem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, począwszy od dnia 1 sierpnia 2011 r. Bezspornym jest ponadto, że skarżąca przedłożyła również zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych zasądzonych powyższym wyrokiem. Organ I instancji uznał jednak, że przedmiotowy wyrok nie może stanowić podstawy do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, bowiem nie został wymieniony w katalogu załączników wniosku w tym przedmiocie, określonym w art. 15 ust. 4 ustawy, a ponadto nie wskazuje jednoznacznie kwot świadczeń należnych każdej z osób uprawnionych. Organ odwoławczy – akceptując to stanowisko – dodał ponadto, że przedłożony przez skarżącą tytuł wykonawczy dotyczy obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788, dalej k.r.o.), który nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, a co najwyżej ma "charakter alimentacyjny". W ocenie Sądu powyższego stanowiska organów administracji nie można uznać za właściwe. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni bowiem akceptuje i podziela pogląd wyrażony w powołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1256/10 (od którego wyrokiem z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 537/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną) oraz podzielony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 265/12, w myśl którego postanowienie wydane na podstawie art. 27 k.r.o., zgodnie z którym oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, mając na celu zabezpieczenie roszczenia o charakterze alimentacyjnym, stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia do przyznania świadczenia zgodnie z art. 2 pkt. 11 ustawy. Uzasadniając to stanowisko Sąd powołał się m.in. na pogląd wyrażony w literaturze i wskazał, że przedmiot unormowania zawartego przepisie art. 27 k.r.o. jest pokrewny z przedmiotem uregulowań art. 128 – 140 k.r.o., dotyczących obowiązku alimentacyjnego, lecz ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego. Podkreślił, że zdaniem komentatorów analogiczny jest charakter prawny obu tych obowiązków, ich znaczenie moralne i funkcja społeczna oraz, że pomimo istnienia pewnych różnic, obowiązek ustanowiony w art. 27 k.r.o. nie zatraca swojego charakteru alimentacyjnego, a roszczenia oparte na przepisie art. 27, stanowiąc roszczenia o charakterze alimentacyjnym, korzystają ze wszystkich przywilejów, jakie obowiązujące przepisy przewidują dla roszczeń z art. 128 i nast. k.r.o. (por. J. Pietrzykowski [red.]: Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem. Warszawa 1990, str. 131-132). Analogicznie zatem należy uznać, że również wyrok zobowiązujący na podstawie art. 27 k.r.o. jednego z małżonków do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny – jakim w niniejszej sprawie legitymuje się skarżąca – stanowi tytuł wykonawczy będący podstawą do ustalenia na rzecz osoby uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odmiennego stanowiska w żaden sposób nie może uzasadniać fakt, iż wyrok ten nie wskazuje konkretnie osób uprawnionych oraz kwot przyznanych na danego uprawnionego. W tej sytuacji bowiem – jak słusznie zauważyła skarżąca – w celu ustalenia wysokości świadczenia przysługującego każdej z osób uprawnionych zastosowanie znajduje art. 11 pkt 1 ustawy, który wskazuje, że w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych, za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób uprawnionych, dla których ustalono alimenty. Należy podkreślić, że stanowisko podobne do zaaprobowanego przez Sąd w niniejszej sprawie zostało wyrażone również na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Po 340/06 (Lex nr 467330). W orzeczeniu tym Sąd stwierdził bowiem, że złożony wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej prawomocny wyrok sądu rodzinnego, na mocy którego od jednego z małżonków została zasądzona kwota na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny (art. 27 k.r.o.) stanowi tytuł wykonawczy w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że orzeczona w niniejszej sprawie odmowa przyznania skarżącej żądanych świadczeń – w zakresie w jakim wynika z uznania, że przedłożony przez skarżącą wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nie stanowi tytułu wykonawczego, który może być podstawą ustalenia prawa do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego – jest błędna. Organy administracji naruszyły zatem w niniejszej sprawie zarówno przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 11, art. 11, art. 15 i art. 18 ust. 1 ustawy oraz art. 27 k.r.o., jak i przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Uchylenie przez Sąd decyzji organów obu instancji eliminuje je z obrotu prawnego i czyni aktualnym rozpatrzenie wniosku R. P. o ustalenia prawa do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletnich córek: A. P. i O. P. Ponownie rozpatrując przedmiotowy wniosek organ I instancji uzna załączony do niego wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...] jako tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy.