II SA/Lu 884/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwolawcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...], odmawiającą przyznania A. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad ojcem S. M. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie S. M. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, to jednak pozostaje w związku małżeńskim z J. M. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] ( sygn. akt [...] ) została ona zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 27 marca 2012 r. na stałe. W ocenie organu oznacza to, że może samodzielnie egzystować i nie wymaga stałej pomocy osób drugich. Przeciwnego stanowiska nie można, zdaniem organu, opierać na zaświadczeniu lekarza rodzinnego z dnia 29 czerwca 2012 r., wskazującym na jej niezdolność do sprawowania opieki nad mężem ze względu na zły stan zdrowia. Ewentualna zmiana oceny stanu zdrowia malżonka osoby wymagającej opieki mogłaby wynikać jedynie z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zatem A. M. nie może być przyznane świadczenia pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad ojcem. Tym samym bez znaczenia pozostaje to, że zarówno S. M. jak i jego małżonka są osobami schorowanymi i wymagającymi stałej pomocy osób drugich oraz, iż wnioskodawczyni nie podjemuje pracy zarobkowej ze względu na sprawowanie opieki nad ojcem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A.M. domagała uchylenia decyzji Kolegium w całości oraz przekazania organowi odwoławczemu sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej organ odwoławczy skupił się jedynie na tym, że jej matka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomijając jednocześnie, iż ze wzgledu na wiek i liczne schorzenia, nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem. Matka skarżącej sama wymaga bowiem opieki osób drugich, co wynika zarówno z orzeczenia o niepełnosprawności jak i z zaświadczenia lekarskiego. Zatem jedyną osobą mogącą faktycznie pomagać ojcu jest własnie ona. W ocenie skarżącej organ odwoławczy błędnie uznał, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opeki pozostaje w związku małżeńskim decydowało tylko to, czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podkreśłiła, że aby zapewnić opiekę rodzicom zrezygnowała z pracy zarobkowej. Stwierdziła też, że nie jest prawdą, aby w opiece nad rodzicami pomagał jej brat T., dalsza rodzina, a niekiedy sąsiedzi. Płaci bowiem sąsiadom za pomoc w dowożeniu rodziców do lekarza, zaś brat T. niemal cały dzień pozostaje poza domem i pomaga głównie w pracach gospodarskich, nie opiekując się bezpośrednio rodzicami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 53 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ust. 5 powołanego unormowania określone zostały przesłanki, które wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z pkt 2 lit. a) świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Aktualne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało mu nadane w dniu 14 października 2011 r. na mocy art. 1 pkt 6 lit. "b" tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Przed dniem 14 października 2011 r. unormowanie to stanowiło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Dokonana przez ustawodawcę zmiana stanowiła konsekwencję wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 1 czerwca 2010 r. postanowienia sygnalizacyjnego (sygn. akt S 1/10), w którym zwrócono Marszałkowi Sejmu uwagę na konieczność podjęcia działań ustawodawczych w celu zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał na potrzebę rozważenia, "czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (formułowanej obecnie w orzeczeniach większości sądów administracyjnych, omówionych w postanowieniu o sygn. P 38/09), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Należy zatem zauważyć, że w obecnym brzmieniu przepis ten nie wyklucza w sposób bezwzględny możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim. Dopuszcza on bowiem możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia dziecku, które ubiega się o nie w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad jednym z niepełnosprawnych w stopniu znacznym rodziców. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w sprawie niniejszej. Z niekwestionowanych przez skarżącą i niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że jej ojciec legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], w którym wskazano, iż jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym, co zgodnie z art. 3 pkt 21 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza znaczny stopień niepełnosprawności. Wymaga także konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. S. M. pozostaje jednak w związku małżeńskim, zaś jego żona – J. M., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym). Okoliczność ta, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, wyklucza możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, co prawidłowo orzekły w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji. Nie sposób podzielić przy tym poglądu skarżącej, że dokonując wykładni powołanego przepisu organy powinny kierować się jego wykładnią celowościową biorąc pod uwagę to, czy współmałżonek nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepłenosprawności ze względu na swój stan zdrowia może sprawować opiekę. W procesie stosowania prawa obowiązuje zasada pierwszeństwa wykładni językowej. Reguły wykładni celowościowej powinny być zaś brane pod uwagę, gdy nasuwa się podjerzenie, że wynik wykładni językowej może okazać się nieadekwatny, zwłaszcza, gdy wynik ten skonfrontujemy z innymi przepisami prawa bądź, jeżeli weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 976/08 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Artykuł 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obecnie obowiązującym jednoznacznie i precyzyjnie wskazuje, że tylko orzeczenie zaliczające współmałżonka osoby wymagającej opieki do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności decyduje o tym, czy jest on w stanie sprawować opiekę. Żadne inne okoliczności nie mają tutaj znaczenia. Zatem na treść wydanych decyzji nie mogło mieć wpływu powoływane przez skarżącą zaświadczenie lekarskie, wiek i stan zdrowia matki skarżącej. Nie można też przyjąć, aby w sprawie niniejszej organy administracji naruszyły wyrażoną w art. 7 kpa. zasadę prawdy obiektywnej. Konieczność jej uwzględnienia przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienie żądaniu strony postępowania, jednak musi zawsze wykazywać, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Musi ono odpowiadać na wątpliwości strony i nawet, jeśli nie zgadza się z rozstrzygnięciem musi, w razie kontroli instancyjnej lub sądowoadministracyjnej, dawać przekonanie kontrolującemu o słuszności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 4/11 – Lex nr 1149372). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że w toku postępowania zgromadzony został materiał dowodowy pozwalający w pełni ocenić zarówno legalność decyzji organów obu instancji jak i zasadność wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniach obu wydanych w sprawie decyzji organy wskazały natomiast, na jakich okolicznościach i dowodach oparły się podejmując rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę należało oddalić.