II SA/Lu 889/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie samowolnej przebudowy instalacji gazowej - w zakresie sprzeciwu skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 889/16 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca A. R. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W formularzu wniosku PPF wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem niepełnoletnich dzieci, z którymi utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.000 zł. Ponadto jest właścicielką domu o powierzchni 92 m 2, mieszkania o powierzchni 44 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,26 ha, na którym nie jest prowadzona produkcja rolna. Skarżąca oświadczyła, że nieruchomości obciążone są hipotecznie, nie są wynajmowane ani wydzierżawiane. Do stałych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz (760 zł) wraz z opłatą mediów – ok 1000 zł, spłatę kredytu hipotecznego rata – 800 zł (wysokość raty zależna od kursu CHF), koszty wyżywienia, środków higieny osobistej, leków, potrzeb bytowych – 2.000 zł i koszty związane z uczęszczaniem starszego z dzieci do gimnazjum – 200 zł. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. starszy referendarz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, stwierdzając, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "P.p.s.a."), uzasadniających uwzględnienie wniosku. Referendarz stwierdził, że w niniejszej sprawie koszty sądowe każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, którą skarżąca ma możliwość uiścić. Referendarz stwierdził bowiem, że wprawdzie miesięczne dochody jej gospodarstwa domowego wynoszą 4000 zł, a wydatki tyle samo, to jednak o możliwości ponoszenia kosztów postępowania, w tym kosztów sadowych decyduje również jej stan majątkowy. Referendarz wskazał więc, że skarżąca oprócz mieszkania o powierzchni 44 m2 oraz domu o powierzchni 92 m2 posiada również gospodarstwo rolne o powierzchni 2,26 ha, przy czym żadna z tych nieruchomości nie jest wynajmowana ani wydzierżawiana, a na gruntach rolnych nie jest prowadzona produkcja rolna. Referendarz sądowy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane jedynie, gdy obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14). W przypadku własności nieruchomości, które mimo tego, że mogą być spożytkowane dla pozyskania środków finansowych, spożytkowanymi w ten sposób nie są, nie można przyjąć, aby obiektywnie wykorzystano wszelkie możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14). W świetle powyższego – zdaniem referendarza - już tylko z faktu własności gospodarstwa rolnego, które nie prowadzi produkcji rolnej i nie jest wydzierżawiane wynika, iż skarżąca nie wykorzystała w pełni swoich możliwości pozyskania środków finansowych, co nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto referendarz stwierdził, że zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie uzasadnia spłata kredytu hipotecznego. Co do zasady spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych nie uzasadnia zwolnienia od kosztów postępowania (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14). Przeniesienie bowiem ciężaru ponoszenia tych kosztów na ogół obywateli, aby skarżąca mogła spłacić zaciągnięte zobowiązanie prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącej kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/). Dlatego też konieczność przeznaczania kwoty 800 złotych co miesiąc na spłatę kredu, w sytuacji niewykorzystywania przez skarżącą będących jej własnością nieruchomości, przede wszystkim gospodarstwa rolnego, celem pozyskania środków finansowych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżąca może tą kwotę co miesiąc wydatkować bez konieczności wykorzystania swoich nieruchomości, powinna bez uszczerbku w kosztach utrzymania ponieść również koszty sądowe niniejszego postępowania. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca A. R. wyjaśniła, że nie ma możliwości wydzierżawienia bądź sprzedaży gospodarstwa rolnego, gdyż obecnie nie ma na to chętnych; nie może również wynająć domu o pow. 92 m2., gdyż mieszkają w nim jej rodzice dożywotnio, ona sama zaś mieszka wraz z dziećmi w drugim mniejszym mieszkaniu. Podniosła, że instytucja prawa pomocy nie może służyć tylko osobom znajdującym się w skrajnym ubóstwie, ale także innym osobom, których sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, a w takiej znajduje się skarżąca. Wskazała, że nie była w stanie zgromadzić środków finansowych na to postępowanie, gdyż zamierzała zakończyć sprawę na etapie postępowania administracyjnego – to z winy organu, zmuszona jest obecnie prowadzić sprawę przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 (a więc i postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpatrując zatem sprzeciw skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257). Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11). W ocenie Sądu, prawidłowo stwierdził starszy referendarz sądowy, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle zgromadzonych materiałów nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które – jak wskazał starszy referendarz sądowy – nie będą przekraczać każdorazowo kwoty 100 zł. Wprawdzie skarżąca wykazuje, że miesięczny dochód jej rodziny wynoszący ok.4000 zł w całości przeznaczany jest na niezbędne wydatki (czynsz, kredyt hipoteczny, media, energia, gaz, wyżywienie etc.), to jednak należy stwierdzić, że wydatki te nie są sztywne, lecz zmienne, co pozwala na przyjęcie, że skarżąca może wygospodarować jednorazowo 100 zł bez uszczerbku dla swojej rodziny. Rację ma referendarz sądowy, że skarżąca posiada ponadto gospodarstwo rolne, z którego ma możliwość uzyskiwać dochody. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca ma możliwość uzyskania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa na wychowanie dzieci, w szczególności na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016.r, poz.196) w ramach programu 500 +, co niewątpliwie poprawiłoby jej sytuację majątkową. W świetle powyższego stwierdzić należy, że jej sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.