II SA/Lu 915/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 22 lipca 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania D. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 marca 2014 r., nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej – utrzymało tę decyzję w mocy. W obszernym uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ pierwszej instancji odmawiając uwzględnienia wniosku strony o przyznanie świadczenia stwierdził, iż konieczność regulowania wszelkich opłat mieszkaniowych jest potrzebą przewidywalną i stałą, co oznacza, że rodzina wnioskodawcy powinna była tak gospodarować środkami pieniężnymi, aby należności te regulować na bieżąco. Ponadto, zdaniem organu pierwszej instancji, konieczność pokrycia zaległości w opłatach mieszkaniowych nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 39 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ wziął również pod uwagę rozmiar pomocy przyznanej w ostatnim czasie rodzinie strony. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium odmiennie aniżeli organ pierwszej instancji przyjęło, że wskazany przez wnioskodawcę cel udzielenia pomocy mieści się pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej" stanowiącej podstawę do przyznania zasiłku celowego w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej, niemniej jednak Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że rodzina skarżącego nie wymaga wsparcia finansowego w niniejszej sprawie. Kolegium wskazało, że z skarżący spełnia wymogi dochodowe do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ustawy), skoro, jak wynika z akt sprawy, dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, to jest lutym 2014 r. wynosił 890 zł, a kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny wynosi 1 368 zł. Kolegium zauważyło przy tym, iż organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swej decyzji wymienił art. 7 pkt 4 i pkt 5 ustawy, a tym samym jako przesłanki objęcia ewentualną pomocą wskazał bezrobocie i niepełnosprawność skarżącego i członków jego rodziny, jednakże w uzasadnieniu decyzji nie ocenił, jakie okoliczności świadczą o występowaniu takich właśnie przesłanek. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że D. G. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 17 stycznia 2014 r., nr [...], o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zaś jego żona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z materiału dowodowego nie wynika jednak, jak podkreśliło Kolegium, czy istnieją okoliczności przemawiające za tym, że z powodu niepełnosprawności i bezrobocia rodzinie mogłoby być przyznane świadczenie z pomocy społecznej. Uchybienia w powyższym zakresie (art. 7 i 107 § 3 K.p.a.) nie powodują jednak, zdaniem Kolegium, potrzeby uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwagi na to, że zasiłek celowy na opłacenie rachunku za zużycie energii elektrycznej z terminem płatności do dnia 18 lutego 2014 r. nie może być przyznany, gdyż niezależnie od przesłanek z art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, sprzeciwia się temu zasada ogólna pomocy społecznej art. 3 ust. 1 i przepis szczególny tej ustawy – art.. 39 ust. 1. Organ odwoławczy opisał szczegółowo sytuację materialną skarżącego i jego rodziny i wskazał, że skoro ze środków pozostających w dyspozycji organu pierwszej instancji wypłacono tej rodzinie, w formie świadczeń pieniężnych, w lutym 2014 r. – 1 043 zł, a w marcu 2014 r. – 2 107,34 zł, to zdaniem organu należało uznać, rodzina skarżącego miała dostateczne własne środki wystarczające na utrzymanie i na opłacenie rachunków za energię elektryczną (z terminem płatności do dnia 18 lutego 2014 r. na kwotę 234,44 zł oraz z terminem płatności do dnia 31 marca 2014 r. na kwotę 209,19 zł), tym bardziej, że składnikiem tego dochodu były zasiłki okresowe przyznane właśnie jako dofinansowanie do zaspokojenia tej konkretnej potrzeby. Kolegium podkreśliło, że przyznanie kolejnego świadczenia na ten sam cel nie miało podstaw w ustalonym stanie faktycznym sprawy i byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości państwa dla obywateli, o której mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. O słuszności tego stanowiska, zdaniem Kolegium, świadczy również to, że rachunki, o których mowa wyżej zostały już opłacone przez rodzinę skarżącego, co organ ustalił w postępowaniu odwoławczym. Organ drugiej instancji wskazał również, że stosownie do art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osoby korzystające z pomocy społecznej nie mogą wykazywać się jedynie roszczeniową postawą wobec organów pomocy społecznej, lecz same, w ramach możliwości, powinny dążyć do rozwiązania własnej trudnej sytuacji życiowej. Rodzina ma takie możliwości, bowiem żona skarżącego jest młoda, zdrowa, ma wyższe wykształcenie i nie ma przeszkód aby podjęła pracę, biorąc pod uwagę, że sześcioletnia córka przez część dnia przebywa w szkole, a w domu może opiekować się nią ojciec, który nie pracuje. W ocenie Kolegium, również wnioskodawca, gdyby chciał, mógłby podjąć zatrudnienie, skoro pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w którym stwierdzono, że jest niezdolny do pracy, twierdzi, że szuka pracy i prosi organ pomocy społecznej o pomoc w znalezieniu zatrudnienia, (pismo z dnia 27 grudnia 2013 r). Tymczasem, jak wskazał organ, skarżący rozwiązania własnej sytuacji finansowej wydaje się upatrywać jedynie w działaniach Państwa, nie zwracając uwagi na i tak znaczną pomoc finansową ze strony organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożył do Sądu D. G., podnosząc, iż decyzja ta jest dla niego upokarzająca. Skarżący podkreślił, że jest inwalidą od wczesnego dzieciństwa i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny. Zdaniem skarżącego twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są niezgodne ze stanem faktycznym, a ich treść, której skarżący, niebędący prawnikiem, nie rozumie, ma jedynie na celu "zagmatwanie sprawy". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej, a zatem w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), zwanej dalej także: "ustawą". Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 542 zł; 2) osobie w rodzinie, której dochód jest niższy od kwoty 456 zł; 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przyznanie tego świadczenia, w przeciwieństwie do przyznania zasiłku stałego czy zasiłku okresowego, o jakich mowa w art. 37 i 38 ustawy o pomocy społecznej, oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji ma w tej sytuacji zapewniony pewien zakres swobody, co do oceny, czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy zasiłek celowy przyznać oraz – w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy – w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Ocena takiej decyzji dokonana przez sąd administracyjny sprowadza się do ustalenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organy administracji obu instancji orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, odmawiając przyznania stronie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej. W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie ugruntowane jest stanowisko, iż powołanych przepisów ustawy wynika, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Organy pomocy społecznej nie mogą więc wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale powinny wymagać od nich aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej służyć winno również usamodzielnieniu się osób i rodzin (por. przykładowo wyroki NSA z dnia: 11 września 2007 r., I OSK 1864/06, LEX nr 496315, 15 stycznia 2008 r., I OSK 554/07, LEX nr 491370, 3 kwietnia 2008 r., I OSK 887/07, LEX nr 499747, 29 sierpnia 2009 r., I OSK 840/07, LEX nr 489090 i 23 września 2008 r., I OSK 1511/07, LEX nr 489093; por. także S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2013, s. 57). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostawy energii elektrycznej dołączone przez skarżącego do wniosku o zasiłek celowy skierowane jest do T. G., czyli to matka skarżącego jest osobą zobowiązaną do wnoszenia opłat za energię elektryczną do lokalu przy ul. [...] w [...]. Nie było również kwestionowane przez skarżącego, co podniosło Kolegium, że jak wynika z odrębnych postępowań odwoławczych toczących się przed tym organem, umowa najmu lokalu została wypowiedziana matce skarżącego przez Zakład Gospodarki Lokalowej spółkę z o.o. w [...]. Zarządca nie wyraził bowiem zgody na cofnięcie wypowiedzenia i wezwał do dobrowolnego opróżnienia zajmowanego bezumowne lokalu mieszkalnego. Matka skarżącego nie zastosowała się jednak do wezwania, bo chociaż sama w lokalu nie mieszka, to nadal mieszka w nim jej syn - D. G. z żoną i córką. Skarżący nie jest najemcą lokalu i nie ma innego tytułu prawnego do zamieszkiwania w nim. Uznając, że skarżący umówił się z matką, że to on ponosi koszty zużycia prądu, trafnie Kolegium stwierdziło, iż ma on możliwości opłacenia rachunku z terminem płatności do dnia 18 lutego 2014 r. w kwocie 234,44 zł, jak również rachunku z terminem płatności do dnia 31 marca 2014 r. na kwotę 209,16 zł. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 10 lutego 2014 r. skarżącemu wypłacony został zasiłek okresowy przyznany na styczeń 2014 r. w wysokości 631 zł, który zgodnie ze wskazaniem organu pierwszej instancji miał być przeznaczony m.in. na dofinansowanie kosztów zużycia energii elektrycznej. Z wywiadu środowiskowego z dnia 14 stycznia 2014 r. poprzedzającego wydanie decyzji przyznającej ten zasiłek z dnia 29 stycznia 2014 r., nr [...], która jest nieostateczna, wynika, że skarżący miał opłacone na bieżąco rachunki za prąd, w tym również ostatni rachunek z dnia 2 grudnia 2013 r. na kwotę 219,85 zł. Prawidłowo zatem uznało Kolegium za nieuzasadnione zarzuty podniesione w toku postępowania przez skarżącego, że zasiłek okresowy w wysokości 631 zł wypłacony mu w dniu 10 lutego 2014 r., skarżący przeznaczył na rachunek "rozliczeniowy", to jest inny aniżeli ten, który należało uregulować do dnia 18 lutego 2014 r. Nie budzi również wątpliwości, że w lutym 2014 r. skarżącemu wypłacony został zasiłek pielęgnacyjny za styczeń i za luty 2014 r. w łącznej wysokości 306 zł. Oznacza to, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, że łącznie – po zsumowaniu zasiłku okresowego, zasiłku pielęgnacyjnego i zasiłku rodzinnego w wysokości 106 zł – w lutym 2014 r. rodzina dysponowała sumą 1 043 zł wypłaconą z tytułu świadczeń socjalnych, w tym także zasiłkiem okresowym przeznaczonym także, jak słusznie zauważyło Kolegium, na dofinansowanie kosztów zużycia energii elektrycznej. Z akt sprawy wynika również, że w marcu 2014 r. rodzina skarżącego miała do dyspozycji dochód w wysokości 2 107,34 zł, również w postaci świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej. Oprócz stałych świadczeń w postaci zasiłku rodzinnego w wysokości 106 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł w dniu 18 marca 2014 r. oraz w dniu 31 marca 2014 r. wypłacony został rodzinie zasiłek okresowy w łącznej kwocie 1 109 zł przyznany na luty i na marzec 2014 r. decyzją organu pierwszej instancji z dnia 27 lutego 2014 r., nr [...], w wysokości 554,50 zł miesięcznie. Zasiłek ten przyznany został z przeznaczeniem na pokrycie "opłat mieszkaniowych", a więc, co oczywiste, również na poniesienie opłat za energię elektryczną. W dniu 18 marca 2014 r. oraz w dniu 25 marca 2014 r. wypłacony został skarżącemu zasiłek stały z pomocy społecznej w łącznej kwocie 739,34 zł przyznany od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 31 stycznia 2016 r. w wysokości 369,67 zł miesięcznie. W tych okolicznościach prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że przyznanie kolejnego świadczenia na ten sam cel nie znajduje umocowania w ustalonym stanie faktycznym i byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości państwa dla obywateli, o której mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo słuszność tego stanowiska potwierdza ustalona przez Kolegium okoliczność, iż opisane wyżej rachunki zostały opłacone przez rodzinę skarżącego z własnych środków. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie może "przerzucać" na organ pomocy społecznej ciężaru regulowania opłat za energię elektryczną. Zauważyć przy tym trzeba, że fakt wcześniejszego przyznawania rodzinie skarżącego pomocy w formie świadczeń pieniężnych na opłacenie rachunków za energię elektryczną nie oznacza, iż rozpatrując wniosek skarżącego złożony w niniejszej sprawie organy te niejako zobligowane były do udzielenia mu żądanej pomocy w wymiarze przez niego oczekiwanym. Należy więc podkreślić, iż organy obu instancji w sposób wnikliwy i wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy w sprawie, stosownie do wymogów wynikających z przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Ocena tego materiału dowodowego, zdaniem Sądu, nie nosi znamion dowolności. Niezasadne były zatem zarzuty skarżącego. Kolegium wykazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób należyty, odpowiadający w pełni wymogom z art. 107 § 3 K.p.a., z jakich powodów odmówiło przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy. Nie sposób również zgodzić się z zarzutami skarżącego co do tego, że organy administracji orzekające w sprawie traktują skarżącego i jego rodzinę w sposób krzywdzący. Zdaniem Sądu, organy te, stosownie do art. 100 ust. 1 ustawy, w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej mają na uwadze dobro skarżącego i jego rodziny. Pomimo odmowy przyznania skarżącemu świadczenia, nie można uznać, by został on pozbawiony pomocy. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że rodzina skarżącego objęta jest od lat stałą pomocą udzielaną ze środków ze środków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W szczególności, jak wskazano wyżej organ pierwszej instancji odrębnymi decyzjami przyznał skarżącemu i jego rodzinie pomoc finansową. Łączna wysokość świadczeń wypłaconych z tego tytułu rodzinie skarżącego w lutym i w marcu 2014 r. wynosiła ponad 3 150 złotych, co nie jest kwotą małą, a możliwości finansowe MOPS nie są nieograniczone. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).