II SAB/Lu 138/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Kinga Górka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. H. na bezczynność Dyrektora w przedmiocie złożenia propozycji służby I. zobowiązuje Dyrektora do załatwienia wniosku skarżącego z dnia [...] r. w przedmiocie złożenia propozycji służby, w terminie 30 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. stwierdza, że bezczynność Dyrektora nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Dyrektora na rzecz W. H. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt II SAB/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E W dniu [...] sierpnia 2017 r. (data nadania) W. H. (dalej także jako "skarżący"), reprezentowany przez adwokata P. C., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej także jako Dyrektor" lub "organ") w związku z brakiem realizacji ustawowego obowiązku przedstawienia skarżącemu propozycji służby w Służbie Celno-Skarbowej w Krajowej Administracji Skarbowej (dalej także jako "KAS"), na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1948 ze zm. - dalej jako "u.p.w.k.a.s."). Skarżący podkreślił, że pomimo upływu z dniem 31 maja 2017 r. ustawowego terminu, Dyrektor nie przedstawił mu propozycji służby w Służbie Celno-Skarbowej w Krajowej Administracji Skarbowej (dalej także jako "KAS"). W związku z tym skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności organu oraz o zobowiązanie go do zaprzestania tej bezczynności i niezwłocznego złożenia skarżącemu propozycji służby w Służbie Celno-Skarbowej, uwzględniającej posiadane przez skarżącego kwalifikacje, przebieg służby oraz jego dotychczasowe miejsca zamieszkania. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że zaczął pełnić służbę w Służbie Celnej od dnia [...] lutego 2004 r. w Izbie Celnej w B. P.. Skarżący służbę pełnił w Oddziale Celnym Drogowym w S.. Od dnia [...] sierpnia 2007 r. skarżący został przyjęty do Wydziału Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej (obecnie Wydział do Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej) gdzie pracował do dnia złożenia skargi. Od dnia1 marca 2017 r. skarżący stał się z mocy prawa funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej. W maju 2017 roku okazało się, że nie dostał on propozycji służby, w sytuacji, gdy jego koledzy i koleżanki z pracy takowe dostawali. Skarżący złożył w związku z tym do Dyrektora wezwanie z dnia [...] maja 2017 r. do przedstawienia propozycji służby. Powyższe działanie Skarżącego okazało się jednak bezskuteczne, bowiem w odpowiedzi otrzymał od Dyrektora pismo z dnia [...] czerwca 2017 r., które nie stanowiło merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W międzyczasie skarżący otrzymał również pismo z dnia [...] czerwca 2017 r. z informacją o wygaśnięciu stosunku służbowego z dniem [...] sierpnia 2017 r. W piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez przedstawienie mu propozycji służby. W dniu [...] lipca 2017 r. złożył natomiast zażalenie do Szefa KAS na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w trybie art. 37 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na to zażalenie otrzymał od Szefa KAS pismo z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...], z którego wynikało że skarżącemu nie przysługuje prawo wniesienia zażalenia, zaś działanie Dyrektora jest prawidłowe i zgodne z prawem. Wobec dalszej bezczynności Dyrektora i braku realizacji ustawowych obowiązków skarżący zmuszony był zatem złożyć przedmiotowa skargę. W ocenie skarżącego, z art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. wynika, że odpowiedni organ (Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej oraz Dyrektor Krajowej Szkoły Skarbowości) powinien złożyć wszystkim pracownikom propozycję pracy, a wszystkim funkcjonariuszom propozycję służby. Treść powyższego przepisu wyklucza natomiast dowolność organu, czy też zamienność składania propozycji, tj. wykluczają, by pracownik dostał propozycję służby, a funkcjonariusz propozycję pracy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, ewentualnie o jej oddalenie. Dyrektor przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz stwierdził przede wszystkim, że w jego ocenie przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Niezależnie od tego organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie może być mowy o jakiejkolwiek bezczynności po jego stronie, albowiem niezłożenie skarżącemu propozycji pełnienia służby miało swą podstawę prawną w treści art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. Zdaniem organu, zarówno wykładnia językowa, jak i systemowa oraz funkcjonalna art. 165 ust. 3 i ust. 7 oraz art. 170 ust. 1 tej ustawy wprost umożliwia nieprzedstawienie propozycji pełnienia służby funkcjonariuszom. Niewątpliwie bowiem ustawodawca w art. 170 u.p.w.k.a.s. wskazał, że stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS, wygasają z dniem 31 sierpnia 2017 r., jeżeli osoby te w terminie do dnia 31 maja 2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby. Przyjęcie poglądu przedstawionego w skardze prowadziłoby do sprzeczności pomiędzy wymienionymi wyżej normami prawnymi i uznania, że ustawa zawiera przepisy wewnętrznie niespójne. Takie stanowisko godziłoby w założenie racjonalności ustawodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4. Na podstawie tego przepisu skarga do Sądu przysługuje więc w sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (pkt 1-3) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dopuszczalność złożonej w tym trybie skargi na bezczynność organu w przedmiocie przedstawienia propozycji służby nie budzi wątpliwości w świetle licznego już orzecznictwa sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Ke 71/17, wyroki WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt: II SAB/Go 80/17, II SAB/Go 88/17, II SAB/Go 91/17, II SAB/Go 96/17, II SAB/Go 112/17 – dostępne w CBOSA). Ponadto należy podkreślić, że skarżący spełnił warunki formalne wniesienia skargi, albowiem przed złożeniem skargi, działając w trybie art. 37 § 1 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.), złożył zażalenie na niezałatwienia sprawy w terminie do organu wyższego stopnia – Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy Dyrektor miał obowiązek wynikający z przepisów prawa do przedłożenia, w terminie do 31 maja 2017 r., propozycji służby w trybie określonym w art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s., czego bezsprzecznie wobec skarżącego nie uczynił. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 165 ust. 3 u.p.w.k.a.s. pracownicy zatrudnieni w izbach celnych oraz urzędach kontroli skarbowej oraz funkcjonariusze celni pełniący służbę w izbach celnych albo w komórkach urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych stali się z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 – dalej jako "u.k.a.s."), z zastrzeżeniem art. 170 u.p.w.k.a.s., odpowiednio pracownikami zatrudnionymi w jednostkach organizacyjnych KAS albo funkcjonariuszami Służby Celno-Skarbowej, pełniącymi służbę w jednostkach KAS i zachowują ciągłość pracy i służby. W sprawach wynikających ze stosunku pracy i stosunku służbowego stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej oraz dyrektor Krajowej Szkoły Skarbowości winni składać odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom, w terminie do dnia 31 maja 2017 r., pisemną propozycję określającą nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględnia posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania. Przepis art. 170 ust. 1 u.p.w.k.a.s. wskazuje, że stosunki pracy osób zatrudnionych w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 u.k.a.s. oraz stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 6 u.k.a.s., wygasają z dniem 31 sierpnia 2017 r., jeżeli osoby te w terminie do dnia 31 maja 2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby (pkt 1) bądź po upływie 3 miesięcy, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik albo funkcjonariusz złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, jednak nie później niż dnia 31 sierpnia 2017 r. (pkt 2). Stosownie do art. 170 ust. 3, 4, 4a i 5 u.p.w.k.a.s., wygaśnięcie w powyższym przypadku stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby, a pracownikom oraz funkcjonariuszom przysługują świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu uchylanej ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1799), z wyłączeniem pracowników oraz funkcjonariuszy, którzy nabyli prawo do odprawy przysługującej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz urzędników służby cywilnej, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1345 ze zm.). W tym stanie prawnym organ wykorzystał – jak stwierdził w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. (znak [...], k. 204 akt adm.) – swoje "autonomiczne prawo w zakresie rodzaju propozycji" co do dalszego zatrudnienia lub pełnienia służby i odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku (wezwania) z dnia [...] maja 2017 r. o przedłożenie pisemnej propozycji pełnienia służby. Dyrektor w ww. piśmie wskazał, że na podstawie art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. owo "autonomiczne prawo", obejmuje także prawo do "braku propozycji w stosunku do danej osoby". Powyższy pogląd jedynie częściowo znajduje potwierdzenie w treści powołanego przepisu - art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s., a mianowicie w zakresie, w którym przepis ten kreuje uprawnienie wskazanych tam organów do wyrażenia własnej oceny kwalifikacji posiadanych przez pracowników lub funkcjonariuszy, jak też oceny przebiegu ich dotychczasowej pracy lub służby. Uprawnienie to niewątpliwie stanowi jeden z instrumentów niezbędnych dla efektywnego prowadzenia procesu wdrożenia reformy administracji celno-podatkowej, ukształtowanej w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm.), w tej części, która wiąże się z naborem do pracy w Krajowej Administracji Skarbowej i służby w Służbie Celno-Skarbowej. Jak należy zakładać, prawidłowy dobór kadr Krajowej Administracji Skarbowej i Służby Celno-Skarbowej jest istotny z punktu widzenia zakładanego przez ustawodawcę celu, jakim – między innymi – miało być: "posiadanie przez osoby zatrudniane albo przyjmowane do służby nie tylko merytorycznych, ale również etycznych kwalifikacji. Przeszłość takich osób nie może budzić wątpliwości, wymagają tego bowiem szeroko rozumiana sprawiedliwość dziejowa, poczucie odpowiedzialności wobec historii i przyszłych pokoleń. Przyjęte rozwiązania umocnią prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów demokratycznych w państwie prawnym" (zob. uzasadnienie do poselskiego projektu ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej; druk nr 826/VIII; dostępny: http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=826). Mechanizm oceny kwalifikacji i przebiegu dotychczasowej pracy lub służby, przyjęty przez ustawodawcę w art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s., nie wprowadził jednak uprawnienia o całkowicie dowolnym charakterze, które mogłoby pozbawić osoby pozostające dotychczas w służbie lub stosunku pracy - do czasu wygaśnięcia tych stosunków w trybie określonym w art. 170 ust. 1 u.p.w.k.a.s – ochrony przed arbitralnym działaniem organu, który w demokratycznym państwie prawnym zobowiązany jest do działania na podstawie prawa i w jego granicach. Odnosząc przedstawione wyżej uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że brak działań organu i jego bezczynność w zakresie przedstawienia skarżącemu propozycji służby spowodowały, że funkcjonariusz ten pozbawiony został jakiejkolwiek ochrony przed arbitralnym działaniem organu, które doprowadziło do wygaśnięcia jego stosunku służbowego, przy czym przesłanki tego działania na żadnym etapie przyjętej procedury nie zostały nawet wskazane. W ocenie Sądu, na organie ciążył obowiązek złożenia skarżącemu, w terminie do 31 maja 2017 r., pisemnej propozycji w trybie art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. Brak takiej propozycji wywołał skutek w postaci pozbawienia skarżącego prawa do kontroli działania organu administracji publicznej, wywołującego najdalej idący skutek w zakresie trwającego stosunku służbowego funkcjonariusza, a mianowicie prowadzący do wygaśnięcia tego stosunku. Zdaniem Sądu, pisemna propozycja, o której mowa w art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. jest obligatoryjnym elementem procedury stworzonej przez ustawodawcę w celu przeprowadzenia doboru kadr Krajowej Administracji Skarbowej i Służby Celno-Skarbowej, spośród wszystkich pracowników i funkcjonariuszy określonych w art. 170 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.w.k.a.s., niezależnie od tego, czy pracownik albo funkcjonariusz, otrzyma propozycję nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby, czy też propozycja zawierać będzie rozstrzygnięcie o nieprzedstawieniu nowych warunków i informację o wygaśnięciu stosunku pracy lub stosunku służbowego. W każdym jednak przypadku, przed złożeniem tej propozycji, organ powinien wnikliwie zbadać wystąpienie przesłanek określonych w art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s., czemu winien dać wyraz w treści pisemnej propozycji, wskazując na konkretne i weryfikowalne kryteria, które wziął pod uwagę przy podejmowaniu decyzji co do określenia nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby, lub decyzji o nieprzedstawieniu takich warunków. Zupełnie inną kwestią jest, czy biorąc pod uwagę potrzeby reorganizowanej służby i administracji (Krajowej Administracji Skarbowej i Służby Celno-Skarbowej), kwalifikacje, doświadczenie zawodowe i dotychczasowy przebieg służby skarżącego są właściwe i wystarczające do złożenia mu propozycji nowych warunków zatrudnienia albo pełnienia służby. Stanowisko w tej sprawie organ będzie zobowiązany przedstawić skarżącemu z podaniem jego weryfikowalnych motywów. Wykluczyć trzeba jednak w tym zakresie absolutną autonomię organu, na którą powołuje się organ w odpowiedzi na skargę. Granicą dopuszczalnej swobody działania organu w świetle związania organu administracji publicznej prawem powinna być zasada legalizmu (zob. M. Jędrzejczak, Wpływ europeizacji prawa na standardy ochrony jednostki przed władzą dyskrecjonalną organów administracji publicznej, RPEiS 2015, z. 4, s. 59). Jeśli organ podejmie pozytywną dla skarżącego decyzję o zaproponowaniu nowych warunków służby, również i ta propozycja, po zweryfikowaniu jej w postępowaniu przed organami administracji celno-skarbowej, będzie zaskarżalna do sądu administracyjnego, podobnie zresztą, jak i negatywne rozstrzygnięcie, stanowiące uzewnętrznienie woli organu o braku możliwości przedstawienia propozycji służby z podaniem przez organ przyczyn tego stanu rzeczy i zweryfikowaniu tego wstępnego rozstrzygnięcia przed właściwym organem. Zgodnie z art. 170 ust. 2 w związku z art. 171 ust. 1 u.p.w.k.a.s., do powstania stosunku pracy lub stosunku służby na przestawionych przez organ warunkach konieczne jest złożenie przez osobę, której przedstawiono propozycję, w terminie 14 dni od jej otrzymania, oświadczenia o jej przyjęciu. W wyniku tego, z dniem określonym w propozycji, dotychczasowy stosunek pracy lub stosunek służbowy ulega przekształceniu odpowiednio w stosunek pracy lub stosunek służbowy, w ramach jednostek organizacyjnych administracji skarbowej. Podkreślenia przy tym wymaga, że pisemna propozycja nie rozstrzyga żadnej sprawy, ani nie kończy w inny sposób postępowania administracyjnego w danej sprawie. Dopiero bowiem ustalenie w konsekwencji jej przyjęcia nowych warunków pracy (umowa o pracę, mianowanie do służby stałej lub przygotowawczej) albo rozwiązanie tego stosunku na skutek odmowy przyjęcia propozycji uruchamia odrębne postępowanie, w którym wydawana jest decyzja, od której, po wyczerpaniu trybu administracyjnego, przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 169 ust. 4 i ust. 7 u.p.w.k.a.s.). Zarazem nie budzi wątpliwości, że zmiana propozycji dalszego wykonywania obowiązków powinna być obwarowana odpowiednimi gwarancjami o charakterze materialnoprawnym i proceduralnym. Gwarancje materialnoprawne zawiera art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. wskazując, że złożenie propozycji funkcjonariuszowi ma uwzględniać posiadane przez funkcjonariusza kwalifikacje, przebieg dotychczasowej służby lub pracy oraz dotychczasowe miejsce zamieszkania. Gwarancje proceduralne powinny polegać na możliwości kontroli legalności działania organu, co oznacza, że pisemna propozycja nie może pozostawać poza kontrolą sądową. Gwarancje proceduralnej kontroli pozwalają na ocenę zachowania merytorycznych przesłanek uzasadniających złożenie określonej propozycji. Może ona doprowadzić i do tego, że funkcjonariuszowi powinna być złożona pisemna propozycja dalszego pełnienia służby, co będzie oznaczało i to, że taka pisemna propozycja stanie się wówczas decyzją administracyjną. Zauważyć należy, że z literalnego brzmienia art. 165 ust. 7 u.p.w.k.a.s. nie wynika wprost obowiązek uzasadniania przedkładanej funkcjonariuszom propozycji zatrudnienia, co jest następstwem braku zastrzeżenia formy decyzji dla tego działania. Ta okoliczność nie stanowi jednak przeszkody dla wyprowadzenia wniosku, że złożona funkcjonariuszowi propozycja zatrudnienia, jako akt z zakresu administracji publicznej, którego podjęcie jest powiązane z dokonywaną przez przełożonego oceną przesłanek wymienionych w przepisie, wymagała uzasadnienia. Wykładnia celowościowa oraz systemowa omawianego przepisu wskazuje bowiem na to, że skoro ustawodawca określił ustawowe kryteria wyboru przez organ stosownej propozycji, to motywy jego działania winny być znane przede wszystkim samemu adresatowi propozycji, skoro go dotyczą. Ponadto, skoro sąd administracyjny dokonuje kontroli aktu z zakresu administracji publicznej kierując się kryterium legalności, to kontrola ta obejmuje sprawdzenie nie tylko tego, czy akt podjęty został na podstawie prawnej, ale także tego, czy organ przy podjęciu aktu działał w granicach prawa. Działanie władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa jest ustrojową zasadą konstytucyjną (art. 7 Konstytucji). W tym przypadku granice prawnego działania organu wyznaczyły ustawowe przesłanki wyboru składanej propozycji zatrudnienia. Bez poznania motywów decyzyjnych organu w odniesieniu do indywidualnej sytuacji każdego funkcjonariusza, nie jest możliwa prawidłowa kontrola takiego aktu. Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2017 r. poprzez przedstawienie mu stosownej (pozytywnej bądź negatywnej) propozycji służby w Służbie Celno-Skarbowej w Izbie Administracji Skarbowej w L., w terminie 30 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając tę kwestię Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a zwłaszcza to, że zachowanie organu nie miało cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych nań z mocy ustawy, lecz wynikało z przyjęcia odmiennej interpretacji przepisów prawa.