II SAB/Lu 171/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. H. na bezczynność Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, w zakreślonym w wezwaniu terminie (data stempla pocztowego), na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła tym, że jest osobą niepełnosprawną, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i studiującą córka, z którymi zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni [...] m2, utrzymującą się z renty w kwocie [...] złotych brutto oraz renty żony w kwocie [...] złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi [...] złotych brutto. Skarżący podkreślił, że zarówno ona jak i żona cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy badania kosztują od [...] złotych do [...] złotych. Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył wydatki związane z kosztami swojego leczenia– [...] złotych, koszty bieżących remontów – [...] złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej – [...] złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drzewa do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie [...] złotych. Skarżący oświadczył, że ponosi też koszty studiów córki oraz, iż z powodu powyższych wydatków nie posiada środków finansowych na zakup odzieży. Wezwaniem z dnia 26 czerwca 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych wskazujących wysokość jego renty oraz renty żony w kwotach brutto i netto, dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego ponoszonych w miesiącach kwiecień, maj i czerwiec 2014 r., aktualnego zaświadczenia z uczelni, w której studiuje córka stwierdzającego, że jest ona studentką oraz wskazującego na semestr i tryb studiów, na które uczęszcza oraz oświadczenia wyjaśniającego jakiej wysokości miesięcznie ponosi koszty studiów córki oraz skąd pochodzą środki pozwalające na ponoszenie kosztów leczenia żony wykazane przez skarżącego wysokości. Poinformowano jednocześnie skarżącego, że wezwanie jest następstwem tego, iż w okresie 6 miesięcy w innych sprawach, które toczyły się z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie składane przez niego wnioski o przyznanie prawa pomocy uzasadnił tymi samymi okolicznościami, które powołał w oświadczeniu złożonym na druku PPF w niniejszej sprawie. Wykonując wezwanie skarżący w piśnie z dnia 13 lipca 2014 r. oświadczył, że aktualnie osiąga dochody w kwocie [...] złotych tytułem renty i innych źródeł utrzymania nie posiada. Nie posiada żadnych faktur VAT związanych z kosztami utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego, gdyż dowodem tych wydatków są paragony, których nie przechowuje. Nie miał bowiem nigdy takiej potrzeby. W piśmie tym oświadczył również, że nie może przedłożyć zaświadczenia z uczelni córki, gdyż ta zdała wszystkie egzaminy i wyjechała. Odnośnie natomiast wezwania do przedstawienia wysokości wydatków związanych z utrzymaniem studiującej córki oraz kosztów leczenia żony skarżący oświadczył, że w żadnym składanym dotychczas przez niego oświadczeniu kosztów tych nie podawał, gdyż są one w różnej wysokości. Poinformował jednocześnie, że córka miała zaciągnięty kredyt studencki w banku, z którego obecnie nie korzysta. Natomiast na leczenie żony przeznacza tyle ile może, zaś pozostałe koszty pokrywa starsza córka. Do pisma skarżący dołączył potwierdzenie wypłaty/odbioru renty z miesiąca maja 2014 r., z którego wynika, że otrzymuje on rentę w kwocie [...] złotych brutto – [...] złotych netto. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do unormowania art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powinien on zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 września 2013 r. (II OZ 777/13) stwierdził, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienia zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym dąży się do uzupełnienia wniosku i określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Analiza oświadczeń złożonych przez skarżącego na druku PPF w sprawach o sygnaturach akt IV SAB/Wa 130/12 (data wniosku 18 października 2012 r.), II SA/Lu 911/13 (data wniosku 13 listopada 2013 r.), II SO/Lu 14/14 i II SO/15/14 (datowane na dzień 8 kwietnia 2014 r.) oraz w sprawie niniejszej (datowany na dzień 7 czerwca 2014 r.) wykazała, że na przestrzeni lat 2012 – 2014 skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podawał te same informacje dotyczące wysokości i rodzaju stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Zaliczał do nich wydatki związane z kosztami swojego leczenia w wysokości [...] złotych, koszty bieżących remontów w wysokości [...] złotych, koszt zakupu węgla i drzewa w kwocie [...] złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej w łącznej wysokości [...] złotych miesięcznie. Do ponoszonych wydatków zaliczał również koszty badań żony związanych z jej leczeniem w wysokości od [...] złotych do [...] złotych. Skarżący oświadczał również, że ponosi koszty studiów córki oraz, iż z powodu powyższych wydatków nie posiada środków finansowych na zakup odzieży. Ustalenie tej okoliczności poddało w wątpliwość rzetelność oświadczenia skarżącego złożonego w niniejsze sprawie, co do wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Stąd też wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego w postaci np. faktur VAT czy rachunków za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2014 r. Ze względu na to, że w żadnym z analizowanych druków PPF skarżący nie skonkretyzował wysokości kosztów utrzymania studiującej córki wezwano go do złożenia oświadczenia wskazującego wysokość tych kosztów. Ponadto zsumowanie jedynie miesięcznych kosztów leczenia, zakupu węgla i drzewa, bieżących remontów oraz kosztów podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej wykazało, że tylko tym tytułem skarżący wydaje miesięcznie kwotę [...] złotych przy dochodach gospodarstwa domowego w wysokości [...] złotych brutto. Mając na uwadze to, że do wyliczonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego nie wliczono ponoszonych, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, miesięcznych kosztów utrzymania studiującej córki czy kosztów wyżywienia jego i żony wątpliwym wydało się również oświadczenie skarżącego dotyczące wysokość dochodów. Z tego powodu wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci np. decyzji lub odcinków wypłaty/odbioru wskazujących na wysokość rent jego i żony w kwocie brutto i netto bądź wyciągu z rachunku bankowego, na który przelewane są renty. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłała jedynie potwierdzenie wypłaty/ odbioru swojej renty z miesiąca maja 2014 r., z którego wynika, że wysokość renty, którą podał na druku PPF nie jest kwotą brutto, ale kwotą netto. Nie nadesłał zaś żadnego dokumentu źródłowego wskazującego na wysokość w kwocie brutto i netto renty żony, tłumacząc to tym, że przebywa ona obecnie poza miejscem zamieszkania a on nie dysponuje żadnymi dokumentami, które wskazywałyby na wysokość świadczenia żony. Skarżący oświadczył też, że jeżeli niezbędne są dokumenty dotyczące wysokości renty jego żony należy się zgłosić po nie do ZUS w Biłgoraju. Skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego jego gospodarstwa domowego, wyjaśniając, że nie posiada żadnych faktur VAT ani związanych z tym paragonów, gdyż ich nie przechowuje, ponieważ nigdy nie było takiej potrzeby. W tym miejscu zauważyć należy, że składając oświadczenie, że "(...)nigdy nie było takiej potrzeby(...)" mija się z prawdą. Otóż jak wynika z akt sprawy o sygn. IV SAB/Wa 130/12 na obowiązek złożenia dokumentów wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego i nie tylko tego rodzaju dokumentów, a więc i pośrednio na obowiązek ich posiadania skarżącemu zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r. (k. 36 - 42 akt), w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2013 r. (k. 52 - 53 akt), postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., IV SAB/Lu 130/12 (k. 66 – 69 akt) oraz postanowieniu NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 251/13 (k. 87 – 90 akt). Skarżący zatem już co najmniej od dnia 24 grudnia 2012 r., kiedy to doręczono mu postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SAB/WA 130/12 (k. 46 akt IV SAB/Lu 130/12) czy też najpóźniej od dnia 15 marca 2013 r., kiedy to doręczono mu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SAB/Lu 130/12 (k. 74 akt IV SAB/Wa 130/12) powinien mieć świadomość potrzeby gromadzenia dokumentów źródłowych dotyczących np. wysokości kosztów utrzymania koniecznego i obowiązku ich przedkładania na wezwanie sądu (referendarza sądowego) w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. W świetle tego udzielanie na skierowane do skarżącego wezwanie odpowiedzi wymijających (brak dokumentów dotyczących dochodów żony, brak faktur VAT, paragonów, ponieważ nigdy nie miał potrzeby ich gromadzenia) bądź przerzucających ciężar uzyskania dokumentów na sąd (odesłanie do ZUS w Biłgoraju) uznać należy za lekceważenie obowiązku nakładanego na skarżącego przez art. 246 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a. w związku z ubieganiem się przez niego o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że konsekwencją nieprzedłożeniu żądanych dokumentów czy dodatkowych oświadczeń jest w istocie nie wykazania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 251/13, 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 546/13 czy z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13). Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Niezbędne są zatem rzetelne informacje o wysokości kosztów utrzymania koniecznego oraz rzetelne informacje o realnej wysokości środków finansowych, którymi dysponuje wnioskodawca. Tymczasem udzielone przez skarżącego informacje o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego są niewiarygodne i to nie tylko dlatego, że wysokość tych kosztów u skarżącego nie zmienia się od 18 października 2012 r. ale i dlatego, iż do stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego zalicza on opłacanie podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy nie wykazuje, aby był właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. Podaje, że miesięcznie na zakup węgla i drzewa na ogrzanie domu i ciepłej wody wydaje stałą kwotę [...] złotych, gdy już z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż koszty te zmieniają się ze względu na zmianę pory roku, ilość osób przebywających w gospodarstwie domowym jak i zmianę cen opału. Skarżący oświadcza, że ponosi koszty utrzymania studiującej córki zaś wezwany do wykazania ich wysokości wymijająco oświadcza, że kosztów tych nigdy nie przedstawiał ponieważ nie są one stałe a po za tym, córka zaciągnęła pożyczkę w banku, której obecnie nie bierze. Przy czym należy zauważyć, że różna kwota wydatków na badania żony (od [...] złotych do [...] złotych) nie przeszkadzała mu w podaniu ich wysokości. Ponadto po ustaleniu na podstawie przedłożonego przez skarżącego potwierdzenia wypłaty/odbioru renty z maja 2014 r., z którego wynika, że kwota jego dochodów, którą w druku PPF określił jako kwotę brutto jest w istocie kwotą netto, wątpliwym jest czy, aby na pewno kwota renty żony podana na druku PPF jest kwotą brutto. W postanowieniu z dnia 23 lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny (I OZ 635/13) stwierdził, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a. uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. I właśnie z taką sytuacją mamy doczynienia w sprawie niniejszej. Skarżący nie przedstawiając dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego oraz dokumentu wskazującego na wysokość dochodów żony w kwocie brutto i netto, w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do rzetelności tych informacji zawartych na druku PPF, uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny możliwości finansowych ponoszenia przez niego kosztów sądowych niniejszego postępowania. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.