II SAB/Lu 59/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia WSA Robert Hałabis po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi T. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 15 października 2024 r. sygn. akt II SAB/Lu 98/24 w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy oddala skargę o wznowienie postępowania. Wyrokiem z 15 października 2024 r. (sygn. akt II SAB/Lu 98/24), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. W. (dalej jako: skarżąca) stwierdził, że Wójt Gminy N. (dalej jako: Wójt lub organ) dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie wniosku skarżącej z 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy (pkt I); stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy N. nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II); umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy N. do załatwienia wniosku wskazanego w punkcie I (pkt III). Wyrok stał się prawomocny z dniem 1 maja 2025 r. Pismem z 14 maja 2025 r., T. W. wniosła skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 98/24. Jako podstawę skargi wskazała "brak profesjonalisty prawa w toku sprawy". Skarżąca podniosła, że jej stan zdrowia jest znany od 2021 r. i uniemożliwia jej udział w sprawach toczących się przed organami administracji oraz przed sądami. Na wezwanie sądu pełnomocnik skarżącej (ustanowiony w ramach prawa pomocy w sprawie o sygn. II SAB/Lu 98/24) usunął braki formalne skargi o wznowienie postępowania, wskazując, że: (1) podstawę wznowienia stanowi art. 271 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.), a skarżąca upatruje podstawy wznowienia w fakcie odmowy ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem w sprawie o sygn. II SAB/Lu 59/25, skutkującym tym, że skarżąca była pozbawiona możliwości działania oraz nie była należycie reprezentowana w tym postępowaniu; (2) termin do złożenia skargo o wznowienie postępowania skarżąca liczy od daty doręczenia jej opinii pełnomocnika ustanowionego z urzędu, o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 15 października 2024 r.; (3) skarżąca domaga się uchylenia wyroku z 15 października 2024 r. oraz ponownego rozpatrzenia sprawy. Organ, któremu doręczono odpis skargi o wznowienie postępowania, nie ustosunkował się do jej treści. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Skarga o wznowienie postępowania podlega w pierwszej kolejności badaniu formalnemu, pod kątem tego, czy jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej przesłance. Badanie to sąd przeprowadza zarówno wstępnie, na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 p.p.s.a.), jak i ponownie, na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.). W ocenie Sądu w sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie, ponieważ pełnomocnik skarżącej w wyznaczonym terminie usunął braki formalne skargi, wskazując jednoznacznie ustawową przesłankę wznowieniową oraz określając żądanie skargi. Nie można również stwierdzić, aby doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi. W kwestii terminu do wniesienia skargi, należy zauważyć, że jak stanowi art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Jednocześnie jednak w orzecznictwie jest już ugruntowany pogląd, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie może zacząć swojego biegu wcześniej, jak od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (por. wyrok NSA z 31 maja 2022 r., I FSK 2473/18; postanowienie NSA z 27 października 2023 r., I FSK 283/23). Uwzględniając to stanowisko, należy wziąć pod uwagę, że wyrok w sprawie II SAB/Lu 98/24 stał się prawomocny od dnia 1 maja 2025 r. Skarga o wznowienie, nadana w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 16 maja 2025 r. została zatem wniesiona z zachowaniem terminu ustawowego. Skoro nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, należy stosownie do art. 281 p.p.s.a. przejść do oceny merytorycznej. Pełnomocnik, doprecyzowując stanowisko skarżącej wskazał jako podstawę prawną wznowienia art. 271 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Argumenty podane w piśmie pełnomocnika z 23 czerwca 2025 r., precyzujące wywody skargi o wznowienie, pozwalają przyjąć, że skarga opiera się na zarzucie pozbawienia skarżącej możności działania, na skutek nieprzyznania jej pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem w sprawie o sygn. II SAB/Lu 98/25. Jednocześnie okoliczność ta ma świadczyć o braku należytej reprezentacji skarżącej. Zarzut braku należytej reprezentacji jest chybiony z tego względu, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, przez brak należytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której strona w ogóle pozbawiona zostałaby właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym. W przypadku osób fizycznych, podstawa ta odnosi się do takich sytuacji, w których osoba fizyczna nie miała zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym powinna być reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego (art. 26 i 27 p.p.s.a.). Wskazuje też na to treść art. 277 p.p.s.a., gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony (por. wyrok NSA z 16 maja 2023 r., I GSK 808/19; wyrok WSA w Gdańsku z 1 października 2004 r., II SA/Gd 246/04; wyrok WSA w Lublinie z 27 maja 2025 r., II SAB/Lu 6/25). Powoływanie tej podstawy wznowieniowej w sytuacji, gdy nie budzi wątpliwości, że skarżąca miała i ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest całkowicie nietrafione. Z kolei w odniesieniu do zarzutu pozbawienia skarżącej możności działania, należy przypomnieć, że w świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa, przesłankę tą należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i pojęcie pozbawienia możliwości działania pozwala na objęcie nim różnych stanów faktycznych. Pozbawienie strony możności działania zachodzi wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. przykładowo: wyroki NSA z 27 czerwca 2019 r., I OSK 2213/17; z 8 grudnia 2020 r., I OSK 1274/19; z 16 maja 2023 r., I GSK 808/19). Analiza akt sprawy II SAB/Lu 98/24, której dotyczy żądanie wznowienia postępowania, nie daje żadnych podstaw do uznania za zasadny zarzutu pozbawienia skarżącej możności działania. Chybiona jest argumentacja, że skarżąca została pozbawiona możności działania, z uwagi na odmowę przyznania jej pełnomocnika z urzędu. Takie twierdzenie pozostaje w sprzeczności z rzeczywistym przebiegiem postępowania w sprawie II SAB/Lu 98/24. Rzeczywiście, postanowieniem z 23 lipca 2024 r. (II SPP/Lu 141/24) referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, obszernie i przekonująco motywując to rozstrzygnięcie nadużyciem przez skarżącą prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym postanowieniem Sądu z 14 sierpnia 2024 r. Skarga o wznowienie postępowania nie jest środkiem odwoławczym, lecz nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Nie może zatem służyć jako prosty środek weryfikacji niezaskarżalnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Co jeszcze istotniejsze, na skutek kolejnego pisma skarżącej, złożonego już po wydaniu wyroku (nota bene – uwzględniającego skargę na bezczynność), zakwalifikowanego jako wniosek o zmianę postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocne postanowienie z 23 lipca 2024 r. zostało zmienione w ten sposób, że skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie referendarza sądowego (postanowienie z 10 grudnia 2024 r., II SPP/Lu 141/24). Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik w terminie ustawowym sporządził, z zachowaniem należytej staranności, opinię prawną, stwierdzającą brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 15 października 2024 r. w sprawie II SAB/Lu 98/24. Twierdzenie skarżącej, że nie przyznano jej pełnomocnika w sprawie II SAB/Lu 98/24 i tym samym pozbawiono ją możliwości działania w tej sprawie pozostaje zatem w sprzeczności z rzeczywistym przebiegiem postępowania w tej sprawie. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania, opartej na zarzucie pozbawienia możności działania w sytuacji, w której Sąd w istocie w całości uwzględnił skargę na bezczynność organu (umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej wynikało z oczywistego faktu, że w dacie orzekania przez Sąd wniosek został już rozpoznany – decyzja została wydana), a ustanowiony na późniejszym etapie postępowania pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu, stanowi przejaw nadużycia przez skarżącą prawa do ochrony prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa (również międzynarodowego), jednym z przejawów nadużycia prawa do sądu jest właśnie wnoszenie (często licznych) skarg czy pozwów w okolicznościach wskazujących na brak jakichkolwiek realnych podstaw do poszukiwania ochrony prawnej w postępowaniu sądowym, określane potocznie mianem kwerulanctwa czy pieniactwa procesowego (zamiast wielu por. J. Parchomiuk, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, Warszawa 2018, s. 686 i n.). Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wykonywał prawidłowo swoje obowiązki, należycie reprezentując skarżącą, tak w postępowaniu zwyczajnym, jak i w toku wznowionego postępowania. Jednak działanie samej skarżącej w opisanych okolicznościach przebiegu sprawy o sygn. II SAB/Lu 98/24 trudno oceniać inaczej jak nadużywanie prawa do sądu przez całkowicie bezrefleksyjną próbę podważenia w pełni korzystnego dla skarżącej prawomocnego wyroku, bez zastanowienia się, czy doszło do naruszenia jakichkolwiek praw skarżącej i czy istnieje jakakolwiek realna potrzeba uzyskania ochrony prawnej na drodze sądowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę o wznowienie postępowania.