III SA/Lu 104/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Wojewody na rzecz A. K. kwotę [...] z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2014 r., znak: [...], po przeprowadzeniu postępowania na wniosek A. K., Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu M. K. z synem P. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388), tj. nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Powołując się na zeznania świadków oraz wyjaśnienia M. K. organ stwierdził, że osoby, których dotyczył wniosek nie mieszkają pod spornym adresem. Od lipca 2014 r. zamieszkują w innym lokalu i tam koncentruje się ich życie osobiste. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. podniosła, że w spornym lokalu w okresie 2007-2011 nie mieszkała na pobyt stały, tylko czasami zostawała na noce. Mieszkała z mężem i synami w innym lokalu. W ocenie strony decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania, a adres zameldowania jest jej potrzebny do załatwiania niezbędnych spraw w urzędach. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzja z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...], Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. K. i jej małoletni syn P. wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. (sygn. akt [...]) zostali zobowiązani do opróżnienia spornego lokalu. Jednocześnie sąd orzekł, że przysługuje im prawo do lokalu socjalnego i wstrzymał wykonanie orzeczonego nakazu opróżnienia lokalu do czasu złożenia oferty najmu lokalu socjalnego przez Gminę [...]. Z uwagi na powyższe organ I instancji powinien ustalić przede wszystkim, czy Gmina [...] przedstawiła odwołującej się aktualną ofertę zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, czy nie. Na decyzję Wojewody skargę do sądu administracyjnego wniósł A. K., zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej poprzez uchylenie decyzji o wymeldowaniu w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na trwałe opuszczenie przez M. K. spornego lokalu. W uzasadnieniu skargi, powołując się na poglądy orzecznictwa, skarżący podniósł, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. M. K. trwale opuściła sporny lokal i skupiła swoje centrum życiowe w innym miejscu, o czym świadczą zeznania jej oraz jej matki. Opuszczenie lokalu miało charakter trwały, w tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy jest przedstawienie przez gminę oferty lokalu socjalnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 16 lutego 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi, skarżący oświadczył ubocznie, że właściciel spornego lokalu wskutek umowy przeniesienia własności nieruchomości oraz oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokali od dnia 30 stycznia 2015 r. jest T. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...], którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta [...] orzekającą o wymeldowaniu M. K. i jej małoletniego syna P. K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w [...]. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 138 § 2 k.p.a. Z przepisu tego wynika, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zasadą jest rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy co do istoty sprawy (wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego), a więc zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. Natomiast odstępstwem od tej ogólnej zasady jest wynikające z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a. może zapaść, jeżeli wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Natomiast konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej. Wydanie decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne zatem tylko w sytuacji zaistnienia kumulatywnie przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a., tj. stwierdzenia przez organ odwoławczy, że miało miejsce naruszenie przepisów postępowania oraz, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie Wojewoda [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wykazał, że zaistniały wyżej wymienione przesłanki. Organ odwoławczy nie uzasadnił, jaki wpływ na ustalony stan faktyczny sprawy ma uzyskanie informacji czy strona otrzymała od Gminy [...] ofertę zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. A przecież jako zakres sprawy, który należy wyjaśnić, należy rozumieć okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, które nie były przedmiotem postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Z przepisu art. 138 § 2 k.p.a. wynika również obowiązek organu odwoławczego wskazania jakie okoliczności organ pierwszej instancji ma wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wskazał w jaki sposób materiał dowodowy ma być uzupełniony i jaki zakres sprawy, który nie był dotychczas przedmiotem postępowania wyjaśniającego, ma zostać wyjaśniony przez uzupełnienie tego materiału dowodowego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby zachodziła konieczność uchylenia decyzji organu I instancji. Należy również zgodzić się ze skarżącym, że materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia merytorycznego, a przeprowadzenie dowodu uzupełniającego przez organ pierwszej instancji w świetle przepisów prawa materialnego zbędne. Głównym problemem w niniejszej sprawie było właściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dnia 10 kwietnia 1974 roku (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Organ nie bada, czy spełniona została przesłanka utraty uprawnień do przebywania w lokalu, lecz jedynie ustala czy doszło do opuszczenia przez osobę lokalu bez wymeldowania. Z art. 15 ust. 2 ustawy wynika, że przesłanką wymeldowania jest opuszczenie przez osobę, której postępowanie o wymeldowanie dotyczy, miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez wymeldowania się. Dodatkowe kwalifikatory "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" w postaci "okoliczności" i "trwałości tego opuszczenia" zostały wprowadzone przez orzecznictwo sądowoadministracyjne. W sprawie jest poza sporem, że po zawarciu związku małżeńskiego ze S. K. w 2003 r., uczestniczka opuściła mieszkanie przy ul. [...]. Powróciła do mieszkania matki na kilka lat, ale wraz z synem P. powtórnie z niego się wyprowadziła w 2011 r. i więcej do niego nie powróciła. W swoich wyjaśnieniach M. K. potwierdziła zeznania złożone przez świadków R. P., S. K., A. S. Dodatkowo podniosła, że od lipca 2014 r. wynajęła w mieszkaniu swojej koleżanki pokój i to tam mieści się jej centrum życiowe. Pobyt stały, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy, to zgodnie z art. 6 tej ustawy pobyt, który jest zamieszkaniem w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu, a zameldowanie jest konsekwencją przebywania w danym miejscu. Przez przebywanie w ocenie Sądu należy rozumieć posiadanie przez osobę, której dotyczy wniosek o wymeldowanie, stałego centrum życiowego w lokalu, a więc koncentracji w nim ogółu spraw życiowych, a w szczególności spania w tym lokalu, jedzenia posiłków, odbierania korespondencji, wypoczywania, przechowywania rzeczy osobistych, przyjmowania znajomych, wyjścia i powrotów z pracy. Z materiału dowodowego wynika, że dla uczestniczki i jej dziecka takim miejscem nie jest co najmniej od 2011 r. lokal przy ul. [...], nawet przy uwzględnieniu faktu, że po opuszczeniu rodzinnego domu nie oddała kluczy do niego oraz że sporadycznie przychodzi do tego mieszkania. Nie można bowiem potraktować jako miejsca stałego pobytu lokalu, do którego od czasu do czasu się przychodzi i to tylko w celu odwiedzenia matki. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że zachodziły przesłanki ustawowe do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej wraz z nieletnim synem P. Fakt opuszczenia przez uczestników przedmiotowego lokalu został bowiem ustalony przede wszystkim na podstawie wyjaśnień świadków i samej strony, która w toku postępowania w przedmiocie wymeldowania okoliczność tę potwierdziła. Wobec stanowiska M. K. prezentowanego w toku postępowania, uznać także należy, że organ drugiej instancji błędnie interpretuje punkt III wyroku Sądu Rejonowego [...] w [...], Wydział II Cywilny z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] (k. 50 akt adm.), w którym Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania orzeczonej eksmisji do czasu złożenia przez Gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Należy przede wszystkim wskazać, że prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy. Wyrok taki wiąże - na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. - nie tylko sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe. Orzekające w przedmiocie obowiązku meldunkowego organy, jak i sądy administracyjne nie są zatem uprawnione poddawać ocenie prawidłowość i zasadność wydanego wyroku orzekającego eksmisję. W sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza, wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu eksmitowanego w spornym lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 526/11, LEX nr 1216746; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10, LEX nr 1145560; z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/07, LEX nr 498351). Natomiast w sytuacji kiedy osoba, w stosunku do której orzeczono prawomocnym wyrokiem eksmisję z lokalu, czyli nie mającą uprawnień do przebywania w nim, faktycznie w tym lokalu nie przebywa w rozumieniu art. 6 ust.1 ustawy, należy przyjąć, że dochodzi do wykonania prawomocnego orzeczenia sądu przez tę osobę i opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Z orzeczenia zawartego w punkcie III ww. wyroku Sądu Rejonowego nie wynika więc – jak uważa organ, prawo M. K. do zamieszkiwania w spornym lokalu do czasu złożenia oferty zawarcia umowy najmu przez Gminę a jedynie wstrzymanie wykonania przez organ egzekucyjny nakazu opuszczenia przez stronę lokalu do tego czasu. M. K. nie może więc w tej sytuacji domagać się ani dopuszczenia do zamieszkania w lokalu przy ul. [...] w [...], ani dalszego utrzymywania stałego w nim zameldowania. Trzeba także stwierdzić, że orzekające w zakresie obowiązku meldunkowego organy administracji nie są legitymowane do badania tytułu prawnego do nieruchomości czy lokalu mieszkalnego, dlatego niezrozumiałe dla Sądu jest stanowisko organu odwoławczego w przedmiocie ustaleń co do lokalu socjalnego. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił, jakie znaczenie dla sprawy o wymeldowanie ma ustalenie, czy odwołująca otrzymała propozycję zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, czy też takiej oferty nie otrzymała. Jeszcze raz należy przypomnieć, że istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów co do pobytu danej osoby pod określonym adresem, a nie ustalanie uprawnień do korzystania z lokalu, czy tym bardziej rozstrzyganie sporów na tym tle. W związku z powyższym zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem, nie daje natomiast prawa do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, czemu sprzeciwia się utrzymywanie fikcji meldunkowej. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika by te zasady organ drugiej instancji miał na uwadze uchylając decyzję Prezydenta Miasta [...]. Dlatego rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni wszystkie przedstawione wyżej oceny. W związku z tym organ powinien zaniechać wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., chyba, że prawidłowo analizując materiał dowodowy w sprawie, dojdzie do przekonania i wykaże, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji pozostawiło nie wyjaśniony, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przy czym pojęcie koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy powinno być rozumiane tak jak zostało to wyżej przedstawione. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: P.p.s.a.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie na podstawie art. 200 P.p.s.a w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.