III SA/Lu 150/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) zł tytułem kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wojewody L., po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2009 r., znak: [...] o odmowie wymeldowania I. M. z pobytu stałego w miejscowości K. Nr [...], utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Organ uzasadnił rozstrzygnięcie następującymi ustaleniami faktycznymi i argumentacją prawną: M. M. jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego w miejscowości K. [...]. We wniosku o wszczęcie postępowania wnioskodawca podał, że jego syn I. M. w listopadzie 2007 roku wyjechał za granicę i od tego czasu nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały. Organ I instancji ustalił na podstawie zeznań świadków, kontroli meldunkowej dokonanej przez Policję oraz oględzin przedmiotowego lokalu przeprowadzonych przez pracowników Urzędu Gminy K. w dniu 31 października 2008 roku, iż I. M. faktycznie nie przebywa w miejscu pobytu stałego. Ze względu na informacje wskazujące, że strona przebywa za granicą postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] listopada 2008 roku (sygn. akt [...]) ustanowiono kuratora dla nieobecnego I. M. w osobie jego siostry – M. M. W piśmie z dnia 8 stycznia 2009 roku kurator oświadczyła, iż brat jej przebywa czasowo w Islandii, gdzie pracuje, w lokalu pozostawił "sprzęty i meble", zaś po powrocie do kraju zamierza zamieszkać w spornym lokalu. Organ I instancji przyjął, że wyjazd za granicę nie jest równoznaczny z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem miejsca pobytu stałego uzasadniającym wymeldowanie, dlatego uznał, że nie zostały spełnione przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.) przesłanki do wymeldowania I. M. z miejsca pobytu stałego. W odwołaniu od powyższej decyzji, M. M. zarzucił organowi I instancji, że przy rozstrzyganiu sprawy nie wziął pod uwagę faktu, iż I. M. nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku meldunkowego. Ponadto podniósł, że w grudniu 2008 roku kurator zabrała mienie stanowiące własność strony i wskazał świadków tego zdarzenia. Dodał także, że I. M. nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem lokalu. W ocenie organu odwoławczego zebrane w toku postępowania dowody nie dostarczają podstaw do uznania, że I. M. opuścił miejsce pobytu stałego, a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Z zeznań świadków wynika, że I. M. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od stycznia 2008 roku Skarżący w toku postępowania nie potwierdził, że strona ma zamiar opuszczenia kraju na stałe, także świadkowie nie określili, czy opuszczenie przez I. M. miejsca pobytu stałego ma charakter trwały. Ocena trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie zależy od subiektywnego przekonania jednej ze stron i musi być oceniana na podstawie obiektywnych, możliwych do weryfikacji dowodów. Sam wyjazd za granicę, a w szczególności wyjazd w poszukiwaniu pracy co stanowi obecnie zjawisko nagminnie występujące - nie może być uznany za trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego uzasadniające wymeldowanie. W tej sytuacji roczny pobyt I. M.za granicą nie może być uznany za trwałe opuszczenie miejsca, pobytu stałego. Zarzut, jakoby kurator M. M. zabrała z miejsca zameldowania na pobyt stały mienie I. M. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym stanie rzeczy należy uznać, że nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania z pobytu stałego określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. M. podniósł zarzuty naruszenia zasad postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6, 7, 77 § 1, 80 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przez błędne zastosowanie i odmowę wymeldowania I. M., w sytuacji, kiedy w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki do wymeldowania tej osoby z miejsca pobytu stałego. W ocenie skarżącego organy orzekające w sprawie bezpodstawnie dały wiarę twierdzeniom kuratora I. M., zaprzeczającej dobrowolnemu i trwałemu charakterowi opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego. Zabranie rzeczy osobistych przez M. M. na polecenie I. M. świadczy o braku zamiaru przebywania w lokalu przez tegoż. Dla oceny charakteru opuszczenia miejsca pobytu mniejsze znaczenie mają twierdzenia osoby zainteresowanej, istotniejsze są dające się stwierdzić okoliczności. W ich zaś świetle I. M. nie przejawia woli przebywania w lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest dotknięta wadami uzasadniającymi jej uchylenie. W świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że ewidencja ludności służy jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. , sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Samo opuszczenie miejsca pobytu, związane np. z pracą w innym miejscu nie oznacza automatycznie zaistnienia przesłanki wymeldowania z pobytu stałego, jeżeli nie jest połączone z zamiarem przeniesienia centrum spraw życiowych do innego miejsca. Ustawa o ewidencji ludności wprowadza także pojęcie pobytu czasowego, które oznacza przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem (art. 7). W wyroku z 5 czerwca 2008 r. (II OSK 627/07; LEX nr 496234) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Sam fakt pobytu czasowego poza miejscem stałego pobytu nie stwarza podstaw do wymeldowania, albowiem do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Przebywanie w innym lokalu (w innej miejscowości) nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem." Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, że I. M. opuścił miejsce stałego pobytu wyjeżdżając za granicę w poszukiwaniu pracy. Problemem w niniejszej sprawie jest fakt, iż organ meldunkowy nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób rzeczywistej woli I. M. związanej z faktycznym opuszczeniem miejsca pobytu. Jak słusznie podnosi skarżący, opierając się na orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ustalenie zamiaru przebywania na stałe w określonym miejscu nie może opierać się tylko na twierdzeniach osoby zainteresowanej, ale musi znajdować oparcie w obiektywnie istniejących okolicznościach stwierdzonych w toku rozpoznawania sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę na konieczność ustalenia poprzez obiektywnie stwierdzone okoliczności, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia w jakiś sposób wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana. W wyroku z 15 lutego 2007 r. (IV SA/Wa 2415/06, LEX nr 318085) WSA w Warszawie stwierdził: "Fakt, iż strona posiada nadal klucze do lokalu, że znajdują się tam jej rzeczy osobiste i korzysta z mieszkania w czasie pobytu w Polsce, świadczy o tym, iż nie zrezygnowała ona z uprawnienia do przebywania w tym lokalu i zamierza do niego powrócić." W wyroku z 24 lutego 2006 r. (II OSK 561/05, LEX nr 194344) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż osoba, która bez uprzedniego wymeldowania przebywa od wielu lat poza granicami Polski, nie odwiedza zajmowanego dotychczas lokalu nawet okazjonalnie, nie przechowuje w nim własnych przedmiotów ani sprzętów oraz nie czyni żadnych starań o zapewnienie sobie w tym lokalu dalszego pobytu w związku ze zmianą właściciela - jest osobą, która dobrowolnie i w sposób trwały opuściła lokal. Zachodzą więc względem niej podstawy do wymeldowania w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W wyroku z 8 marca 2005 r. (OSK 1260/04, LEX nr 189252) NSA stwierdził, iż okres 10 lat pracy i zamieszkiwania wraz z rodziną w Niemczech jest wystarczająco długi, żeby można było zasadnie twierdzić, że strona opuściła przedmiotowy lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pomimo iż ma do niego klucze, przebywa tam czasami i ma w tym lokalu swoje rzeczy osobiste. Z kolei w wyroku z 22 kwietnia 2008 r. (III SA/Łd 643/07; LEX nr 488539) WSA w Łodzi przyjął, iż sam wyjazd za granicę na okres 5 lat nie uzasadnia wymeldowania jeżeli opuszczenie miejsca pobytu nie miało charakteru trwałego. Podstawową przesłanką dla przyjęcia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego ma tylko charakter czasowy jest ustalenie takiego zamiaru. O takim zamiarze świadczą okoliczności wskazujące, że osoba zainteresowana utrzymuje więzi z miejscem zameldowania, tj. pozostawiła tam rzeczy osobiste, ponosi lub przynajmniej w jakimś stopniu partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, powraca okresowo do kraju i w okresach tych zamieszkuje w lokalu, w jakikolwiek inny sposób uzewnętrznia wolę powrotu do miejsca zameldowania. Oceniając czynności podjęte przez organ meldunkowy należy stwierdzić, że żadna z powyższych okoliczności nie została ustalona. To zaś oznacza, że organ nie wyjaśnił w należyty sposób wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, a tym samym naruszył podstawową zasadę postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 i art. 77 § 1 KPA. Zasada ta nakazuje organom podejmowanie wszelkich kroków celem pełnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy. Zachodzą także wątpliwości co do prawidłowości ustaleń w zakresie daty opuszczenia przedmiotowego lokalu przez I. M. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji mowa jest o listopadzie 2007 r., tymczasem organ odwoławczy wskazuje na luty 2008 r. Sugeruje to, że organ odwoławczy dokonał nowych ustaleń faktycznych, odmiennych przynajmniej w tej części od oceny organu I instancji, nie przeprowadzając żadnych nowych czynności postępowania dowodowego. Taka sytuacja jest niedopuszczalna w świetle zasady prawdy obiektywnej, zasad prowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy (art. 136) i zasad należytego uzasadniania decyzji (art. 107 KPA). W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania (nie dające podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to koniczność wykazania związku pomiędzy uchybieniem procesowym, a wynikiem postępowania, w tej postaci, że gdyby nie doszło do uchybienia procesowego treść rozstrzygnięcia mogłaby być odmienna. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie – prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające mogło doprowadzić do odmiennej oceny charakteru opuszczenia przez I. M. przedmiotowego lokalu, a w konsekwencji do innego rozstrzygnięcia. Naruszenie zasady prawdy obiektywnej praktycznie w każdym przypadku musi być uznane za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Uchylenie zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej decyzji Wójta Gminy K., skutkuje koniecznością ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ meldunkowy. Organy powinny zwrócić szczególną uwagę na charakter opuszczenia miejsca stałego pobytu przez I. M. i opierając się na dających się obiektywnie stwierdzić okolicznościach ustalić, czy I. M. miał zamiar stałego, czy tylko czasowego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. W szczególności organy powinny zwrócić uwagę na wspomniane wyżej okoliczności, które uzewnętrzniają wolę powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały. Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 200 w związku z art.205 powyższej ustawy.