III SA/Lu 18/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. W dniu 17 listopada 2008 r. T. F. wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w K. o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, z przeznaczeniem na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w K. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2008 r. organ zawiadomił wnioskodawcę o zwłoce w załatwieniu sprawy w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego do chwili uzyskania środków finansowych na ten cel. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. na podstawie art. 184 ust. 1, art. 187 pkt 2, art. 192 pkt 4 i art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) Dyrektor Aresztu Śledczego w K. odmówił T. F. przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu w miejscowości pełnienia służby. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawcy nie przysługuje pomoc finansowa, ponieważ w dniu złożenia wniosku o jej przyznanie był właścicielem lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby, wobec czego nie spełniał przesłanek wynikających z art. 184 ust. 1 i art. 187 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w L., po rozpoznaniu odwołania T. F., decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] września 2011 r. wskazując, że organ rozpatrujący sprawę prawidłowo ocenił kwestię spełnienia przesłanek do przyznania pomocy finansowej – na dzień wszczęcia postępowania. W skardze do sądu administracyjnego T. F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L., kwestionując zasadność stanowiska organów o braku spełnienia po jego stronie przesłanek uprawniających do otrzymania pomocy finansowej. Dla poparcia argumentów skargi skarżący odwołał się do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie I OPS 7/08, w której stwierdzono, że "nabycie przez funkcjonariusza Służby Więziennej domu mieszkalnego przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy finansowej, o której mowa w art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), nie wyklucza samo przez się przyznania tej pomocy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie podnosząc, że sprawa będąca przedmiotem skargi winna być, zgodnie z art. 220 ustawy o Służbie Więziennej, rozpatrzona przez sąd właściwy w sprawach prawa pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) w art. 1 § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) przewidziano, że ustawa ta normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne (art. 2 p.p.s.a.). Właściwość sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 1 – 3 p.p.s.a., z którego wynika, że zakres sądowej kontroli sprawowanej przez te sądy ograniczony został do kontroli działalności administracji publicznej. W szczególności zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Z przepisu art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, określającego, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów, wynika domniemanie właściwości sądów powszechnych. Inne sądy, w tym sądy administracyjne, sprawują wymiar sprawiedliwości w sprawach ustawowo zastrzeżonych do właściwości tych innych sądów. Zarazem art. 184 Konstytucji przewiduje, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Z powyższymi przepisami, z których wynika właściwość sądów administracyjnych wyłącznie w określonych sprawach, będących sprawami sądowoadministracyjnymi, powiązany jest obowiązek sądu administracyjnego badania dopuszczalności skargi w danej sprawie. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Oznacza to, że badanie merytorycznej zasadności skargi musi być poprzedzone sprawdzeniem czy kwestionowane w niej akty lub czynności podlegają kontroli sądu administracyjnego. Dokonując oceny dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie w pierwszym rzędzie należy podnieść, że jakkolwiek wniosek T. F. o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego został złożony w dniu 17 listopada 2008 r., a zatem w czasie obowiązywania ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), to na mocy art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) w tym postępowaniu zastosowanie znajdują przepisy nowej ustawy. Przepis art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej przewiduje bowiem, że postępowania dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie ustawy, o której mowa w art. 273, wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy są prowadzone na podstawie przepisów niniejszej ustawy. Z kolei art. 273 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku stanowi o utracie mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761, ze zm.). Nowa ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, która weszła w życie w dniu 13 sierpnia 2010 r., w odmienny niż poprzednio sposób uregulowała tryb przyznawania niektórych świadczeń należnych funkcjonariuszom Służby Więziennej. W rozdziale poświęconym kwestiom mieszkaniowym (Rozdział 18 ustawy zatytułowany "Mieszkania funkcjonariuszy") w sposób wyraźny wskazano rodzaje spraw, które załatwiane będą w formie decyzji administracyjnej. Sprawy te dotyczą przy tym wyłącznie: przydziału lokalu mieszkalnego (art. 172), zwrotu równoważnika z tytułu braku mieszkania (art. 181 ust. 1), zwrotu równoważnika za remont lokalu mieszkalnego (art. 182 ust. 6), opróżnienia lokalu mieszkalnego (art. 188 ust. 1) i opróżnienia kwatery tymczasowej (art. 190). Regulując natomiast inne uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej, w tym m. in. prawo do uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (art. 184 ust. 1), ustawodawca nie wskazał jednocześnie wprost, w jaki sposób sprawy te winny być załatwiane, to znaczy nie określił – tak jak w przypadku przepisów art. 172, 181 ust. 1, art. 182 ust. 6, art. 188 ust. 1 i art. 190 ustawy - że w tego rodzaju sprawach organ wydaje decyzję administracyjną. Zarazem nowa ustawa o Służbie Więziennej częściowo odmiennie niż poprzednio uregulowała kwestię rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy Służby Więziennej ze stosunku służbowego, czemu poświęcony jest rozdział 20 ustawy. W myśl przepisu art. 217 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej przez sprawy ze stosunku służbowego należy rozumieć: nawiązanie stosunku służbowego, powoływanie oraz mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska służbowe, przenoszenie, odwoływanie i zwalnianie ze stanowisk służbowych, nadawanie stopni Służby Więziennej, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, stwierdzanie wygaśnięcia stosunku służbowego, ustalanie uposażenia, przyznawanie świadczeń pieniężnych oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, ustaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy. W kolejnych artykułach ustawy określone zaś zostało, które ze spraw dotyczących stosunku służbowego podlegają kognicji sądów administracyjnych, dla których właściwa jest kognicja sądów powszechnych, a które w ogóle nie zostały poddane kontroli sądowej. Zgodnie z treścią art. 218 ust. 1, 2 i 5 ustawy, sprawy dotyczące: zwolnienia ze służby, przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, zawieszenia w czynnościach służbowych, podlegają rozstrzygnięciu w formie decyzji, od których funkcjonariuszowi służy prawo wniesienia odwołania do wyższego przełożonego, a od jego decyzji – prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Stosownie zaś do art. 219 ust. 1 przedmiotowej ustawy, sprawy wynikające z podległości służbowej, a dotyczące powoływania oraz mianowania na stanowiska służbowe, odwoływania oraz zwalniania ze stanowisk służbowych i przenoszenia do dyspozycji, nadawania stopni Służby Więziennej, delegowania do czasowego pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, oddelegowania do wykonywania zadań służbowych poza Służbą Więzienną w kraju lub poza granicami państwa, powierzenia obowiązków służbowych na innym stanowisku służbowym, rozstrzyga się w formie rozkazu personalnego. Tę samą formę rozkazu personalnego stosuje się również do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku służbowego (ust. 2 art. 218). Od rozkazu personalnego odwołanie nie przysługuje (ust. 3). Natomiast przepis art. 220 ustawy o Służbie Więziennej z dnia 9 kwietnia 2010 roku w sposób ogólny przewiduje, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy z zakresu prawa pracy. W świetle zatem aktualnie obowiązującej regulacji prawnej, dotyczącej przysługującej funkcjonariuszowi Służby Więziennej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, zawartej w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej nie ulega wątpliwości, że o przyznawaniu tego rodzaju świadczenia rozstrzyga przełożony funkcjonariusza w formie pisemnej, zaś ewentualny spór dotyczący tego rodzaju roszczenia podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Sprawa przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego nie została bowiem wymieniona w przepisie art. 218 ust. 1 ustawy obejmującym sprawy poddane kognicji sądu administracyjnego, ani też w przepisach art. 219 ust. 1 i 2 formułujących katalog spraw niepodlegających w ogóle kontroli sądowej. Analogiczne stanowisko zostało zaprezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1023/11, z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1229/11 oraz dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2456/11, a także postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych: WSA w Olsztynie II SA/Ol 936/11, WSA w Warszawie II Sa/Wa 2548/11 i WSA w Poznaniu IV S.A./Po 1037/11). Jednocześnie zauważyć należy, że powyższa interpretacja przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej jest zgodna uzasadnieniem projektu tej ustawy (vide: Sejm RP VI kadencji nr druku 2062), w którym to zaznaczono, że nowe rozwiązania dotyczące rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku służbowego miały na celu podział spraw z stosunku służbowego w zależności od formy ich załatwiania, a także procedury zmierzającej do ich rozstrzygnięcia. Wszystkie zatem sprawy ze stosunku służbowego, dla których rozstrzygnięcia nie przewidziano wprost formy decyzji administracyjnej lub rozkazu personalnego załatwiane mają być obecnie w formie pisemnej, jednoinstancyjnej, a spory wynikające z takich rozstrzygnięć rozpatrywać będą sądy właściwe w sprawach z zakresu prawa pracy. Podkreślono przy tym, że będą to głównie sprawy związane z wypłatą przysługujących funkcjonariuszowi świadczeń i należności, a przyjęte rozwiązanie pozwoli na szybsze merytoryczne rozstrzyganie sporów w przedmiotowym zakresie. Uznając z tych wszystkich względów, że niniejsza sprawa, dotycząca przyznania funkcjonariuszowi w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, nie należy do właściwości sądu administracyjnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji postanowienia.