III SA/Lu 187/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "E." spółki z o.o. z siedzibą w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2011 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego oraz określenia jego kwoty na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 maja 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. "E." spółka z o.o. z siedzibą w Ś. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2011 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego oraz określenia jego kwoty. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi strona skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zakreślając iż wniosek obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku zostały dołączone dokumenty odnośnie sytuacji finansowej spółki. Na wezwanie referendarza sądowego spółka nadesłała dokumenty urzędowe i dodatkowe oświadczenia. Postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy, argumentując, iż strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła w terminie ustawowym sprzeciw, w którym podniosła, że w złożonych oświadczeniach i dokumentach wykazała swoją bardzo złą sytuację finansową i majątkową, co skutkuje brakiem dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Spółka wskazała także, iż od roku [...] ponosi wyłącznie straty. Posiadane przez nią środki finansowe nie mogą zostać natychmiast spieniężone, spółka nie dysponuje również kwotami na rachunkach bankowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. wezwano skarżącą spółkę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w postaci: sprawozdania z działalności spółki za rok 2010, zgodnego z wymogami określonymi w art. 49 ustawy o rachunkowości; oświadczenia wyjaśniającego, z jakich środków finansowych pokrywane były koszty działalności operacyjnej wykazywane na rachunkach zysków i strat za okresy: od [...] stycznia do [...] grudnia 2010 r. oraz od [...] stycznia do [...] marca 2011 r.; kserokopii wyciągów z wszystkich rachunków bankowych spółki za okres od [...] stycznia do [...] maja 2011 r.; kserokopii umowy pożyczki od osoby fizycznej w kwocie [...] zł, wskazanej w dokumencie: "Dodatkowe informacje i wyjaśnienia do bilansu rachunku zysków i strat za 2010 r.", wraz z potwierdzeniem rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych od tej umowy; oświadczenia wyjaśniającego, w jaki sposób i z jakich środków spłacana jest wspomniana pożyczka. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów i oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka podniosła, iż ponosi straty, w najbliższych miesiącach nie osiągnie zysku, w związku z czym nie ma środków na uiszczenie wpisu od skargi. Stwierdziła, że zaistniałe straty związane są ze spadkiem zamówień na towary i usługi, które świadczy spółka. Okoliczności te są w dużej mierze niezależne od działań spółki, gdyż wynikają ze spadku koniunktury na rynku budowlanym. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała następujące dane: - wysokość kapitału zakładowego – [...] zł (-[...] zł kapitał własny); - wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok: [...]zł; - wynik finansowy za ostatni rok obrotowy według bilansu: strata w wysokości [...] zł - stan na rachunku bankowym spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku: [...] zł. Spółka oświadczyła także, że z powodu braku płynności finansowej utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodu; nie ma środków na zatrudnienie pracowników; nie ma również możliwości sprzedaży środków trwałych, bo są zajęte przez Urząd Skarbowy. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez skarżącą spółkę wynikają następujące ustalenia: Z dokumentu w postaci dodatkowych informacji i wyjaśnień do bilansu i rachunku zysków i strat za 2010 r. wynika, że oprócz kapitału podstawowego ([...] zł), spółka posiada kapitał zapasowy, który wynosi [...] zł. Z dokumentu tego wynika również, że w 2010 r. spółka wykupiła samochód z umowy leasingu, który został od razu sprzedany i nie był wprowadzany do ewidencji środków trwałych. Ponadto spółka posiada pożyczkę od osoby fizycznej w kwocie [...] zł. Z dokumentu tego wynika również, że spółka nie ma zobowiązań zabezpieczonych na majątku spółki. Strona wezwana do nadesłania dokumentów potwierdzających zajęcie środków majątkowych należących do spółki, nadesłała protokół zajęcia i odbioru nieruchomości sporządzony [...] lutego 2011 r. z którego wynika, że zajęte zostało pięć ruchomości ([...]) o wartości szacunkowej [...] zł. W świetle art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie podkreśla się, iż orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w nadanej sprawie będzie składał się wpis od skargi, który wynosi [...] zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (poza sytuacjami, gdy orzeczenie z uzasadnieniem doręczane jest z urzędu). Analizując sytuację majątkową i finansową skarżącej spółki w oparciu o przedstawione przez nią oświadczenia i dokumenty sąd doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu wykazana przez spółkę sytuacja majątkowa i finansowa nie daje podstaw do uznania, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zakresie stanu majątkowego spółki należy wskazać, że wartość jej środków trwałych według bilansu na koniec roku 2010 wynosi [...] zł. Z dodatkowych informacji i wyjaśnień do bilansu wynika, że spółka nie ma zobowiązań zabezpieczonych na jej majątku. Spółka przedstawiła protokół zajęcia ruchomości z dnia [...] lutego 2011 r., z którego wynika, że szacunkowa wartość zajętych ruchomości wyniosła [...] zł. Ponadto skarżąca przedstawiła zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2011 r. o dokonaniu wpisu do rejestru zastawów będącego własnością spółki śmigłowca marki E., rok prod. [...]. W zaistniałej sytuacji niewątpliwie spółka nie ma możliwości spieniężenia tych środków trwałych, które zostały zajęte na poczet zaległych należności publicznoprawnych. Należy jednak zwrócić uwagę, że w bilansie na koniec roku 2010 wśród środków trwałych wymieniono również urządzenia techniczne i maszyny, których wartość określono na kwotę [...] zł. Skarżąca podnosząc twierdzenie o braku możliwości uzyskania środków poprzez spieniężenie aktywów nie wyjaśniła w żaden sposób, czy wspomniane urządzenia i maszyny mogą być spieniężone, a jeżeli nie – jakie są tego obiektywne przyczyny. W tej sytuacji trudno uznać twierdzenie spółki za uzasadnione. Jak w skazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. (I OZ 191/11; LEX nr 794951) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W badanej sprawie skarżąca spółka nie wykazała, aby wyczerpała możliwości pozyskania funduszy na pokrycie wydatków. Odnośnie sytuacji finansowej i bieżącej działalności spółki, skarżąca podnosi, że spółka od 2005 r. ponosi wyłącznie straty, nie dysponuje kwotami na rachunkach bankowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że twierdzenia spółki w tym zakresie nie zostały należycie potwierdzone, pomimo wezwań sądu do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, a zebrana w sprawie dokumentacja, w świetle logiki i doświadczenia życiowego, nie pozwala na uznanie twierdzeń spółki za prawdziwe. Należy wskazać, że skarżąca spółka, w świetle art. 49 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r., Nr 152, poz. 1223, ze zm.), jest zobowiązana do sporządzenia, wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym, sprawozdania z działalności jednostki. Informacje zawarte w tym sprawozdaniu pozwalają na ocenę działalności spółki, jednakże mimo wezwania sądu, takie sprawozdanie nie zostało przez skarżącą przedłożone. Ponadto skarżąca, mimo wezwania sądu, nie przedłożyła oświadczenia wyjaśniającego z jakich środków finansowych pokrywane były koszty działalności operacyjnej wykazywane na rachunkach zysków i strat za okresy: od [...] stycznia do [...] grudnia 2010 r. oraz od [...] stycznia do [...] marca 2011 r. Twierdzenie spółki co do ponoszonych strat z działalności gospodarczej opiera się niewątpliwie na obiektywnie potwierdzonych faktach w postaci bilansu. Tym niemniej jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r.; II GZ 112/11; LEX nr 783893). Twierdzenie spółki o braku jakichkolwiek środków na rachunkach bankowych nie zostało poparte przedłożeniem kserokopii wyciągów z wszystkich rachunków bankowych spółki, zgodnie z żądaniem sądu. Trudno w takiej sytuacji uznać twierdzenia skarżącej za oparte na faktach. Ponadto w dokumencie: "Dodatkowe informacje i wyjaśnienia do bilansu rachunku zysków i strat za 2010 r." spółka powołuje się na pożyczkę od osoby fizycznej kwoty [...] zł, która według twierdzeń spółki podlega spłacie w ciągu najbliższego okresu. Pomimo wezwania sądu spółka nie przedstawiła ani umowy pożyczki, ani nie złożyła oświadczenia, w którym wyjaśniłaby, w jaki sposób i z jakich środków spłacana jest wspomniana pożyczka. Niewyjaśnienie pochodzenia tak dużej ilości środków finansowych, ani źródeł ich spłaty, podważa wiarygodność twierdzeń spółki odnośnie braku płynności finansowej i środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania w badanej sprawie. Twierdzenia spółki o braku środków na pokrycie kosztów postępowania, przy braku dokumentów potwierdzających istotne okoliczności świadczące o takim stanie, pozostają co najmniej w części w sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym. Niewyjaśniona pozostała istotna okoliczność, dlaczego spółka pomimo generowania strat od 2005 r. i braku jakichkolwiek środków na prowadzenie działalności, nie podjęła kroków w celu jej formalnego zakończenia, a nawet, jak wynika z dodatkowych informacji i wyjaśnień do bilansu rachunku zysków i strat, nie zamierza zaniechać prowadzenia działalności. Należy zwrócić uwagę, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie tego prawa (por. m.in. postanowienia NSA z 22 lutego 2011 r.; II GZ 59/11 i z 4 kwietnia 2011 r.; II FZ 103/11). Z tego faktu wynika obowiązek "współpracy" z sądem strony wnioskującej o prawo pomocy w dążeniu do wyjaśnienia rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Jeżeli strona uchyla się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2011 r., II FZ 727/10 oraz z 24 marca 2011 r., I FZ 17/11). W badanej sprawie pomimo wezwania sądu do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń strona skarżąca nie wykazała należytej dbałości o swoje sprawy i nie przedstawiła żądanych dokumentów, co nie pozwoliło na uznanie za oparte na faktach podnoszonych przez nią twierdzeń co do braku możliwości ponoszenia kosztów postępowania. W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a.