III SA/Lu 192/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia 6 listopada 2018 r., nr [...] o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla M. S.. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: K. S. w piśmie z dnia 11 września 2018 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego dla syna M. S. – ucznia Szkoły Podstawowej Nr [...] im. [...] B. K. P. S. K. W. w B.. Decyzją z dnia 6 listopada 2018 r. Burmistrz Miasta B. odmówił przyznania stypendium szkolnego dla M. S.. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że w świetle w art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r., poz. 1457 z późn. zm.) prawo do ubiegania się o stypendium przysługuje, jeżeli miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia - w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku - nie przekroczy kwoty 514 zł. Kwota ta stanowi tzw. "kryterium dochodowe na osobę w rodzinie" uprawniające również do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Pojęcie to zostało wprowadzone na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Natomiast od 1 października 2018 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), kryterium dochodowe zwiększyło się do kwoty 528 zł. Odnosząc się do okoliczności sprawy organ pierwszej instancji stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 554,29 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o stypendium szkolne. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego wskazano, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ucznia pozostaje 11 osób. Dochody miesięczne wynoszą [...] zł, a w rodzinie występuje wielodzietność i niepełnosprawność. Organ odwoławczy ustalił, że K. S. i jej mąż M. S. uzyskują dochody z tytułu działalności gospodarczej. W związku z tym przy obliczeniu dochodu uwzględnia się dane wykazane w zeznaniu za poprzedni rok podatkowy, tj. rok 2017 . Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w B. z dnia 29 czerwca 2018 r. wynika, że M. S. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Od tego dochodu odliczono składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł. Dochód po odliczeniach wyniósł [...] zł . Kwota ta podzielona przez 12 miesięcy daje sumę [...] zł miesięcznie. Dochód K. S., ustalony także na podstawie powyższego zaświadczenia, wyniósł w 2017 roku [...] zł. Dochód ten pomniejszono o składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł. Dochód po odliczeniach wyniósł [...] zł . Kwota ta podzielona przez 12 miesięcy daje sumę [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy przedstawił wyliczenie dochodu rodziny w skali miesiąca: - [...] zł - dochód z działalności gospodarczej M. S., - [...] zł - dochód z działalności gospodarczej K. S., - [...] zł świadczenia rodzinne, - [...] zł dodatek mieszkaniowy, - [...] zł dodatek energetyczny, - [...] zł dochód z gospodarstwa rolnego, - [...] zł dodatek pielęgnacyjny dla Dżesiki S.. Łączne dochody miesięczne rodziny wynoszą [...] zł . Po podzieleniu tej kwoty na 11 osób w rodzinie, dochód na osobę w rodzinie wynosi 554,29 zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego. Organ drugiej instancji nie podzielił zarzutów odwołania . Na podstawie zeznania za 2017 rok (PIT-36) organ odwoławczy ustalił, że M. S. wykazał i odliczył składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł (poz. 153 zeznania [...]). Tym samym odliczenie składek w wyższej kwocie nie znajduje uzasadnienia. Natomiast składki na ubezpieczenie zdrowotne zostały odliczone zgodnie z zaświadczeniem, w kwocie [...]zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za bezpodstawny zarzut dwukrotnego doliczenia do dochodu rodziny kwot zwróconych z tytułu ulgi na dzieci na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym. Odnosząc się do tego zarzutu organ podniósł, że w zeznaniu za rok 2017 M. S. wykazał odliczenia z tytułu ulgi na pięcioro dzieci w łącznej kwocie [...]zł. Przysługująca ulga została w całości sfinansowana ze składek na ubezpieczenie, gdyż podatnik nie odprowadzał żadnych zaliczek. Natomiast z zeznania K. S. wynika, że wykazała odliczenia z tytułu ulgi na dwoje dzieci. Zwrócono jej nadpłatę w wysokości [...] zł, z czego [...] zł stanowiło zwrot z tytułu zaliczek na podatek dochodowy, a kwota [...]zł stanowiła zwrot z tytułu ulgi na dzieci, pokryty ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Jak wynika z powyższego, łącznie zwrot z tytułu ulgi na dzieci pokryty ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne obojga małżonków wyniósł [...] zł. Powołując się na powyższe okoliczności, organ odwoławczy nie podzielił zarzutu, że kwota doliczona do dochodu z tytułu ulgi na dzieci jest wykazana w podwójnej wysokości . W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S., reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową K. S., zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaświadczeniu o dochodach K. S. i M. S. za rok 2017 wyraźnie wskazano wspólną kwotę [...]zł, otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z powyższego wynika, że kwota [...]zł jest wliczona do dochodu K. S. i jej męża dwa razy, tymczasem powinna być rozbita po połowie albo odliczona od dochodu K. S.. W skardze zakwestionowano również prawidłowość przyjętej kwoty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, odliczonej od dochodu oraz przedstawiono wyliczenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinę, z którego wynika, że dochód ten wynosi [...] zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania stypendium. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, co obliguje Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie podnieść należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienie sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z przepisu art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W świetle art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązek właściwego zbadania sprawy i sporządzenia uzasadnienia decyzji wiąże się z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania. Zgodnie z powołanym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Stanowisko organu musi zatem znaleźć pełny wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę prawną oraz ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, jasny i wyczerpujący. Organ odwoławczy dopuścił się naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stypendium szkolnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z powołanym przepisem stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. W myśl przepisu art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm.). W świetle art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, a od 1 października 2018 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) - 528 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. W rozpoznawanej sprawie organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 554,29 zł i w konsekwencji przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego, o którym mowa w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wyliczył dochód z działalności gospodarczej rodziców skarżącego M. S. za rok 2017 w oparciu o zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 29 czerwca 2018 r., wydane oddzielne dla K. S. i jej męża M. S. . W każdym zaświadczeniu wskazano wysokość dochodu uzyskanego za rok 2017, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu oraz zamieszczono informację, że dochód zawiera wspólną kwotę [...]zł otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z wyżej wymienionych zaświadczeń wynika, że kwota zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016 została doliczona w pełnej wysokości - oddzielnie do dochodu K. S. i do dochodu jej męża M. S. za rok 2017. Podzielić zatem należy wyrażone w skardze stanowisko, że kwota z tytułu zwrotu ulgi na dzieci została doliczona do dochodów podwójnie, co spowodowało nieuzasadnione zawyżenie dochodów małżonków i miało wpływ na ustalenie kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Organ drugiej instancji nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu w tym zakresie i nie wyjaśnił wątpliwości, czy kwotę zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016 w wysokości [...] zł należało doliczyć do dochodu obojga małżonków, czy do dochodu jednego z nich. Organ ograniczył się do uwzględnienia informacji dotyczących dochodów K. S. i jej męża za rok 2017 podanych w wyżej wymienionych zaświadczeniach, całkowicie pomijając inne dowody zgromadzone w sprawie, nie przeprowadzając pogłębionej analizy i wyliczeń w tym przedmiocie. Tymczasem prawidłowe wyliczenie dochodu rodziców skarżącego M. S. jest istotne dla obliczenia dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającego do świadczenia pomocy materialnej w postaci stypendium szkolnego. Jeśli organ miał wątpliwości co do wysokości kwoty zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016, to powinien wystąpić o wyjaśnienie tej kwestii do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. Skarżący kwestionuje również wysokość składek na ubezpieczenie społeczne odliczonych od dochodu M. S. za rok 2017. Zdaniem skarżącego należało odliczyć kwotę [...]zł, która wynikała z informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 26 kwietnia 2018 r. o wysokości opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, podczas gdy organ odliczył składki w kwocie [...]zł. Organ nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących wysokości składek na ubezpieczenie społeczne, które należało odliczyć od dochodu. Nie uzasadnił, dlaczego nie uwzględnił kwoty wynikającej z wyżej wymienionej informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i dlaczego nie podlegała ona odliczeniu. Organ stwierdził jedynie w sposób lakoniczny, że od dochodu M. S. odliczył składki, które zostały wykazane i odliczone w zeznaniu podatkowym za rok 2017. W konsekwencji zasadne jest stwierdzenie, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył wskazane na wstępie przepisy postępowania. Należy mieć na uwadze, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, wedle wyżej wymienionych zasad i reguł kodeksu postępowania administracyjnego. Nierzetelne wyjaśnienie wskazanych okoliczności, związanych z ustaleniem dochodu na osobę w rodzinie uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego oznacza, że organ nie dokonał należytych ustaleń, nie rozpatrzył i nie dokonał właściwej oceny całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania miało bezpośrednie przełożenie na niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dostosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu i dokona ustaleń faktycznych dotyczących dochodu rodziców skarżącego M. S., a następnie przeprowadzi szczegółowe wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie. Organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i oceni okoliczności istotne dla zastosowania dyspozycji art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty, przedstawiając ich wynik w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.).