III SA/Lu 291/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, III. określa, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wojewody L., po rozpatrzeniu odwołania D. S. od decyzji z dnia [...] marca 2009 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L., orzekającej o wymeldowaniu D. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. K. [...] w L., utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach: Organ I instancji wszczął na wniosek E. S. postępowanie w sprawie wymeldowania byłego męża wnioskodawczyni – D. S. oraz jego córki M. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. K. [...] w L. E. S. wyjaśniła, iż D. S. dobrowolnie opuścił przedmiotowe mieszkanie w styczniu 2008 r., zabierając swoje rzeczy osobiste oraz ubrania, natomiast jego małoletnia córka M. S. nigdy nie zamieszkiwała pod omawianym adresem. D. S.zameldowany jest na pobyt czasowy w lokalu przy ul. K. [...] w L., z powyższego adresu odbierał kierowaną do niego korespondencję. D. S. wyjaśnił, że przy ul. K. [...] w L. nie mieszka od lutego 2008 r., mieszkanie opuścił dobrowolnie. Od listopada 2008 r. zamieszkuje razem z żoną i córką M. S. przy ul. K. [...] w L. W/w oświadczył ponadto, że jego córka M. S. nigdy nie zamieszkiwała w miejscu pobytu stałego. W toku postępowania organ wyłączył sprawę dotyczącą wymeldowania M. S.do odrębnego postępowania administracyjnego. Organ I instancji uznał, że zostały spełnione przesłanki wymeldowania z pobytu stałego określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż D. S. nie zamieszkuje przy ul. K. [...] w L. W odwołaniu od powyższej decyzji D. S. podniósł, iż decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego nie mogła być podjęta, ze względu na jego zameldowanie w innym miejscu na pobyt czasowy. Podniósł także zarzut oparcia się przez organ wyłącznie na stronniczych i jednostronnych wyjaśnieniach E. S. oraz świadków, o których przesłuchaniach nie został zawiadomiony. Organ odwoławczy nie uwzględnił powyższych zarzutów, uznając zaskarżoną decyzję organu I instancji za zgodną z prawem. Z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym oświadczeń skarżącego, jednoznacznie wynika, że w lutym 2008 r. wyprowadził się z dotychczasowego miejsca zameldowania i wraz z nowo założoną rodziną zamieszkiwał w kilku lokalach, zaś od 24.11.2008 r. do chwili obecnej zamieszkuje przy ul. K. [...] w L., do którego posiada tytuł prawny. Z powyższego wynika, że centrum osobistych, ekonomicznych interesów odwołującego się i jego rodziny znajduje się w lokalu przy ul. K. [...] w L., a nie w miejscu pobytu stałego. Zdaniem organu odwoławczego nie ma podstaw do kwestionowania wartości dowodowej zeznań świadków, zamieszkujących w bezpośrednim sąsiedztwie spornego lokalu. Pozostawienie rzeczy w lokalu, które nie nadają się do użytku, bądź nie są potrzebne w miejscu faktycznego przebywania osoby, nie świadczą o istnieniu jej związku z miejscem stałego zameldowania i nie stanowią ujemnej przesłanki do wymeldowania w przypadku istnienia faktów, od których ustawa uzależnia dokonanie wymeldowania w trybie administracyjnym. Deklarowany przez odwołującego się zamiar ponownego zamieszkania pod adresem stałego zameldowania, w niedalekiej przyszłości i w zależności od wyroku w sprawie podziału majątku z byłą żoną, również nie stanowi ujemnej przesłanki do wymeldowania odwołującego się zwłaszcza, że odwołujący się w zależności od jego sytuacji ekonomicznej i rodzinnej rozważa możliwość zamieszkania w innym mieści lub na Ukrainie. Skoro odwołujący się do lokalu, w którym zamieszkuje wraz z nowo założoną rodziną posiada tytuł prawny trudno dać wiarę temu, że jego pobyt w tym lokalu ma charakter czasowy i zamierza zamieszkać w miejscu stałego zameldowania z byłą żoną. W aktualnym stanie prawnym jedyną przesłanką do dokonania wymeldowania osoby w trybie administracyjnym, jest wykazanie przez organ ewidencyjny, że osoba, której wymeldowanie dotyczy, w sposób trwały opuściła miejsce pobytu stałego i swoje sprawy skoncentrowała w innym miejscu, i w kontekście tylko tej przesłanki materiał dowodowy podlega ocenie. Kwestia dotycząca podziału majątku byłych małżonków, nie ma związku ze sprawą o wymeldowanie, a tym samym nie ma wpływu na jej rozstrzygnięcie. Wymeldowania nie należy utożsamiać z utratą uprawnień do lokalu, bowiem są to dwie niezależne od siebie sprawy, jedna dotyczy kwestii przebywania w określonym miejscu, zaś druga - dotyczy praw majątkowych uprawnionego, które pozostają poza sferą zainteresowania organów administracji. W skardze na powyższą decyzję D. S. podniósł zarzuty naruszenia: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez dowolne przyjęcie, że przepis ten daje podstawę do wymeldowania z pobytu stałego osób przebywających w miejscu zameldowania na pobyt czasowy; - art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niezastosowanie; - przepisów KPA poprzez wyłączenie do odrębnego postępowania sprawy o anulowanie zameldowania małoletniej córki skarżącego M. S.; - przepisów art. 8 KPA przez ignorowanie utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych; - przepisów art. 10 i 79 KPA poprzez niezapewnienie stronie skarżącej udziału w przesłuchaniu świadków. Uzasadniając zarzuty skarżący powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wywodził, iż organy obu instancji popełniły rażące błędy, w szczególności bezpodstawnie przyjmując, że zameldowanie na pobyt czasowy eliminuje możliwość posiadania zameldowania na pobyt stały. Tymczasem instytucja zameldowania na pobyt czasowy ma służyć obywatelom, którzy nie mają zamiaru rezygnować z miejsca pobytu stałego a czasowo swoje sprawy życiowe koncentrują w innym lokalu mieszkalnym. Opuszczenie miejsca dotychczasowego pobytu było związane z założeniem nowej rodziny, co wykluczało wspólne sąsiedztwo z byłą żoną, jednakże nie miało charakteru trwałego, o czym świadczy pozostawienie przedmiotów osobistych, zameldowanie w innym miejscu tylko na pobyt czasowy, okresowe wizyty w poprzednim mieszkaniu celem m.in. naprawy uszkodzonego wyposażenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując wcześniejszą argumentację. Ponadto, odnosząc się szczegółowo do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził m.in., iż zarzut uchybienia przez organ I instancji polegający na nieprzeprowadzeniu dowodu ze świadków w trybie art. 79 KPA, w świetle przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, nie ma istotnego znaczenia zwłaszcza, że świadkowie nie wnoszą niczego do sprawy ponad to, o czym organ wiedział. Pozbawiony racji jest też zarzut naruszenia art. 10 KPA, gdyż skarżącemu zostało doręczone prawidłowo zawiadomienie o zebraniu dowodów i materiałów w sprawie. W ocenie organu trudno dać wiarę temu, że skarżący z nowo założoną rodziną zamieszka wraz z byłą żoną, skoro ta odmówiła skarżącemu współpracy - utrudniając mu korzystania z przedmiotowego lokalu. Ponadto stwierdzić należy to, że skarżącemu nie chodzi o zamieszkiwanie pod adresem zameldowania lecz o utrzymanie zameldowania, jako argumentu przetargowego w niedokonanym podziale majątku byłych małżonków, w skład którego wchodzi przedmiotowy lokal. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty w niej podniesione są zasadne. W świetle stanowiącego zasadniczą podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, z późn. zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pojęcie pobytu stałego definiuje art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W świetle utrwalonych poglądów orzecznictwa zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Miejscem pobytu stałego danej osoby będzie zatem miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Nie można mieć kilku równorzędnych miejsc pobytu stałego (por. wyrok NSA z 1.07.2008 r.; II OSK 739/07; LEX nr 498355 oraz wyrok WSA w Lublinie z 31.12.2007 r.; III SA/Lu 465/07; LEX nr 460737). Ustawa o ewidencji ludności wprowadza jednak także pojęcie zameldowania na pobyt czasowy, którym jest, w świetle art. 7 ust. 1 przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Na tle relacji pomiędzy pobytem czasowym a pobytem stałym w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności w orzecznictwie ukształtował się pogląd, w świetle którego zameldowanie czasowe stanowi dla strony potwierdzenie, że dopełniła nałożone przepisami ustawy obowiązki w zakresie ewidencji meldunkowej i dopóki to czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji ludności, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, z którego nastąpiło czasowe wymeldowanie się do innego lokalu (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2007 r., II OSK 263/06, LEX nr 321529). Pogląd ten znajduje oparcie w ustawowej definicji pobytu czasowego, w której wyraźnie zaakcentowano brak zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. Odnosząc te uwagi do stanu zaistniałego w badanej sprawie, należy stwierdzić, iż zasadnie skarżący podnosi, że nie można go wymeldować z pobytu stałego w lokalu przy ul. K. [...], w sytuacji gdy pozostaje czasowo zameldowany w lokalu przy ul. K. [...]. Co więcej, należy zwrócić uwagę, że skarżący podnosił ten argument już w toku postępowania administracyjnego, w szczególności w odwołaniu, jednak zarzuty te nie znalazły odzewu w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W tej sytuacji zaskarżona decyzja narusza art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jednoznacznie wskazujący, iż pobyt czasowy związany jest m.in. z brakiem zamiaru zmiany miejsca stałego pobytu. Uchybienie to niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, a zatem musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Bezpośrednim przedmiotem skargi do sądu jest decyzja organu odwoławczego. Tym niemniej zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oznacza to, że w sytuacji, gdy wadami uzasadniającymi usunięcie z obrotu prawnego dotknięta jest nie tylko decyzja bezpośrednio zaskarżona, ale także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, należy objąć rozstrzygnięciem także tą ostatnią. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, co oznaczało konieczność uchylenia także decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] marca 2009 r. W ocenie sądu zasadny jest także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niezapewnienie skarżącemu jako stronie postępowania administracyjnego udziału w postępowaniu poprzez niepoinformowanie o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków. Zgodnie z art. 79 KPA strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Ponadto strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia. W aktach administracyjnych nie ma potwierdzenia doręczenia zawiadomień o przesłuchaniach świadków, a zatem organ nie dopełnił obowiązków, o których mowa w przytoczonym przepisie KPA. Uchybienie to nie miało decydującego znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż zasadniczy błąd organów polegał na niewłaściwym stosowaniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Tym niemniej w sprawach meldunkowych, gdzie decydującą rolę odgrywają ustalenia faktyczne dotyczące przebywania w określonym miejscu i gdzie dowód z zeznań świadków jest najczęściej stosowanym dowodem zachowanie wymogów KPA w tym zakresie jest szczególnie ważne. Pozostałe podniesione w skardze zarzuty dotyczące sprawy podziału majątku dorobkowego nie mają uzasadnionych podstaw. W szczególności wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawach dotyczących czynności meldunkowych kwestie praw do lokalu nie mają znaczenia. Ewidencja ludności służy jedynie potwierdzaniu stanu faktycznego zamieszkiwania pod określonym adresem, a nie stanu prawnego danego lokalu. Fakty, iż skarżący jest współwłaścicielem spornego lokalu, o który toczy spory prawne z byłą małżonką w sprawie podziału majątku są bez znaczenia w sprawie meldunkowej. Uchylenie decyzji wydanych w obydwu instancjach powoduje konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. Jak wykazano wyżej zasadniczym problemem w sprawie jest fakt, iż skarżący jest aktualnie zameldowany na pobyt czasowy, co uniemożliwia jego wymeldowanie z pobytu stałego. Trzeba jednak w tym miejscu wskazać na wyrok WSA w Warszawie z 4 lipca 2007 r. (IV SA/Wa 772/07, LEX nr 364653). W orzeczeniu tym Sąd wyraził następujący pogląd: "Nie można dopuścić do sytuacji, by osoba, w stosunku, do której wszczęte zostało postępowanie w sprawie wymeldowania z jej pobytu stałego niweczyła to postępowanie poprzez fikcyjne czasowe meldowanie się i zmuszała w ten sposób organy administracji do wydawania decyzji o odmowie wymeldowania z pobytu stałego. Jeśli w toku postępowania w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego ujawnią się wątpliwości, co do prawidłowości jej zameldowania czasowego organ administracji prowadzący to postępowanie, winien z urzędu poinformować o tych wątpliwościach organ dokonujący zameldowania czasowego i o konieczności wszczęcia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia tych wątpliwości. Do czasu rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości zameldowania czasowego przez właściwy organ postępowanie w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego winno zostać zawieszone postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a." Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgadza się z wyżej przytoczonym stanowiskiem. Potwierdza to dodatkowo wzgląd na treść art. 8 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Zameldowanie na pobyt czasowy jest związane tylko z czasowym przeniesieniem centrum spraw życiowych w inne miejsce i nie może zastępować zameldowania na pobyt stały. Orzekając ponownie w sprawie o wymeldowanie D. S. organy powinny mieć na uwadze wyżej wyłożone kwestie. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2009 r. Rozstrzygnięcie w zakresie przyznania adwokatowi M. C. wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu poniesionych wydatków w postaci uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28. września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). Orzeczenie w punkcie III sentencji, zgodnie z którym decyzje nie podlegają wykonaniu w całości, uzasadnia treść art. 152 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.