III SA/Lu 391/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton - Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Odwoławczej Uczelnianej Studenckiej Komisji Socjalnej Uniwersytetu z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zaznaczając w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że jest studentką i pozostaje na utrzymaniu rodziców emerytów, którzy nie są w stanie zabezpieczyć jej potrzeb materialnych związanych ze sprawą. W dalszej części wniosku skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych. Wykazała, że na dochód rodziny składa się emerytura matki w kwocie [...] zł oraz emerytura ojca w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych osoby wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez wnioskującego wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Oświadczenie skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości poniesienia kosztów postępowania w tej sprawie. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało, jakie są konieczne koszty utrzymania rodziny skarżącej, a także jaki jest majątek osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca wykazała, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, zatem dla oceny jej zdolności płatniczych miały również znaczenie informacje dotyczące dokładnej wysokości dochodów rodziców (w kwocie brutto i netto). W sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych kontynuuje naukę i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców, to o przyznaniu jej prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji. Rodzice i dzieci są bowiem zobowiązani, na podstawie art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), do wzajemnego wspierania się. W uzasadnionych przypadkach prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło jeszcze możliwości utrzymania się samodzielnie, rodzice powinni wyłożyć potrzebne na ten cel środki do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego rodziny (por. postanowienie SN z 15 maja 1989 r., II CZ 80/89 Legalis). Powyższe uprawnia do wniosku, że dla oceny możliwości płatniczych skarżącej, znaczenie miały uzyskiwane przez jej rodziców dochody i ich stan majątkowy. W związku z powyższym, pismem z dnia 27 czerwca 2013 r. wezwano skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do sytuacji materialnej jej rodziny, w tym: ostatnich decyzji określających wysokość emerytur rodziców w kwocie netto i brutto; wyciągów z rachunków bankowych skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy; wykazu majątku należącego do rodziców skarżącej (powierzchni domu należącego do rodziców i powierzchni działki pod domem); oświadczenia dotyczącego stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego oraz dokumentów źródłowych poświadczających wysokość tych wydatków i terminy ich ponoszenia. Wezwanie to zostało doręczone w sposób prawem przewidziany w dniu 3 lipca 2013 r. (k-27 akt sprawy) i pozostało bez odpowiedzi (k-28 akt sprawy). W przedstawionej sytuacji stwierdzić należy, że skarżąca nie wyjaśniła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej (w szczególności odnośnie majątku oraz dokładnej wysokości dochodów rodziców, na utrzymaniu których pozostaje, a także wysokości kosztów utrzymania koniecznego rodziny skarżącej). Analiza oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy prowadzi do wniosku, iż wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawiła ona swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny. Uznać należy, że skarżąca nie nadsyłając żądanych dokumentów, nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawiła swoją sytuację materialną w sposób fragmentaryczny, co uniemożliwiło referendarzowi ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe poniesienia przez nią w niniejszej sprawie kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., I OZ 875/10, Lex nr 742132). Z uwagi na powyższe, nie można ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Z tych względów oraz na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec, jak na wstępie.