III SA/Lu 470/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Starszy inspektor Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 lutego 2009r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. We wniosku z dnia [..] czerwca 2005 r. P. T. domagał się umorzenia należności w kwocie [...] zł z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówiono uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że brak jest podstaw do umorzenia. Istnieje natomiast możliwość rozłożenia zaległości na raty po złożeniu stosownego wniosku. Na skutek złożonego przez P. T. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r. , sygn. III SA/Wa 2923/05 uchylił zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówiono umorzenia należności za okres 2000/2 – 2005/2 w kwocie [...] zł. P. T., dostosowując się do treści pouczenia złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r., sygn. V SA/Wa 211/07 uchylił tę ostatnią decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, odmówiono "umorzenia należności za okres od 2002/2 do 2005/2 w kwocie [...] zł. Na skutek skargi złożonej przez P. T., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. V SA/Wa 2546/07 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku sąd podniósł m.in., że zaskarżona decyzja jest wadliwa, skoro została wydana w oderwaniu od pierwotnej decyzji podjętej przez ten sam organ w dniu 27 lipca 2005 r. Tymczasem organ rozstrzygnął sprawę z naruszeniem art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. tak, jak gdyby decyzja została wydana "w pierwszej instancji". Po wydaniu powyższego wyroku, w piśmie z dnia 25 kwietnia 2008 r. orzeczono o "wszczęciu postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania zakończoną decyzją ostateczną Placówki Terenowej KRUS w P. z dnia [...] 07.2007 r., w sprawie o umorzenie należności". Decyzją z dnia 16 lipca 2008 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. , nr [...]. Jako podstawę procesową organ przywołał art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 k.p.a., zaś za podstawę materialnoprawną wskazał art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008 r. Nr 50, poz. 291), zwanej dalej "ustawą". W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania związany ze złożonym w dniu 30 czerwca 2005 r. wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ po przeanalizowaniu zebranych materiałów dowodowych stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podniesiono, że aktualnie dłużnik jest zatrudniony poza rolnictwem w firmie E. Sp. z o.o. Z tego względu został on wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników decyzją z dnia 6 czerwca 2007 r. Urząd Gminy w Ż. w piśmie z dnia 18 lipca 2007 r. potwierdził, że roczny dochód wnioskodawcy osiągany z gospodarstwa rolnego wynosi 1.880,88 zł. Otrzymywane wynagrodzenie za pracę (aktualnie 2000 zł miesięcznie) stanowi dodatkowe źródło finansowe i czyni sytuację materialno-bytową dłużnika lepszą od innych rolników gospodarujących na terenie gminy, a utrzymujących się jedynie z pracy na roli. Wnioskodawca ma zatem środki pieniężne na spłatę zadłużenia wobec KRUS. Uregulowanie zaległości nie zagrozi egzystencji dłużnika. Ponadto w należącym do niego gospodarstwie rolnym nie nastąpiły żadne negatywne zdarzenia losowe. Istnieje natomiast możliwość udzielenia ulgi z w spłacie zadłużenia w postaci układu ratalnego, po złożeniu stosownego wniosku. Skargę sądową na powyższą decyzję złożył P. T., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaległości składkowe nie zostały spowodowane jego świadomym działaniem, gdyż był przekonany, że z uwagi na pobieranie nauki nie jest zobowiązany do płacenia składek. Skarżący jest wprawdzie zatrudniony na podstawie umowy o pracę, lecz nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Za zarobione pieniądze przeprowadził częściowo remont budynku mieszkalnego, który ma 45 lat. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Zaskarżona decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą (rażące naruszenie prawa), co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W przedmiotowej sprawie organ wydawał kilkakrotnie decyzje, które były uchylane kolejnymi wyrokami wydanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W ostatnim wyroku z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. V SA/Wa 2546/07, sąd w sposób klarowny i nie pozostawiający wątpliwości wskazał na wady dotychczasowego postępowania stwierdzając, że "drugoinstancyjna" decyzja orzekająca w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników podlegała reżimowi przepisów k.p.a. , w tym m.in. art. 127 § 3, w myśl którego – do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Jeżeli zatem ta sama sprawa została rozstrzygnięta przez ten sam organ w ramach działania "w pierwszej instancji", to rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy wydać jedną z właściwych decyzji przewidzianych w art. 138 § 1 k.p.a. Sąd jasno stwierdził, że na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązkiem Prezesa KRUS było procesowe rozstrzygnięcie, bezpośrednio nawiązujące do pierwotnej decyzji tego organu z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...]. Niestety, w zaskarżonej aktualnie decyzji nie podołano elementarnym wymogom k.p.a., bowiem przedmiotem kontroli – jak wynika z osnowy decyzji była decyzja z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...]. Jest to rozstrzygnięcie niedopuszczalne, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że owa decyzja została już wyeliminowana z obrotu prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. V SA/Wa 2546/07, który ją uchylił. Tymczasem, do chwili obecnej nie załatwiono skutecznie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], która nie ma przecież znamion decyzji ostatecznej. Powyższe okoliczności świadczą o naruszeniu zaskarżoną decyzją przepisu art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., które w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. należy uznać za rażące. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą kwalifikowaną i przez to podlega wzruszeniu, sąd nie może ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi, ani oceniać w tym kontekście legalności zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniosek "o ponowne rozpatrzenie sprawy", Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dostosuje się do powyższych wskazań i wyda jedną z właściwych decyzji, o których mowa w art. 138 § 1 k.p.a., przy czym w jej osnowie i uzasadnieniu nawiąże do pierwotnej decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...]. Z tych względów, należało orzec jak w sentencji.