III SA/Lu 591/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody L. z dnia 1[...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...], Burmistrz Miasta W. orzekł o wymeldowaniu M. W. z miejsca pobytu stałego przy ul. C. [...] we W. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku matki M. W.– H. Z., uzasadnionego faktem, że córka nie przebywa pod wskazanym adresem od 2003 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał się na zgromadzone dowody – przede wszystkim zeznania świadków przesłuchanych w toku postępowania przed organem, a także udostępnione przez Sąd Rejonowy we W. materiały w sprawie cywilnej z powództwa H. Z. o eksmisję M. W. Zdaniem organu bezsporny jest fakt, że M. W. od około 10 lat przebywa poza miejscem zameldowania na pobyt stały, w tym od około 5 lat za granicą. Fakt utrudniania przez matkę zamieszkiwania pod wskazanym adresem zgłaszała do właściwych organów (policja, prokuratura) dopiero w obliczu informacji o toczącym się postępowaniu w sprawie wymeldowania. M. W. nie udowodniła, że opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego nastąpiło wskutek przymusowego usunięcia jej z lokalu. Prowadzone przez Prokuraturę Rejonową we W. postępowanie zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Wieloletni pobyt M. W. za granicą przemawia za tym, że w innym niż pobyt stały miejscu skoncentrowała swoje sprawy życiowe. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego nosi znamiona trwałości i skutkuje decyzją o wymeldowaniu, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993, ze zm.). Po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez pełnomocnika M. W., decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...], Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, iż M. W. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały. W trakcie rozprawy administracyjnej jej pełnomocnik – ojciec – Z. W. potwierdził, że córka od chwili wyjazdu do S. w sierpniu 2002 roku do chwili obecnej nigdy nie mieszkała pod spornym adresem, a jedynie spała tam kilkakrotnie w czasie nieobecności matki. W ocenie organu nie można podzielić argumentów strony odwołującej się, że opuszczenie miejsca zameldowania nie miało charakteru dobrowolnego. Przypadek nie wpuszczenia córki do domu przez matkę, który miał miejsce w roku 2011, nie mógł stanowić podstawy do opuszczenie miejsca zameldowania stałego, które nastąpiło kilka lat wcześniej. Zdarzenie, które występuje w okresie późniejszym nie może być przyczyną zdarzenia, które nastąpiło wcześniej. Sprawa konfliktu pomiędzy matką a córką, również nie może być traktowana jako dowód braku dobrowolności opuszczenia lokalu. Sam fakt istnienia konfliktu między stronami nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny, jeśli przyczyną opuszczenia lokalu była chęć uniknięcia sytuacji konfliktowych. Nie wynika również, aby M. W. podejmowała skuteczne czynności zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z przedmiotowego lokalu i umożliwiające powrót do niego. Zgłoszenie przez nią do Prokuratury Rejonowej we W. faktu, iż nie została przez matkę wpuszczona do mieszkania skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia, z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Prośba o interwencję w powyższej sprawie skierowana do Komendy Powiatowej Policji we W. zakończyła się przeprowadzeniem rozmowy funkcjonariuszy Policji ze zgłaszającą oraz jej matką. Z akt sprawy wynika, iż nie czyniła dalszych starań w kierunku uzyskania dostępu do przedmiotowego lokalu. Z oświadczenia pełnomocnika wynika, że w listopadzie 2011 r. M. W. ponownie wyjechała z W., a jej nieobecność może potrwać powyżej 3 miesięcy. W rozpatrywanej sprawie dobrowolne opuszczenie lokalu nosi znamiona trwałości wskutek długotrwałego, utrzymującego się od 2002 roku stanu faktycznego, w którym M. W. zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym miejscu, nie wykazując przez ten czas zamiaru stałego przebywania w przedmiotowym lokalu. Organ odwoławczy nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania. Brak wezwania na rozprawę świadka K. W. nie miał znaczenia w sprawie, gdyż w aktach znajduje się protokół jego przesłuchania. Wbrew twierdzeniom odwołującego się organ I instancji wykonał w sposób prawidłowy wszystkie zalecenia dotyczące uzupełnienia materiału dowodowego, wskazane we wcześniejszej decyzji organu odwoławczego w sprawie. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o wymeldowaniu nie ma żadnego wpływu na stosunki cywilno-prawne dotyczące lokalu, nie rozstrzyga zatem o prawie do lokalu ani o uprawnieniu M. W. do przebywania w nim. W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik M. W. zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przez wydanie decyzji o wymeldowaniu w sytuacji, gdy nie ustalono jednoznacznie dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca stałego zameldowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że już wcześniej, w latach 2005-2007 toczyło się postępowanie o wymeldowanie skarżącej, na wniosek jej matki. Postępowanie zakończyło się decyzją odmowną. Chybione jest więc twierdzenie organu odwoławczego, że dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu miało miejsce już w 2005 r., skoro wcześniej w tych samych okolicznościach wydano decyzję odmawiającą wymeldowania. Dowodem braku dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącą są takie fakty, jak: nie wpuszczenie jej do mieszkania przez matkę, uniemożliwienie korzystania przez wymianę zamków, pozbycie się rzeczy osobistych. Istotnym uchybieniem było nie wezwanie na rozprawę świadka K. W., gdyż jego konfrontacja z H. Z. mogła wyjaśnić wiele spornych kwestii, m.in. dotyczących pozbycia się rzeczy skarżącej z mieszkania. O braku dobrowolności opuszczenia lokalu świadczą podjęte przez skarżącą działania w celu obrony przed eksmisją (udział na rozprawie przed sądem). Świadczy to o tym, że nie miało miejsce zerwanie więzi z miejscem, w którym skarżąca jest zameldowana na stałe. Organ nie wskazał w żaden sposób miejsca, do którego skarżąca przeniosła swoje sprawy życiowe, co przeczy tezie organu o trwałym charakterze opuszczenia miejsca zameldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami prawnymi, które uzasadniałyby jej uchylenie (stwierdzenie nieważności). Podstawą prawną wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego jest art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na bazie tego przepisu ukształtowała się już stała linia orzecznicza, z której płyną pewne podstawowe dyrektywy interpretacyjne służące właściwemu zastosowaniu instytucji wymeldowania. Należą do nich następujące reguły: Po pierwsze istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów co do pobytu danej osoby pod określonym adresem, a nie ustalanie uprawnień do korzystania z lokalu, czy tym bardziej rozstrzyganie sporów na tym tle. Po drugie, w związku z powyższym zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem, a nie daje natomiast prawa do przebywania w tym lokalu. Osoba nieposiadająca uprawnienia do dysponowania lokalem (prawo własności, inne prawa majątkowe) może w nim przebywać za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej. Po trzecie, zameldowanie i wymeldowanie powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, czemu sprzeciwia się utrzymywanie fikcji meldunkowej. Po czwarte, podstawowa dla wymeldowania przesłanka opuszczenia miejsca stałego (czasowego) pobytu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Po piąte, trwałość opuszczenia lokalu oznacza przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Po szóste, o kwalifikacji pobytu danej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść jej oświadczeń, ale przede wszystkim całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Po siódme, rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, bądź dorozumiany – przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Po ósme, opuszczenie lokalu nie ma charakteru dobrowolnego, jeżeli osoba, której taka decyzja ma dotyczyć, została zmuszona do opuszczenia lokalu, przy czym podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeśli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu został stwierdzony w postępowaniu karnym. A contrario – zaniechanie podjęcia środków prawnych celem obrony praw do przebywania w lokalu świadczy o dorozumianej woli rezygnacji z zamieszkania pod wskazanym adresem przeniesienia centrum życiowego do innego miejsca. Z dyrektyw tych płynie podsumowująca konkluzja, że wymeldowanie powinno nastąpić w sytuacji, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. W badanej sprawie fakt trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez M. W. organy uzasadniają jej blisko dziesięcioletnim pobytem poza miejscem zameldowania, w tym od około 5 lat, za granicą. O dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu świadczy zdaniem organów fakt, że M. W. podjęła kroki prawne w celu przywrócenia pobytu w lokalu dopiero w obliczu informacji o toczącym się postępowaniu w sprawie wymeldowania. Ponadto kroki te były bezskuteczne, o czym świadczy odmowa wszczęcia dochodzenia przez prokuraturę z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Skarżąca polemizuje z tymi stwierdzeniami organu, argumentując, że w jej przypadku nie można mówić przede wszystkim o spełnieniu przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Nie można mówić o dobrowolności, skoro opuszczenie lokalu nastąpiło wskutek nagannych zachowań matki skarżącej, która uniemożliwiła jej dostęp do mieszkania (wymieniła zamki w drzwiach), a także pozbyła się rzeczy osobistych. O woli zamieszkiwania w spornym lokalu świadczą czynności podejmowane przez skarżącą, mające na celu obronę jej prawa do przebywania w tym lokalu – m.in. przyjazd do Polski w celu aktywnego uczestniczenia w sprawie o eksmisję. Skarżąca podnosi również, że organ nie wskazał jednoznacznie, gdzie jego zdaniem M. W. skoncentrowała obecnie swoje sprawy życiowe. Z argumentacji obydwu stron postępowania wynika, że spór dotyczy nie tyle przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu, ile przesłanki dobrowolnego charakteru opuszczenia. Faktem niekwestionowanym przez stronę skarżącą jest to, że przebywa ona za granicą (na Cyprze), gdzie podjęła pracę. W licznych orzeczeniach sądy administracyjne podkreślały, że wyjazd z Polski do innego państwa może być wynikiem opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Podobnie, pobyt poza granicami Polski może być uznany za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jeśli osoba przebywającą poza granicami Polski nie skorzystała we właściwym czasie ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W takim przypadku wyjazd z Polski do innego państwa i pobyt w tym kraju przy jednoczesnej bezczynności osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego w Polsce - w zakresie podejmowania środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu - można uznać za dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Sam fakt pobytu za granicą nie stwarza podstaw do wymeldowania. Jeśli jednak towarzyszą temu okoliczności wskazujące na dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to wówczas pobyt za granicą nie stanowi przeszkody w wymeldowaniu z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w Polsce (por. wyroki NSA z 21 stycznia 2010 r., II OSK 77/09; z 21 stycznia 2010 r., II OSK 77/09, z 21 kwietnia 2011 r., II OSK 756/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych [CBOSA] na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, gdy skarżąca przebywa od kilku lat za granicą (na Cyprze), gdzie pracuje, już logika i doświadczenie życiowe wskazują, że to tam musi aktualnie koncentrować swoje sprawy życiowe. Okres kilkuletniej pracy i zamieszkania za granicą jest wystarczająco długi, aby uznać, że skarżąca opuściła sporny lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Sporadyczne, kilkudniowe pobytu w Polsce mają jedynie charakter czasowy i nie podważają zasadności ustaleń, że to za granicą znajduje się aktualnie centrum spraw życiowych skarżącej (por. podobnie NSA w wyroku z 8 marca 2005 r.; OSK 1260/04, CBOSA). Wbrew sugestiom strony skarżącej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie wymaga precyzyjnego ustalenia aktualnego centrum życiowego osoby, która ma być wymeldowana (por. wyrok NSA z 14 września 2007 r., II OSK 1468/05, CBOSA). W przypadku pobytu za granicą nie jest to praktycznie możliwe, a może mieć jedynie znaczenie przy zmianie miejsca pobytu w kraju. Już logika i doświadczenie życiowe wskazują, że osoba, która na stałe pracuje za granica, zwłaszcza w miejscu odległym (jak w badanej sprawie Cypr), musi tam mieć miejsce stałego pobytu. Sama skarżąca wyraża wolę ponownego zamieszkania w spornym lokalu po powrocie z zagranicy. Zamiar zamieszkania w spornym lokalu w przyszłości nie jest wystarczający do utrzymania zameldowania. Byłoby to sprzeczne z drugą z kluczowych przesłanek meldunku, jaką jest faktyczne przebywanie w danym miejscu. Jeśli skarżąca rzeczywiście powróci do kraju i zamieszka w spornym lokalu będzie miała nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek zameldowania się tam. Nie podważa to jednak prawidłowości ustaleń organów, że aktualnie opuściła ona w sposób trwały miejsce stałego pobytu, koncentrując sprawy życiowe za granica i tym samym w sposób dorozumiany wyrażając wolę opuszczenia spornego lokalu. Zamiar powrotu do tego lokalu w przyszłości ustaleń tych nie podważa. W sytuacji, gdy skarżąca wyjechała za granicę i podjęła tam pracę trudno podważać ustalenia organów, że opuszczenie miejsca pobytu nie miało charakteru dobrowolnego. Nie można przypisać decydującego znaczenia okolicznościom opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą. Twierdzi ona, że stało się to efektem konfliktu z matka. Sytuacja konfliktowała pomiędzy stronami, w zasadzie uniemożliwiająca wspólne zamieszkanie, jest ewidentna w świetle materiałów zgromadzonych w sprawie, w tym oświadczeń stron postępowania. Obydwie strony wskazują na ów konflikt, choć co oczywiste inaczej wskazują osoby winne tej sytuacji. Konflikt ten nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu, skoro skarżąca nie podejmowała kroków w celu przywrócenia możliwości pobytu w spornym lokalu. Trzeba przyznać słuszność organowi odwoławczemu, który wskazuje, że dopiero na etapie postępowania w sprawie o wymeldowanie skarżąca zgłosiła się na Policję, celem wszczęcia postępowania w sprawie uniemożliwienia jej wejścia do spornego lokalu. Kroki te były bezowocne, gdyż postępowanie karne umorzono z powodu braku znamion czynu zabronionego. Należy wskazać, że skarżąca nie podjęła innych kroków, zmierzających bezpośrednio do zamierzonego celu, jakim byłoby wytoczenie powództwa o naruszenie posiadania. Nie zmienia tej oceny argument oddalenia pozwu o eksmisję skarżącej, wyrokiem Sądu Rejonowego we W. Po pierwsze, brak uzasadnienia wyroku uniemożliwia poznanie motywów tego orzeczenia. Po drugie – przesłanki uwzględnienia czy oddalenia powództwa o eksmisję są zupełnie odmienne od tych, na których opiera się kwestia meldunku czy wymeldowania. Nie zasługuje również na uwzględnienie podnoszony przez skarżącą argument dotyczący faktu, że wcześniej prowadzone postępowanie o jej wymeldowanie, również z wniosku H. Z., zakończyło się decyzją odmowną. Należy zwrócić uwagę, że orzekając o wymeldowaniu organ powinien uwzględniać stan istniejący w dacie wydawania decyzji. Wymeldowanie nie działa z mocą wsteczną. Okoliczność odmiennej oceny przesłanek wymeldowania kilka lat wcześniej nie może być argumentem w sprawie późniejszej, gdzie organ powinien oprzeć się na aktualnym stanie faktycznym i prawnym. W ocenie sądu nie można podzielić zarzutu skarżącej naruszenia przepisów postępowania – zasady prawdy obiektywnej poprzez brak pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca wiąże ten zarzut z faktem nie wezwania na rozprawę jednego ze świadków – brata skarżącej – K. W. Z twierdzeń strony skarżącej wynika, że organ powinien skonfrontować zeznania tego świadka z oświadczeniami składanymi przez H. Z., m.in. w kwestii pozbycia się rzeczy osobistych skarżącej ze spornego lokalu). Odnosząc się do tych argumentów należy stwierdzić po pierwsze, że podstawą uchylenia decyzji przez sąd może być tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Faktami kluczowymi w sprawie wymeldowania skarżącej był kilkuletni już pobyt poza miejscem zameldowania, w tym od około 5 lat za granicą oraz brak podjęcia kroków prawnych zmierzających do odzyskania możliwości pobytu w spornym lokalu. Okoliczności usunięcia rzeczy osobistych skarżącej przez jej matkę nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, więc brak konfrontacji świadka i strony postępowania w tym zakresie trudno uznać za uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy. Ponadto trafnie wskazuje organ odwoławczy, że treść zeznań świadka została już wcześniej utrwalona w formie protokołu. W świetle powyższego w ocenie sądu organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przesłanek do wydania decyzji o wymeldowaniu, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.