I SA/Ol 136/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 17 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 kwietnia 2013 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem uczących się dzieci. Podał, że jedynym dochodem rodziny jest dochód ze stosunku pracy uzyskiwany przez żonę w wysokości 2.350 zł brutto miesięcznie. W skład majątku wchodzi natomiast dom o powierzchni 360 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,2 ha oraz dom letniskowy o powierzchni 100 m². Wnioskodawca wskazał również, że nie posiada żadnych środków pieniężnych oraz rzeczy, które można łatwo spieniężyć. Wyjaśnił, że z związku z wszczętą wobec niego egzekucją sądową, na wniosek jednego z wierzycieli zostało przeprowadzone o zniesienie współwłasności małżeńskiej, a aktualnie prowadzone jest postępowanie w przedmiocie podziału ww. nieruchomości. Z uzyskiwanego dochodu spłacane są również kredyty. Ponadto skarżący wskazał, że w sierpniu 2010 r. przeszedł operację neurochirurgiczną stabilizacji kręgosłupa odcinka lędźwiowo – krzyżowego, w związku z czym odczuwa poważne dolegliwości bólowe, które wymagają dalszego leczenia. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwanie z dnia 29 kwietnia 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawca podał, że obecnie korzysta wyłącznie z energii elektrycznej do ogrzewania i przygotowywania posiłków. Nie korzysta natomiast z internetu, telefonu stacjonarnego, TV-sat, samochodu osobowego czy też odpłatnego leczenia. Nie posiada również rachunku bankowego ani też polisy na życie. Opłaca jedynie składkę na ubezpieczenie w Spółce A w wysokości 99 zł na kwartał. Skarżący oświadczył również, że korzysta z doraźnej pomocy najbliższej rodziny, jak również sprzedaje drobne przedmioty użytkowe, jednak nie posiada ruchomości o wartości powyżej 3.000 zł. Wyjaśnił, że nieruchomość rolna położona jest w Z. przy ul. "[...]", jest nieuprawiana i nie przynosi dochodów. Skarżący określił wartość nieruchomości na kwotę 400.000 zł. Natomiast dom letniskowy położony jest w miejscowości C. gm. P. Wartość udziału w wysokości ½ własności tej nieruchomości skarżący określił na kwotę 200.000 zł. Z obu nieruchomości prowadzona jest egzekucja sądowa. Skarżący podał, że koszty utrzymania domu i wyżywienia bez opłat za energię elektryczną wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie. Do pisma zaś dołączył kopie następujących dokumentów: faktur dokumentujących wysokość wydatków na energię elektryczną, protokołu opisu i szacowania nieruchomości położonej w Z. przy ul. "[...]", protokołu opisu i oszacowania części ułamkowej nieruchomości położonej w C., wyroku Sądu Rejonowego z dnia "[...]" w przedmiocie m.in. ustanowienia rozdzielności majątkowej, odpisu deklaracji PIT-37 za 2012 r., zaświadczenia o wysokości dochodu za 2011 r., decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r., potwierdzenia zapłaty za składki na ubezpieczenie, wyciągi z rachunku bankowego żony za okres od 1 listopada 2012 r. do 30 kwietnia 2013 r. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w piśmie z dnia 28 maja 2013 r., nie dały podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący wraz z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiadają bowiem znaczny majątek nieruchomy. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym, w jakiej wysokości posiada zobowiązania i czy posiadany majątek wystarcza na ich spłatę. Wskazano również na wątpliwości co do wysokości wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz uzyskiwanych dochodów. Skarżący nie uprawdopodobnił ponadto twierdzeń o korzystaniu z pomocy rodziny oraz o sprzedaży drobnych przedmiotów użytkowych. W sprzeciwie skarżący zarzucił powyższemu postanowieniu obrazę art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w świetle zebranego materiału dowodowego wskazującego, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Referendarz sądowy doszedł do wniosków odmiennych, dokonując wybiórczo i stronniczo oceny tego materiału dowodowego. W ocenie wnioskodawcy, to, że jest on współwłaścicielem majątku, w skład którego wchodzą głównie nieruchomości o bardzo dużej wartości, nie zmienia faktu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych nawet w wysokości 500 zł. Jak wskazał skarżący, majątek ten został zajęty w toku egzekucji sądowej zobowiązań wierzycieli instytucjonalnych, osób fizycznych, ZUS i Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 888.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Powoduje to, ze skarżący nie ma możliwości spieniężenia tego majątku, czy też jego wynajęcia. Majątek żony jest natomiast nierozerwalnie związany z majątkiem skarżącego, gdyż są to udziały w nieruchomości, które są niezmiernie trudne do upłynnienia, tym bardziej, że są to udziały w tak dużym majątku. Natomiast śladowe w stosunku do wydatków dochody, które uzyskuje żona skarżącego, z trudem wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb w zakresie utrzymania dwojga dorosłych osób oraz dwojga dorastających dzieci. Stąd skarżący korzysta z doraźnej pomocy najbliższej rodziny i wyprzedaje drobne przedmioty użytkowe. Wnioskodawca zakwestionował ponadto stanowisko w zakresie stwierdzonych różnic pomiędzy wysokością dochodów jego rodziny a ponoszonymi przez nią wydatkami, wskazując, że w istniejących warunkach ekonomicznych w większości polskich rodzin suma zobowiązań jest dużo większa niż dochody, co skutkuje tym, że w jednym miesiącu płaci się część zobowiązań, zaś w drugim inną. Podniósł, że nie uiszcza opłat za gaz, wywóz nieczystości i szamba, Internet, telefon i telewizję. Wskazał, że drobne rozbieżności dotyczące wyprzedawanych sprzętów domowych dotyczą przedmiotów należących do jego żony, a ponadto przedmiotów o wartości poniżej 3.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że koszty powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Zestawienie tej kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawcy i członków jego rodziny, a zwłaszcza majątkiem nieruchomym o znacznej wartości, nie uzasadnia natomiast uznania, że poniesienie kosztów sądowych spowodowuje uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Podkreślić bowiem należy, że skarżący wraz z pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonką posiadają majątek nieruchomy (nieruchomość w Z. przy ul. "[...]" o łącznej pow. 15.209 m² zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o pow. 333,18 m² oraz nieruchomość w C. o łącznej pow. 1.049 m² zabudowana domem letniskowym o powierzchni 147,37 m² i budynkiem drewnianym o pow. 45,48 m²), którego wartość rynkowa została oszacowana przez biegłych rzeczoznawców na łączną kwotę 2.106.200 zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą, a tylko dla takich osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (p. postanowienie z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005 r., sygn. akt II FZ 681/05, opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez znaczenia dla oceny tej kwestii pozostaje przy tym argumentacja strony skarżącej, że majątek ten został zajęty w wyniku egzekucji sądowej zobowiązań strony w łącznej kwocie 888.000 zł. Porównanie bowiem tej kwoty z oszacowaną w toku egzekucji wartością rynkową nieruchomości (2.106.200 zł) wskazuje, że wartość nieruchomości przewyższa znacznie wysokość ciążących na wnioskodawcy zobowiązań, a to z kolei uprawnia wniosek, że strona, wbrew temu co wywodzi w sprzeciwie, posiada zdolności płatnicze. W kontekście natomiast twierdzeń skarżącego o istnieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy nim a żoną, wskazać należy na jego oświadczenie, z którego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a ponadto na określony w 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm.) obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy, na który nie ma wpływu ustrój majątkowy obowiązujący pomiędzy małżonkami. Zauważyć ponadto należy, że w odniesieniu do nieruchomości położonej w C., małżonkowie są jej współwłaścicielami w udziałach ½, zaś prowadzone wobec tego składnika majątku postępowanie egzekucyjne dotyczy wyłącznie udziału skarżącego. Powyższe oznacza, że udział we współwłasności żony nie jest obciążony. Ponadto, jak wynika z protokołu opisu i oszacowania nieruchomości z dnia 15 lutego 2013 r. wartość nieruchomości położonej w Z. przy ul. "[...]" została określona na kwotę 1.700.000 zł, podczas gdy wysokość zobowiązania cywilnoprawnego zabezpieczonego hipoteką na niej ustanowioną wynosi 400.000 zł. Skoro zatem, jak już wyżej wskazano, wysokość dochodzonych w toku egzekucji sądowej zobowiązań jest znacznie niższa od aktualnej wartości rynkowej majątku nieruchomego skarżącego i jego żony, nie uzasadnia to twierdzeń wnioskodawcy, iż nie posiada on możliwości uiszczenia powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Do wniosku takiego nie prowadzi również analiza oświadczenia skarżącego co do wysokości miesięcznych dochodów i wydatków rodziny. W tym zakresie odwołać się należy, do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony składanych w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (p. postanowienia NSA: z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenie w zakresie wysokości dochodów rodziny oraz wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego, Sąd stwierdził, że budzi ono szereg wątpliwości, których pomimo wyjaśnień przedstawionych w sprzeciwie, w dalszym ciągu nie usunięto. Zgodnie z tym oświadczeniem, czteroosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w wysokości 2.350 zł brutto miesięcznie, co stanowi ok. 1.700 zł netto, a ponadto z doraźnej pomocy członków rodziny czy też wyprzedaży drobnych przedmiotów, sprzętów domowych. Abstrahując już od tego, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych okoliczności, czy też danych odnośnie wysokości dochodów osiąganych z dwóch ostatnich wymienionych źródeł, co budziło uzasadnione wątpliwości co do możliwości pozyskiwania przez stronę środków finansowych w ten sposób, w świetle wyjaśnień o doraźnym charakterze pomocy członków rodziny, jak również o niewielkiej wartości wyprzedawanych przedmiotów z domu, należało uznać, że środki te nie mogą stanowić znaczącej pozycji w budżecie rodziny, która w sposób stały wpływałaby na wysokość dochodów. Takim dochodem jest jedynie wynagrodzenie żony skarżącego ze stosunku pracy wysokości ok. 1.700 zł miesięcznie. Sąd uznał przy tym za niewiarygodne, by z tego dochodu pokrywane były zarówno wydatki wskazane przez wnioskodawcę, tj. koszty związane z bieżącym utrzymaniem 4 – osobowej rodziny oraz domu o pow. 333,18 m², jak również wydatki uwidocznione w historii rachunku bankowego, którego posiadaczem jest żona strony, tj. spłaty rat kredytu bankowego w wysokości ok. 750 zł miesięcznie. Wątpliwości Sądu wzbudziło m.in. oświadczenie wnioskodawcy, zgodnie z którym bieżące koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 1.500 zł bez opłat za energię elektryczną, które, jak wynika z przedłożonych na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. faktur, oscylują w granicach 700 zł miesięcznie. Ponadto skarżący nie przedstawił rachunków za inne media (tj. woda, ścieki, wywóz nieczystości stałych, gaz) pomimo zamontowania w domu wnioskodawcy w Z. przy ul. "[...]" instalacji służących wykorzystaniu tych mediów. Strona nie złożyła w tym zakresie wyjaśnień o alternatywnym wykorzystaniu innych mediów służących zaspokojeniu potrzeb w zakresie doprowadzenia wody, ogrzewania budynku czy też odprowadzeniu nieczystości, stąd też jej twierdzenia o odłączeniu gazu czy też nieistnieniu rachunków związanych z odprowadzeniem nieczystości należy uznać za gołosłowne. Nieprzekonywująca w tym zakresie była również argumentacja sprzeciwu, w świetle której w podobny sposób egzystuje większość polskich rodzin, w których zobowiązania są dużo większe aniżeli dochody. Wbrew temu, co twierdzi strona, permanentna sytuacja, w której zobowiązania są dużo większe aniżeli dochody, nie jest powszechnym zjawiskiem ani też nie może istnieć w dłuższym aspekcie czasowym. Reasumując, posiadanie przez stronę znacznego majątku nieruchomego oraz przeprowadzone powyżej zestawienie dochodów oraz wydatków strony, które prowadziło do wniosku, że strona uchyliła się od przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, z oczywistych względów nie dało podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez nią procesu sądowego. Wyjaśnić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia bowiem, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r., nr 56547/00, Lex nr 75481). Powyższe oznacza, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania stronie prawa pomocy, to, wbrew temu, co podniesiono w sprzeciwie, nie można mówić o naruszeniu prawa do sądu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.