I SA/Ol 197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 9 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosków W. Z. z dnia "[...]" i "[...]" o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem z dnia "[...]" ( data wpływu do sądu) W. Z. (dalej jako wnioskodawca , skarżący) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika, że posiada ½ części 60m mieszkania oraz uzyskuje miesięczny dochód brutto z emerytury w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Z kwoty tej musi dokonywać opłat za mieszkanie, opłacać alimenty w kwocie 600 zł a także spłacać pozostałe zobowiązania. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 kwietnia 2014r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego. Od powyższego postanowienia skarżący, w dniu "[...]", wniósł do sądu zażalenie w uzasadnieniu którego wskazał, że zaskarża postanowienie z dnia 2 kwietnia 2014r. w całości i wnosi o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie uznane zostało za sprzeciw od postanowienia referendarza. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) nie mogą zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Łączne stałe wydatki wnioskodawcy wynoszą ok. 950 zł, tym samym do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota 1100 zł. Wnioskodawca pomimo wezwania nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, które umożliwiłyby ustalenie sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 759/14, oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2014r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu NSA wskazał, że zasadnie WSA odmówił skarżącemu prawa pomocy, gdyż nie przedłożył on pomimo wezwania wymaganych wyjaśnień. Skarżący zaprezentował swoją sytuację w sposób niezupełny. Z tego powodu naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Nowym wnioskiem z dnia "[...]" skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika, że posiada ½ części 60m mieszkania oraz uzyskuje miesięczny dochód brutto w wysokości 2.100 zł miesięcznie. Ponosi wydatki: 600 zł alimenty, 500 zł opłaty za mieszkanie, 800 zł koszty wyżywienia, 350 zł zakup leków. Dodatkowo wskazał, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę oraz pogorszył się stan jego zdrowia co uniemożliwia mu wykonywanie jakichkolwiek dodatkowych prac zarobkowych. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 25 lipca 2014r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego. Od powyższego postanowienia skarżący, w dniu "[...]", wniósł do sądu zażalenie w uzasadnieniu którego wskazał, że zaskarża postanowienie z dnia 25 lipca 2014r. w całości i wnosi o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazał, że obecnie jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura ( zamknął prowadzoną firmę) oraz prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego . Środki uzyskane ze sprzedaży pojazdów ( ze względu na wiek i stan techniczny nie przedstawiały one znacznych wartości) zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Odnosząc się do relacji ze współmałżonką podniósł, że pozostaje z nią w faktycznej separacji, czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny oraz fakt, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, pomimo tego, że zamieszkują razem. Z uwagi na treść wniesione zażalenie zostało uznane za sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 25 lipca 2014r. W dniu "[...]" skarżący wniósł do sądu skargę kasacyjną, w której zawarł także wniosek o przyznanie na jego rzecz pełnomocnika z urzędu celem podpisania sporządzonej przez skarżącego skargi kasacyjnej. Po wezwaniu do uzupełnienia złożonego wniosku, skarżący w dniu "[...]" wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika, że posiada ½ części 60m mieszkania oraz uzyskuje miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury w wysokości 2.060 zł miesięcznie. Ponosi wydatki: 600 zł alimenty, 600 zł opłaty za mieszkanie, 400 zł koszty leczenia, 300 zł koszty wyżywienia. Dodatkowo wnioskodawcę wezwano, w trybie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję i jej stan, wykazu i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym posiadanych kart kredytowych, zaciągniętych kredytów i pożyczek, stanu ich spłat, ewentualnie innych dowodów i oświadczeń istotnych wg wnioskodawcy do określenia jego sytuacji. Odpowiadając na wezwanie wnioskodawca nadesłał pokwitowanie zapłaty za mieszkanie, telefon, prąd, śmieci, telewizję oraz kserokopię ugody, w której zobowiązał się płacić alimenty żonie w wysokości 600 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Z uwagi na fakt, że obecnie w aktach znajdują się dwa wnioski o przyznanie prawa pomocy pochodzące od tej samej osoby, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy dotyczy toczącego się postępowania, sąd rozpoznał łącznie oba złożone wnioski. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd może przyznać prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym podkreślenia wymaga, że już z literalnego brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż całkowite zwolnienie może nastąpić tylko w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07 ) . Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że przesłana przez skarżącego dokumentacja nie jest wystarczająca do przyjęcia, że istnieją podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga również fakt, że podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności obrazujące jego sytuację życiową są w zasadzie powtórzeniem okoliczności wykazywanych przy poprzednio złożonym wniosku o prawo pomocy. Postępowanie to zakończyło się prawomocną odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego (Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014r. , sygn. akt II FZ 759/14, oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 22 kwietnia 2014r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym). Skarżący pomimo wezwania z dnia "[...]" (k. 145), w trybie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dokumentów potwierdzający ponoszone wydatki na utrzymanie z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję i jej stan; wykazu i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym z posiadanych kart kredytowych, zaciągniętych kredytów i pożyczek, stanu ich spłat; ewentualnie innych dowodów i oświadczeń istotnych wg wnioskodawcy do określenia jego sytuacji nadesłał jedynie dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki. Z podanego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika, że osiąga miesięczny dochód z emerytury w wysokości 2.060 zł. Natomiast ponosi wydatki na: alimenty w wysokość 600 zł, opłaty za mieszkanie w wysokości 600 zł, koszty leczenia w wysokości 400 zł, koszty wyżywienia w wysokości 300 zł, co daje łącznie kwotę wydatków w wysokości 1.900 zł. We wcześniejszym wniosku z dnia 9 lipca 2014r. skarżący podał, że dochód z emerytury wyniósł 2.100 zł, zaś wydatki to: alimenty 600 zł, opłaty za mieszkanie 500 zł, koszty wyżywienia 800 zł, zakup leków 350 zł, co daje łącznie kwotę w wysokości 2.250 zł. Wnioskodawca na wezwanie sądu nadesłał dowody zapłaty za mieszkanie, telewizję, energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon. Jednakże podkreślenia wymaga fakt, że nie wskazał on w jakim zakresie obciążają one jego osobiście a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą co prawda prowadzą odrębne gospodarstwa domowe jednak zamieszkują w jednym mieszkaniu, tym samym opłacają razem rachunki m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci. Nie wiadomo tym samym, czy wspólnie wydatkowane kwoty są dzielone np. po połowie na odboje małżonków, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów, płacona kwota alimentów zawiera już w sobie wspólne opłaty za mieszkanie, prąd, wodę, itp. O ile wnioskodawca przedkłada dodatkowe dokumenty źródłowe mające obrazować jego trudną sytuację majątkową, to pomimo kilkukrotnych wezwań nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Tymczasem, okoliczność ta była głównym powodem poprzednich odmów wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zatem stwierdzić należy, że wnioskodawca co najmniej winien zdawać sobie sprawę z konsekwencji nie przedłożenia, pomimo wezwania wskazywanych dokumentów źródłowych. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miałby możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe, czy ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że skarżący faktycznie opłaca alimenty, spłaca inne zobowiązania i ewentualnie czy rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast wyciągów z rachunków bankowych rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosków. Wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie mogą stanowić również automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Poza powołaniem się na tą okoliczność, wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję oraz jej stan i to pomimo wezwania. Tymczasem, co już podkreślano dopiero analiza całokształtu sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w powiązaniu ze wskazywanymi trudnościami finansowymi mogą stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie wszystkich tych okoliczności spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.