I SA/Ol 217/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 30 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie przyznania płatności na rok 2010 postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 kwietnia 2011 r. skarżący S. M.zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący nie pracuje, utrzymuje się z renty w wysokości 741,60 zł. Wnioskodawca jest właścicielem następujących nieruchomości: przedwojennego domu o powierzchni 80 m2 (jak określił nieruchomość ta wymaga remontu), przedwojennej obory i stodoły, obory z lat 70-tych, domu w stanie surowym (budowa od 15 lat - obecnie przerwana), nieruchomości rolnej o powierzchni 41,78 ha. Innego majątku nie posiada. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na problemy zdrowotne spowodowane pobiciem w 2009r., w wyniku którego doznał złamania podstawy czaszki. Wyjaśnił, iż od tamtego czasu odczuwa skutki napadu. Wnioskodawca oświadczył również, iż ponosi koszty zakupu lekarstw oraz wizyt u specjalistów. Określił, iż koszty te są duże i różne. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2011 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skarżący podał, iż przesłany wniosek (urzędowy formularz) wypełnił zgodnie z pytaniami. Na wniosku podkreślił poz. 1 zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, iż nie wnosił o "przyznanie mu prawa pomocy w osobie fizycznej". Dodał, iż jest emerytowanym rolnikiem z zawieszoną emeryturą w 100%, otrzymuje jedynie rentę w wysokości 741 zł na kwartał. Wyjaśnił również, iż uzyskał pożyczkę w kwocie 20.000 zł w Banku Spółdzielczym w S. I Oddział w P. na wykonanie niezbędnych prac w gospodarstwie oraz ratowanie zdrowia. Nadmienił, iż z niecierpliwością oczekuje na dopłatę finansową za rok 2010 z ARiMR Oddział . Postanowieniem z dnia 16 maja 2011 r., sygn. akt "[...]", Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie przedłożył m.in. dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Wyjaśnienia miały szczególne znaczenie w aspekcie dochodów z jakich utrzymuje się wnioskodawca tj. z renty w wysokości 741 netto na kwartał. Podkreślono, iż biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego zasadne było wyjaśnienie czy skarżący korzysta z dodatkowych form pomocy oraz ich zakresu. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wskazała, że jest osobą samotną, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie korzysta z pomocy osób trzecich. Do sprzeciwu załączono nieopłacone rachunki za energię elektryczną na łączną kwotę 1.200 zł oraz decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego i leśnego od posiadanych nieruchomości, których jak podkreślił skarżący nie jest w stanie opłacać. Strona zaznaczyła także, że posiada zaległości z tytułu nieopłaconych rat kredytowych na łączną kwotę 12.861,67 zł. Do sprzeciwu załączono również fakturę zakupu leków na kwotę 152,79 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów przez strony tego postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Zasada prawa do sądu nie może być zatem interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych powinno bowiem sprowadzać się do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Oceniając wniosek skarżącego w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W świetle powyższego wątpliwości Sądu wzbudziło oświadczenie skarżącego, iż nie osiąga żadnych dochodów, poza rentą w wysokości 741 zł, przy czym wnioskodawca nie wskazał alternatywnego źródła finansowania ponoszonych przez niego wydatków, np. pomocy członka rodziny czy też otrzymywania zasiłku z pomocy społecznej, a także wysokości dopłat uzyskiwanych do posiadanych gruntów rolnych. Uwagę również zwraca fakt posiadania przez skarżącego majątku nieruchomego. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Tym bardziej w sytuacji, w której – jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy – posiada nieruchomość rolną o powierzchni 41,78 ha, zabudowania gospodarcze (dwie obory, stodoła) oraz dom przedwojenny i dom w budowie. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wielkości (41,78 ha) nie sposób uznać za osobę ubogą. Rozpoznając wniosek należy mieć zawsze na względzie wysokość wymagalnych kosztów sądowych i sytuację majątkową skarżącego oraz przedmiot sprawy. Skarżący nie wykazał, że nie posiada możliwości zgromadzenia wymaganych 100 zł tytułem wpisu od skargi. Załączone do sprzeciwu dokumenty wskazują jedynie na wysokość zobowiązań strony skarżącej. Nie ma natomiast dowodu (dokumentu, oświadczenia) wskazującego na osiągane przez skarżącego dochody. Mając na uwadze powyższe warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.