I SA/Ol 221/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. wspólnika Spółki cywilnej "A" s.c. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi "A" s.c., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. "A" s.c. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lutego 2013r., w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W skardze zawarto wniosek o ustanowienie adwokata ze względu na zawiłość sprawy oraz brak środków na jego opłacenie. Wnioskiem z dnia 16 maja 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, A. O. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że posiada on 50% udziałów w "A" s.c. Nie posiada środków pieniężnych jak również przedmiotów wartościowych. Nie posiada dochodów. Pozostałe rubryki dotyczące stanu rodzinnego, pozostałych składników majątku, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały wykreślone. Argumentując wniosek A. O. podniósł, iż Urząd Skarbowy pobiera wszystkie pieniądze, nie pozostawiając środków na życie i pomoc prawną. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strona skarżąca w dniu 27 maja 2013 została wezwana, w terminie 7 dni do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, określających jej sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie A. O. wyjaśnił, iż nie posiada prywatnego konta w banku. Inwestycja w obcym środku trwałym dotyczyła remontu dzierżawionego na zakład "[...]" lokalu w N. wiele lat temu. Wyjaśnił również, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych. Do złożonego wyjaśnienia załączył zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w O. z dnia 26 marca 2013r (k. 21) potwierdzające, iż na rachunku prowadzonym dla zakładu nie ma środków pieniężnych na dzień 26 marca 2013r., a także że w okresie 1 stycznia 2013r. – 26 marca 2013r nie odnotowano wpływu środków na ten rachunek. Złożył również zeznanie PIT 36 za 2012 r., z którego wynika osiągnięcie przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 232.499,25 zł, przy kosztach uzyskania przychodu 243.717,56 zł. Strata wyniosła 11218,31 zł. PIT /B potwierdzający powyższe dane. Ponadto załączył wezwanie ZUS do Banku Spółdzielczego w O. do przekazania zajętej tytułami wykonawczymi kwoty w wysokości 5.306,30 zł oraz tytuł wykonawczy dotyczący tej samej zaległości. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia A. O. złożył sprzeciw, w którym podniósł, że deklarację złożył w terminie. W załączeniu przesłał obliczenie dochodu wg księgi za okres styczeń - maj 2013 r., z którego wynika, iż spółka uzyskała przychód w wysokości 150.178,90 zł, poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 148.543,69 zł. Dochód za okres styczeń - maj 2013 r. wyniósł 1.635,21 zł. W załączeniu wnioskodawca przesłał również odpis zajęcia wierzytelności wystawiony przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, z którego wynika, że przeciwko dłużnikowi: K. O. i A. O. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne o zapłatę następujących sum: należność główna -10.557,88 zł, odsetki do 5 czerwca 2013 r. – 1.379,07 zł. Komornik do powyższych roszczeń zajął wierzytelność dłużnika należną od Naczelnika Urzędu Skarbowego, jako dłużnika wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego i podatku VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 §2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Trzeba przy tym zaznaczyć, że co prawda stroną skarżącą jest sama spółka cywilna, jednakże ocena, czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musi dotyczyć finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Dlatego też, do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka, jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" – S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, str. 265. wyd. Lexis Nexis W-wa 2007 r.). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wspólnika spółki "A" s.c. – A. O. oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie do jego uzupełnienia nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, trzeba zaznaczyć w pierwszej kolejności, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. W ocenie sądu, złożone oświadczenia nie odzwierciedlają sytuacji materialnej wnioskodawcy. A. O. w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację materialną, nie przestawiając przy tym wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Podnieść bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Złożone zatem przez wnioskodawcę oświadczenia nie mogły zostać uznane za uzasadnione, a tym samym dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim wnioskodawca mimo możliwości uzupełnienia danych, nie wyjaśnił z czego się utrzymuje. Nie można bowiem uznać, iż przedstawiony w załączeniu do sprzeciwu dochód spółki za okres styczeń - maj 2013 r. stanowi wystarczająca podstawę do oceny faktycznej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawca nadal nie wyjaśnił z jakich środków finansowych pokrywa swoje wydatki, w tym najbardziej istotne - egzystencjalne. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Odnosząc się do złożonych oświadczeń należy stwierdzić, że na ich podstawie nie sposób było ustalić, jaki jest stan rodzinny wnioskodawcy oraz ewentualny stan majątkowy współmałżonka. Dla ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych istotne są kompleksowe dane dotyczące wnioskującego. Nie jest również wiadome u kogo wnioskodawca zamieszkuje, w sytuacji nie posiadania majątku nieruchomego, oraz czy ponosi z tego tytułu dodatkowe koszty utrzymania. Rozpatrując niniejszy wniosek, sąd miał również na uwadze, iż nie złożono wyjaśnień dotyczących posiadania ewentualnego majątku przez wspólnika spółki w okresie trzyletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy posiadał on w tym okresie ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Nie przedłożono również deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, do których złożenia wnioskodawca został wezwany. Na podstawie tych dokumentów możliwe byłoby ustalenie wysokości obrotów spółki w bieżącym okresie, określenie wartości nabywanych towarów i usług. Nie przedstawiono również wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, na podstawie której można dokonać analizy operacji gospodarczych firmy. Nierzetelnie natomiast została wyjaśniona kwestia środków pieniężnych na rachunku bankowym spółki. Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia wyciągów bankowych za ostatnie trzy miesiące tj. luty – kwiecień 2013 r. Brak środków na rachunku spółki wykazany został jedynie w okresie 1 stycznia 2013r. – 26 marca 2013r., czyli za niepełne pierwsze trzy miesiące roku. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez wnioskodawcę budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Dlatego w ocenie sądu, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie wnioskodawcę. Wątpliwości tych nie zmniejsza dołączony do sprzeciwu odpis zajęcia wierzytelności. Należy bowiem wskazać, że okoliczności dotyczące zadłużenia, bądź wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić, że kryterium przyznania prawa pomocy nie ogranicza się do sytuacji posiadania zaległości przez wnoszących wnioski o przyznanie prawa pomocy, a odnosi się ogólnie do całokształtu sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Za zasadnością wniosku nie przemawia również wysokość poniesionej straty za 2012 r. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych ( por. postanowienie NSA z 22 marca 2011r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W konsekwencji sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z akt sprawy nie wynika również, by firma zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W 2012 r. firma odniosła wyraźny przychód w wysokości 464.998,50 zł, zaś koszty jego uzyskania wyniosły 487.435,11 zł. Uwzględniając proporcje pomiędzy uzyskanym przychodem a kosztami jego uzyskania, należy stwierdzić, że strata jest jednak, nieznaczna ( 22.436,61 zł). Dlatego też poniesionej w ubiegłym roku straty nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Dodatkowo stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykazał, że firma utraciła płynność finansową. Jak wynika z załączonego do sprzeciwu dochodu firmy za okres styczeń - maj 2013 r., spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym (dochód za ww. okres wyniósł 1.635,21 zł), a w rezultacie nawet pomimo trudności finansowych, powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej strona winna bowiem uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt II FZ 195/12, LEX nr 1121118). Tym bardziej, że obligatoryjne koszty sądowe na obecnym etapie tj. wpis od skargi wynosi 100 zł ( stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Należy również wskazać, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu (adwokata) powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. sąd, nie będąc związany granicami skargi, ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ponadto, zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Podsumowując, nie przedstawiając rzetelnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, wnioskodawca utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji