I SA/Ol 328/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia "[...], Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2016r. skarżący J. K. K. (dalej jako strona, skarżący, wnioskodawca) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu w wysokości 772 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.487,20 zł. Do wydatków prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego należy rata kredytu 650 zł, energia elektryczna 117 zł, woda 17 zł, wywóz śmieci 11,20 zł, telewizja 39,90 zł, Internet 30 zł, telefon 35 zł, gaz butla 50 zł, zakup węgla 1.600 zł rocznie, podatek 337 zł rocznie, ubezpieczenie na życie 90 zł polisa OC 455 zł. Skarżący posiada debet na koncie w wysokości 6.216 zł. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 53 m2 o wartości szacunkowej 50.000 zł oraz działki ogrodniczej pod blokiem o powierzchni 700 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał również że ponosi koszty zakupu lekarstw około 200-250 zł miesięcznie, zakupu żywności 400 zł i środków czystości 100 zł. W utrzymaniu pomaga mu córka, która dokłada się do zakupu żywności i leków. Argumentując wniosek wskazał, że ma 66 lat i jest schorowany. Utrzymuje się jedynie z emerytury, która wynosi 1471 zł. Jest osobą samotną, jego żona od ponad 15 lat jest zagranicą, małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Do wniosku załączono kopię decyzji ZUS z dnia 12.06.2015r. o przyznaniu emerytury (k.28-29), kopię faktury za wodę (k.30), kopię paragonu fiskalnego z punktu aptecznego (k.31), wyciąg z rachunku bankowego (k.32), kopię skierowania do Poradni Kardiologicznej z dnia 19.05.2016r.(k.33), kopię ubezpieczenia na samochód marki "[...]" rok produkcji 2005 (k. 34), kserokopię polecenia przelewu na rzecz PZU w wysokości 89,52 zł (k. 35), kserokopię polecenia przelewu na rzecz Santander Consumer w wysokości 651,69 zł (k. 36) kserokopię opłaty za śmieci (k. 37), Kserokopię opłaty za cyfrowy Polsat w wysokości 39 zł i 19 zł (k. 38-39), kserokopia decyzji w przedmiocie podatku od nieruchomości (k.40), kopię przelewu z tytułu opłaty podatku (k.41), kopię rozliczeń opłaty z tytułu ścieków (k. 43). Ponadto załączono oryginały dokumentów (k.44): Fakturę VAT 16/01261 z dnia 11.05.2016r. na kwotę 90,70 zł (apteka), Fakturę VAT 16/01079 z dnia 21.04.2016 na kwotę 168,07 zł (apteka), Fakturę za energię elektryczną za okres listopad 2015r. maj 2016 na kwotę 557,63 zł, fakturę za Internet na kwotę 30 zł, za okres styczeń –kwiecień szt. 7, Kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, iż skarżący przebywał w szpitalu w dniach 04.05.2016r. do 10.05.2016r. z rozpoznaniem cukrzycy, nadciśnienia, dychawicy oskrzelowej, Kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, iż skarżący przebywał w szpitalu w dniach 14.04.2016r. do 18.04.2016r. z rozpoznaniem cukrzycy powikłaniami, kaszlu, torbieli nerki. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 13 czerwca 2016r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiada dwa lokale mieszkalne tj. pod adresem; "[...]" oraz "[...]", w aktach sprawy widnieją dwa adresy raz podawany jest jeden, a raz drugi, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy podać jakie tytuły prawne wnioskodawca posiada do wyżej wskazanych nieruchomości oraz w jaki sposób wykorzystywana jest druga z nieruchomości i jakie pożytki przynosi (np. z wynajmu), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w związku z oświadczeniem, że czasami w utrzymaniu pomaga skarżącemu córka, czy zamieszkuje ona razem z wnioskodawcą, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto córki, ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany, przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających oraz wykazania w jakich częściach córka i ojciec partycypują w utrzymaniu mieszkania, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonki, ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany, przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia rozwodu lub separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż żona od 15-lat przebywa za granicą i małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, natomiast w skardze podnosił, iż samochód użyczał członkom rodziny w tym żonie, należy wyjaśnić wskazane rozbieżności, należy wskazać w jaki sposób żona wnioskodawcy wpływa na jego sytuację finansową w przypadku pozostawania za granicą, - przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) za okres dwóch miesięcy (od 01.03.2016r. do 30.04.2016r.); bądź oświadczenia o braku takowych – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie ich likwidacji w okresie dwóch lat; - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia z jakich środków dokonywane są wpłaty własne na rachunek wnioskodawcy w maju 2016r. były to kwoty 2.751,41 zł (13.05.2016r – tytuł "przelew własny") oraz 1.691,84 zł (31.05.2016r. – tytuł "przelew własny"), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia na jaki cel i w jakiej wysokości został zaciągnięty kredyt, którego miesięczna rata wynosi 650 zł, przedłożenia kopii opłacenia trzech ostatnich rat. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż posiada tylko jeden lokal pod adresem "[...]" rozbieżności w dokumentach w tym zakresie wynikają z błędów urzędników. Wskazał, iż córka nie mieszka z nim, zamieszkuje w miejscowości "[...]" z mężem dzieckiem i teściami. Pomaga finansowo skarżącemu w kwotach 100 do 200 zł. Podał, że zaciągnięty w Santander Bank kredyt w wysokości 15.500 zł został przeznaczony na remont mieszkania. Wyjaśnił, że w treści skargi omyłkowo jako osobę korzystającą z samochodu wskazał żonę zamiast córki. Do złożonego oświadczenia załączono kserokopie potwierdzeń spłaty rat kredytu w wysokości 651,69 zł w ilości 7 sztuk – za okres grudzień 2015r. –czerwiec 2016r. (k. 50). Przedłożono wyciąg z rachunku bankowego za okres 02.03.2016r do 30.04.2016r. (k. 52-53), potwierdzenie przelewu tytułem opłaty za historię transakcji (k. (54), oraz zaświadczenie z dnia 17 czerwca 2016r. w przedmiocie zameldowania na pobyt stały wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego (czy też referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawca nie wypełnił bowiem w całości skierowanego do niego wezwania, pomijając pewne kwestie istotne dla oceny złożonego przezeń wniosku. W konsekwencji rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Niewątpliwie z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Uzyskuje bowiem dochód z tytułu emerytury, która z trudem zaspokaja potrzeby prowadzonego samodzielnie gospodarstwa domowego, dodatkowo korzysta z pomocy finansowej córki w wysokości 100 - 200 zł miesięcznie. Jest również osobą schorowaną co zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami (2 karty leczenia szpitalnego, skierowanie do poradni kardiologicznej). O trudnej sytuacji materialnej świadczy również saldo ujemne na rachunku bankowym. Wykazane okoliczności nie stanowią jednakże automatycznej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych, ponieważ istnieją wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione, pomimo wystosowanego do skarżącego wezwania. Wnioskodawca pomimo deklarowania w formularzu wniosku, iż żona od 15 lat przebywa za granicą i pozostaje z nią w separacji faktycznej nie uprawdopodobnił w żaden sposób tej okoliczności. Wyjaśnić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Skarżący co prawda nie odpowiedział na pytanie czy pozostaje w związku małżeńskim, jednakże wyjaśniając, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej i że żona od 15 lat przebywa za granicą, przyjąć należy, że związek małżeński nie został rozwiązany. Wskazać należy na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony, szczególnie, że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.). W przeciwnym przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka. Tym samym skarżący był zobowiązany do przedstawienia sytuacji finansowej i stanu majątkowego swojej małżonki czego nie uczynił, pomimo szczegółowej treści wezwania w tym zakresie. Nie wiadomym zatem pozostaje czy pozostająca za granicą żona ma jakikolwiek wpływ na sytuację materialną męża. Niewykluczone bowiem jest, że żona skarżącego jest w stanie pomóc mu w uiszczeniu kosztów sądowych bądź ich części. Wskazać należy, że skarżący nie odniósł się w żaden sposób do tej kwestii wezwania. Nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych, nie przedłożył chociażby własnych oświadczeń, bądź oświadczeń innych osób mogących uwiarygodnić wykazywaną sytuację osobistą i rodzinną, która potwierdzałaby istniejącą sytuację oraz ewentualny brak możliwości pomocy ze strony małżonki. Wskazać należy, iż wnioskodawca był do wyjaśnień w tym zakresie zobowiązany wezwaniem z dnia 13 czerwca 2016r., był również pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący nie wyjaśnił z jakich środków dokonane zostały dwie wpłaty na rachunek wnioskodawcy w maju 2016r. były to kwoty 2.751,41 zł (13.05.2016r – tytuł "przelew własny") oraz 1.691,84 zł (31.05.2016r. – tytuł "przelew własny"). Pomimo znacznego zadłużenia na koncie wnioskodawcy oscylującego w granicach – 2.000,00 do – 8.000,00 zł. niewyjaśniona pozostała kwestia dokonywanych przez niego wpłat w maju 2016 r. w łącznej wysokości 4.443,25 zł i źródeł posiadania dodatkowych środków finansowych. Pomimo stwierdzonych wątpliwości w związku z nieprzedłożeniem wszystkich dokumentów źródłowych, należy mieć na uwadze, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w wysokości przekraczającej próg interwencji socjalnej, wynoszącego od dnia 1 października 2015 r. 634 zł dla osób samotnie gospodarujących (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U.z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Posiada stabilną sytuację bytową w zakresie posiadania własnego mieszkania i samochodu. Ponadto jest właścicielem dodatkowych nieruchomości, których nie wykazał w formularzu wniosku (PPF) w postaci: nieruchomości rolnej o powierzchni 0,1443 ha, lasu o powierzchni 0,0997 ha, a których posiadanie wynika z decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości (k.40). Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie, w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów bądź oświadczeń, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.