I SA/Ol 332/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od nieruchomości za 2015 postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 16 czerwca 2015r. skarżący J. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 845 zł. Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Wskazał, iż nie zna stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka nr 8) oraz nie posiada informacji odnośnie dodatkowych danych o stanie majątkowym (rubryka nr 9). Argumentując wniosek skarżący wskazał na "bardzo niski niski dochód rodziny ośmioosobowej". Podniósł, iż Urząd Gminy przywłaszczył sobie gospodarstwo rolne jego rodziców na cele prywatne, a teraz obarcza podatkiem od nieruchomości. Wskazał, iż jest inwalidą I grupy wojskowego inwalidztwa i wymaga pomocy w codziennej egzystencji. Wskazał, że za otrzymywaną rentę kupuje leki , prąd, wodę, gaz oraz żywność. Do wniosku załączono kserokopie sześciu przekazów pocztowych z potwierdzeniem wypłaty za miesiące listopad 2014r, styczeń, luty, kwiecień, maj, czerwiec 2015r. w wysokości od 833,99 zł do 845,15 zł do wypłaty po potrąceniach (k. 14). Zaświadczenie z dnia 21 maja 2015r. z Wojskowego Biura Emerytalnego w "[...]" w przedmiocie ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, żony oraz sześciorga dzieci. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 23 czerwca 2015r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, z kim skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ze skargi wynika, iż skarżący posiada na utrzymaniu ośmioosobową rodzinę, natomiast w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wpisał jedynie siebie, dane dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy znane są także st. referendarzowi sądowemu z urzędu (z uzasadnień postanowień w sprawach jego małżonki II SA/Ol 618/14, II SA/Ol 298/14, II SA/Ol 299/14 oraz jego I SA/Ol 140/15: Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego); - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego oraz jego rodziny (tj. np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, czynsz, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, edukacji dzieci, ew. koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.03.2015r. do 31.05.2015r., czy wnioskodawca, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy; - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z okresu ostatnich trzech miesięcy (1 marca 2015r. do 31 maja 2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie ich likwidacji w okresie dwóch lat; - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie składników majątku nieruchomego posiadanego przez skarżącego oraz członków gospodarstwa domowego, z uwzględnieniem ich powierzchni i lokalizacji; - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy żona skarżącego jest właścicielką mieszkania w"[...]", w jaki sposób nieruchomość ta jest wykorzystywana, jakie koszty związane są z jej utrzymaniem, czy służy pozyskaniu dodatkowego źródła dochodu (np. z najmu) lub ostatecznie sprzedaży; - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy środki pieniężne pochodzące z odprawy mieszkaniowej, wypłaconej skarżącemu w lutym 2011 r. w kwocie "[...]" zł, pozostają nadal w jakiejkolwiek części w jego dyspozycji, jeśli tak - to jaka jest ich kwota i przeznaczenie; - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący lub członkowie jego rodziny korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających tę okoliczność, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o całkowitym dochodzie netto rodziny wnioskodawcy i źródłach jego pochodzenia (fundusz alimentacyjny, alimenty, renta, dodatkowe dochody, zasiłki itp.). W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał, że od lutego 2004r. komornik z jego renty pobiera kwotę 1635 zł i tym się dzieli jego rodzina żona i siedmioro dzieci. Wskazał, że nie zbiera rachunków z zakupów, gdyż są zbędne. Wszelkie koszty utrzymania rodziny ponosi jego żona. Wnioskodawca opłaca wodę 17 zł, energię elektryczną 400 zł, gaz butlowy 55 zł, wyżywienie 350 zł. wskazał " za ( znak nieczytelny) na dzieci jeszcze niesamodzielne płaci matka "[...]"". "na ogrzanie domu i podgrzewanie wody rocznie 4000 zł". Nadmienił, iż leki w kwocie 153 zł miesięcznie kupuje mu syn "[...]". Raz na kwartał otrzymuje zapomogę z WBE w "[...]". Ostatnią w wysokości 900 zł otrzymał w kwietniu. Wyjaśnił, iż nie korzysta z pomocy rzeczowej bądź finansowej osób trzecich. Dodał, że nie posiada rachunków bankowych, lokat terminowych tym samym nigdy ich nie likwidował. Wyjaśnił, że nie posiada majątku nieruchomego dom w którym zamieszkuje pod adresem "[...]" posiada nieuregulowany stan prawny, postępowanie w tym przedmiocie toczy się przed Sądem Rejonowym w "[...]". Wskazał, że małżonka posiada lokal do kapitalnego remontu w miejscowości "[...]", opłaca z tego tytułu podatek. Lokal ten nie przynosi jakiegokolwiek dochodu, przeznaczony jest do remontu, następnie w drodze darowizny ma być przekazany dzieciom. Skarżący wskazał, że został zwolniony ze służby wojskowej we wrześniu 1991r. dodał, ze w lutym 2011r.nie otrzymał żadnej kwoty z tytułu odprawy mieszkaniowej. Wyjaśnił, że z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" w marcu 2015r. otrzymał zasiłek na opał w kwocie 200 zł. Dodał, że nie pobiera i nie rozlicza pieniędzy od małżonki jak również od dzieci. Do złożonego oświadczenia przedłożono ponownie kserokopię pięciu przekazów pocztowych z tytułu wypłaty renty (k.20). Kserokopię faktury VAT z apteki z dnia 11 czerwca 2015r. na kwotę 119,86 zł (k. 20 verte) i z dnia 24 czerwca 2015r. na kwotę 74,37 zł (k. 21 verte). Kserokopię faktury VAT za energię elektryczną na kwotę 400 zł za okres od 16 lutego 2015r. do 10 marca 2015r (k. 21). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd (lub referendarza sądowego) do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, publ. CBOiS) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, publ. CBOiS). Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż wnioskodawca nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych lub danych które budzą wątpliwości nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącego dane nie są wyjaśnione w sposób zupełny. Przede wszystkim wątpliwości budzi stan majątkowy skarżącego w zakresie zasobów pieniężnych. Złożone przez skarżącego wyjaśnienia dotyczące uzyskania odprawy mieszkaniowej w lutym 2011r. nie korelują bowiem z danymi znanymi starszemu referendarzowi z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego). Jak wynika z uzasadnień postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 listopada 2011 r. (sygn. akt II SA/Wa 864/11) i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r. (sygn. akt I OZ 1020/11), skarżącemu przyznana została odprawa mieszkaniowa w kwocie "[...]" zł, o której wypłatę wystąpił na posiadany wspólnie z żoną rachunek bankowy. Natomiast jak wiadomo z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 28 sierpnia 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 618/15) małżonka skarżącego odpowiadając na pytanie dotyczące odprawy mieszkaniowej w wyżej wskazanej wysokości wyjaśniła, iż "odprawę mieszkaniową otrzymał żołnierz zawodowy J. S. - to jego dobro osobiste - ja nie mam prawa do tychże pieniędzy - wydał je na remont mieszkania i sporządził testament". Wskazać również należy, iż przedmiotem skargi wnioskodawcy w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 864/11, była decyzja dotycząca wypłaty przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w "[...]" odprawy mieszkaniowej (por. wyrok z dnia 6 marca 2012r.). W świetle zestawienia powyższych danych wątpliwości co do wiarygodności budzą wyjaśnienia złożone przez skarżącego, że "w lutym 2011r. nie otrzymałem kwoty żadnej z tytułu odprawy mieszkaniowej". Nie wiadomo tym samym, biorąc pod uwagę treść tego oświadczenia, czy skarżący w ogóle nie otrzymał odprawy mieszkaniowej czy takowej odprawy nie otrzymał w lutym 2011r. Mając na uwadze, że postępowanie wyjaśniające w zakresie prawa pomocy ma na celu wyjaśnienie czy wnioskodawca jest w stanie opłacić należne koszty sądowe, wskazać należy, że skarżący winien wyjaśnić dokładnie kwestię otrzymania środków pieniężnych z tego tytułu. Istotną informacją przy rozpoznawaniu złożonego przez skarżącego wniosku jest bowiem sam fakt otrzymania odprawy mieszkaniowej w wyżej wskazanej kwocie, a nie konkretny termin jej otrzymania. Jeżeli zatem wnioskodawca nie otrzymał jej w lutym 2011r. (jak wynikało z postanowienia WSA w Olsztynie o sygn. akt II SA/Ol 299/14), to winien wyjaśnić, że środki z tytułu odprawy uzyskał w innym miesiącu bądź roku, jednakże że takie zostały mu wypłacone, a w dalszej części jak je zagospodarował lub czy jakaś ich część pozostaje nadal w jego dyspozycji. Celem wystosowanych do skarżącego pytań, było ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej w tym także ewentualnych zasobów finansowych, a w konsekwencji możliwości płatniczych. Wskazać należy, że referendarz sądowy nie jest obowiązany do prowadzenia dochodzenia i szczegółowego wyjaśniania rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego, w szczególności gdy postawę wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, cechuje celowe i świadome zatajanie prawdziwych okoliczności.. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż dodatkowe postępowanie dowodowe uwidoczniło dodatkowe informacje, które mają wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. Ze złożonego oświadczenia wynika, że małżonka skarżącego posiada dodatkowy majątek w postaci lokalu w miejscowości "[...]". Okoliczność jakoby skarżący nie prowadził z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego nie ma zasadniczego charakteru dla rozpoznania niniejszego wniosku. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy istotne znaczenie ma bowiem okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Tym samym stwierdzić należy, iż małżonka skarżącego posiada dodatkowy majątek, który nie służy zabezpieczeniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny, a który może stanowić dodatkowe źródło pozyskania środków pieniężnych. Ponadto okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków nie jest do końca transparentna w świetle twierdzeń skarżącego zawartych w skardze, że utrzymuje ośmioosobową rodzinę, zawartych w formularzu PPF, iż "nie zna stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym", że rodzina dysponuje bardzo niskim dochodem oraz danych wynikających z innych postanowień dotyczących prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków (postanowienie WSA w Olsztynie z 28 sierpnia 2014r., sygn. akt II SA/Ol 618/15). Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada rachunków bankowych, nie wyjaśnił jednakże, stosownie do wystosowanego do niego wezwania, czy takie rachunki posiadają pozostali członkowie gospodarstwa domowego. W tym względzie wymaga odnotowania, iż jak wynika z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 28 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 485/12 oraz z dnia 28 sierpnia 2014r., sygn. akt II SA/Ol 618/14, znanych starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego), w 2012 r. również niektóre z dzieci skarżącego posiadały rachunki bankowe, a jego żona w 2014r. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiłaby ustalenie, czy członkowie rodziny skarżącego mieli bądź mają możliwość wspomóc go finansowo. Skarżący nie wyjaśnił także jaki jest rzeczywisty dochód rodziny, tj. jakimi dochodami poza alimentami z pensji wnioskodawcy, dysponuje jego małżonka i dzieci. Jak już nadmieniono dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wszystkie wyżej wykazane rozbieżności, wątpliwości lub brak danych co do sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, stojąc na przeszkodzie przyjęciu w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.