I SA/Ol 336/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca) sędzia WSA Renata Kantecka Protokolant stażysta Joanna Lasek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2015r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) na rzecz adwokat A. N.-M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień odmówił K.P. umorzenia należności w łącznej wysokości 311,60 zł, za pobyt w Izbie A w O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, nakazując przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień ponownie odmówił umorzenia wymienionej należności. Powołując się na art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 885, ze zm.), dalej jako: "u.f.p." oraz art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można by określić jako ważny interes podatnika. Nie wystąpiły też przesłanki o charakterze interesu publicznego. Zdaniem organu, ustalony stan faktyczny nie dał podstaw do uwzględnienia żądania, w szczególności ze względu na sytuację materialną strony. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że choruje na schizofrenię paranoidalną, uzależniony jest od alkoholu i przebywa pod stałą opieką lekarza psychiatry. Z uwagi na wskazane okoliczności nie może podjąć pracy i utrzymuje się z pomocy społecznej. Pieniądze te jednak nie wystarczają na życie i wykupienie niezbędnych leków. Mieszka w mieszkaniu rodziców i dokłada się do opłat mieszkaniowych w wysokości 250 zł miesięcznie, a 70 zł wydatkuje na leki. Pozostała kwota, około 220 zł nie wystarcza na utrzymanie. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, iż materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy działu III Ordynacji podatkowej, które mają odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie z mocy art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013r., poz. 885 z późno zm). Opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień, pobierana na podstawie art. 422 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1356 z późno zm.),k stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego, a zatem jest należnością budżetową gminy wymienioną w art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego właściwymi organami pierwszej instancji są wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Na podstawie Uchwały Nr "[...]" Rady Miasta z dnia "[...]", wydanej na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594 z późno zm.), Dyrektor Miejskiego Zespołu Profilaktyki i Terapii Uzależnień upoważniony został do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, w tym do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie stosowania ulg w spłacie należności za doprowadzenie i pobyt w Izbie A. Stosownie do treści art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zgodnie zaś z art. 67b § 1 pkt 1 Ordynacji, organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych określonych wart. 67a Ordynacji podatkowej, które nie stanowią pomocy publicznej. Dokonując analizy dopuszczalności zastosowania określonego we wniosku rodzaju pomocy organ odwołał się do instytucji uznania administracyjnego. Stwierdził, że wystąpienie w sprawie przesłanek ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych nie obliguje do jej udzielenia, a jedynie daje możliwość przyznania. Analizując znaczenie pojęcia "ważnego interesu podatnika", wskazał na obowiązek ustalenia sytuacji majątkowej strony. Podniósł ponadto, że przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość czy zaufanie obywateli do organów władzy. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie nie wykroczyło poza ramy swobodnej oceny dowodów. Z jego ustaleń wynika, że K.P. ma 44 lata, mieszka u rodziców i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 539 zł. Miesięcznie przekazuje 250 zł rodzicom na opłaty mieszkaniowe, zaś około 70 zł przeznacza na leki. Zdaniem Kolegium podnoszone przez wnioskodawcę argumenty nie stanowią wystarczających przesłanek do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Nie można zgodzić się ze stroną, że nie jest w stanie zapłacić tej należności. Pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, osiąga ona jednak regularnie dochody. Organ pierwszej instancji dokonał słusznej oceny wniosku w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Zarówno ustalenia w zakresie kondycji finansowej wnioskodawcy i jego sytuacji życiowej oparte są na poprawnej analizie stanu faktycznego, przekonujące i zgodne z doświadczeniem życiowym. Wydając decyzję w I instancji oceniono powyższe okoliczności bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i prawidłowo zastosowano art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W uzasadnieniu ponownie powołała się na trudną sytuację materialną, z uwagi na którą nie jest w stanie ponieść należności za pobyt w izbie wytrzeźwień. Podobnie jak w odwołaniu strona podniosła, że jest osobą schorowaną i przebywa pod stałą opieką lekarza psychiatry. Z uwagi na zakwalifikowanie do pierwszej grupy inwalidzkiej nie może podjąć pracy. Utrzymuje się z pomocy społecznej, jednak pobierane z tego tytułu pieniądze nie wystarczają na podstawowe potrzeby, takie jak wykupienie leków i utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Uprawnienia sądu administracyjnego, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. dalej "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W związku z kontrolą zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd stwierdził, że zachodzi konieczność jej uchylenia, bowiem do wydania rozstrzygnięcia doszło z naruszeniem art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, jak i przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107§3 kpa. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest decyzja wydana w postępowaniu, w którym zastosowanie miały przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), co wynika wprost z art. 67 ustawy o finansach publicznych (u.f.p.). Przepis ten stanowi, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 (a do nich należą opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień pobierane na podstawie przepisów cyt. w decyzjach ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi), stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Przepisy postępowania zawarte w kpa, określając m.in. zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny, zapewniać mają zgodność ustaleń faktycznych z prawdą obiektywną (art. 7). Organy prowadzące postępowanie mają więc obowiązek zebrać pełny, wszechstronny materiał dowodowy i w sposób wyczerpujący go rozważyć zgodnie z wymogami przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 ,art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej decyzji powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Przedmiot postępowania w niniejszej sprawie związany był z wnioskiem strony o umorzenie należności za pobyt w Izbie wytrzeźwień, w łącznej wysokości 311,60 zł. W związku z tym postępowaniem organ powinien zbadać zaistnienie przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego, w tym przypadku zawartych w treści ww. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Prawidłowo organy wywiodły w niniejszej sprawie, że wszędzie tam, gdzie ustawodawca w treści przepisu prawnego używa dla określenia kompetencji organu do podjęcia pewnych czynności, zwrotu "może", konstruuje daną instytucję na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Charakter uznania administracyjnego został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tego też względu Sąd nie dopatrzył się potrzeby powtórzenia ogólnych rozważań dotyczących decyzji uznaniowych. Sformułowane przez organ w tym zakresie uwagi nie budzą zastrzeżeń i znajdują umocowanie w bogatym orzecznictwie sądowym (np. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Z uwagi na specyficzny charakter decyzji o charakterze uznaniowym, ich kontrola sądowa ma nieco ograniczony zakres. Polega ona bowiem na zbadaniu, czy organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia. Tym samym zagwarantowana przez przepisy prawa autonomia organu w orzekaniu, podlega kontroli sądu zarówno na etapie prowadzenia postępowania dowodowego, jak i w stadium oceny zgromadzonych dowodów, implikujących końcowe wnioski. Sąd nie może natomiast ingerować w swobodny wybór dokonany przez organ. Kontrolą sądu objęto zatem tę część postępowania administracyjnego, która odnosiła się do ustalenia przez organy podatkowe faktu istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Sąd stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wymienionego przepisu. W świetle zebranego materiału dowodowego istniały bowiem podstawy do przyjęcia, iż zachodzą w niej przesłanki zarówno "ważnego interesu podatnika", jak i "interesu publicznego", istnienie których to przesłanek zostało wykluczone przez organy obu instancji. Niewątpliwie słuszny jest wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że tylko wystąpienie ustawowych przesłanek, czy to samodzielnie, czy też obu łącznie umożliwia udzielenie ulgi w spłacie należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jakimi są m.in. opłaty za doprowadzenie i pobyt w Izbie Wytrzeźwień. W niniejszej sprawie organy nie dokonały jednak zdaniem Sądu, rzetelnej oceny istnienia tychże przesłanek. Przede wszystkim zbyt daleko idącą, w świetle okoliczności przedstawionych przez wnioskującego o umorzenie, jest argumentacja SKO, że osiąga on regularne dochody (w postaci zasiłków z opieki społecznej), z których pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej jest w stanie uregulować zaległą należność. Uzasadniając swoje stanowisko z punktu widzenia ważnego interesu podatnika, organ powinien przeprowadzić wnikliwą analizę stanu faktycznego, na tle którego niewątpliwie szczególnie istotna jest ocena sytuacji materialnej strony i jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Nie bez znaczenia jest też ocena innych wartości, w tym odnoszących się do sytuacji osobistej i stanu zdrowia wnioskującego. W uzasadnieniach decyzji obu organów w istocie pominięto tę kwestię, akcentując fakt osiągania stałych i regularnych dochodów ze świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej, z których zdaniem organu, możliwe będzie uiszczenie należności. W sytuacji, gdy wnioskujący o ulgę w postaci umorzenia należności budżetowych powołuje się na swoją trudną sytuację materialną, organ rozpoznający wniosek jest obowiązany nie tylko przedstawić i zrelacjonować, jak to uczyniono niniejszej sprawie, okoliczności świadczące o faktycznej sytuacji strony, ale w uzasadnieniu decyzji rozważyć także, jak te (ustalone) okoliczności wpływają na faktyczne, realne możliwości zaspokajania przez stronę podstawowych, bieżących potrzeb życiowych. Skoro bowiem prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, to można stwierdzić, że możliwość ich realizacji zawsze leży w obszarze ważnych interesów strony. Tym istotniejsze jest zatem, aby organ, przy badaniu przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie tych podstawowych wnioskującego o ulgę praw. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego. Jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej przeanalizowanie w kontekście wpływu postępowania egzekucyjnego na istotne interesy życiowe, jest obowiązkiem organu. Sformułowane na podstawie takiej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe. Zaskarżona decyzja opisanych wyżej warunków nie spełnia. Organ odwoławczy jedynie przedstawił wprawdzie informacje pochodzące od podatnika, a dotyczące jego warunków osobistych i materialnych, jednak nie dokonał ich rzetelnej oceny z punktu widzenia kryterium ważnego interesu podatnika. Organy nie rozważyły wnikliwie kwestii stanu zdrowia skarżącego w powiązaniu z jego sytuacją materialną, w relacji do sytuacji osobistej i wpływu jaki uiszczenie zaległej opłaty miałoby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Pomimo wskazania przez niego kwoty comiesięcznego dochodu w postaci zasiłków: stałego i pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 539 zł, oraz na to, że jest osobą schorowaną, leczoną psychiatrycznie, te okoliczności kształtujące sytuację wnioskodawcy zostały w istocie pominięte. Podano wprawdzie, że skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (k. 33), leczył się psychiatrycznie (k. 32-31), a źródłem jego utrzymania jest jedynie zasiłek z MOPS (k.34, 24, 23), jednak uznano to za nieistotne w świetle uznaniowego charakteru decyzji. Nie zachodził bowiem żaden przypadek losowy, umorzenie opłaty może nastąpić tylko wyjątkowo, a w tym przypadku byłoby naruszeniem zasady równości. W ocenie Sądu, przedstawione stanowisko organu odwoławczego nie uwzględnia wskazanej przez skarżącego szczególnej sytuacji, który jak podał, z uwagi na chorobę nie wykonuje żadnego zatrudnienia i nie można zakładać, że będzie to możliwe, przy czym w całości utrzymuje się ze środków opieki społecznej, (zasiłek z MOPS, w kwocie 539 złotych), z którego pokrywane są jego elementarne potrzeby. Okoliczności związane z tymi wydatkami nie zostały dostatecznie wyjaśnione przez organy. Ich stanowisko o braku przesłanki "interesu publicznego", podobnie jak przy ocenie istnienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" oparte zostało na ogólnych sformułowaniach, bez uwzględnienia okoliczności sprawy. Wskazanie na priorytetowy charakter zobowiązania, czy działanie organów w imieniu interesu publicznego jest niewystarczające do stwierdzenia braku tych przesłanek. Biorąc pod uwagę wyżej wskazane względy, Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana w szerszym zakresie, niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W szczególności organ powinien mieć na uwadze sytuację materialną i osobistą w związku ze stanem zdrowia skarżącego, w sposób istotny ograniczającym jego możliwości zarobkowe, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja ta uzasadnia przyjęcie tezy o istnieniu przesłanki "ważnego interesu podatnika", a także "interesu publicznego" lub nie. Prowadząc powtórnie postępowanie, powinien ponadto ustalić, czy należność w ogóle może zostać od strony wyegzekwowana oraz czy jej ewentualne wyegzekwowanie nie zagrozi podstawom egzystencji zobowiązanego. Powinien też rozważyć, czy odmowa umorzenia należności nie spowoduje dodatkowych obciążeń dla finansów publicznych, niewspółmiernych do egzekwowanej należności. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.. O wysokości wynagrodzenia pełnomocnik strony będącej adwokatem Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt.1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr. 163, poz. 1348 ze zm.) .