I SA/Ol 340/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"nr "[...]" w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1-sentencja postanowienia W skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 31 marca 2017 r. skarżący A.B. zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący złożył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF. We wniosku tym w rubryce 4 "Wnoszę o" zakreślił jedynie "zwolnienie od kosztów sądowych". Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynikało również, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i "[...]" córką (dane dotyczące imienia i nazwiska osoby pozostającej ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym są mało czytelne). Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości "[...]" oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości "[...]". Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2, innego majątku nie posiada. W rubryce 11 formularza wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: podatek od nieruchomości– 250 zł (rocznie), opał- 2.000 zł (rocznie), leki- 300 zł (miesięcznie), prąd- 200 zł (miesięcznie), gaz- 60 zł miesięcznie, woda – 100 zł (miesięcznie), wywóz nieczystości – 35 zł (miesięcznie), media- 100 zł (miesięcznie), środki czystości -100 zł (miesięcznie), odzież -150 zł (miesięcznie) oraz wyżywienie – 500 zł (miesięcznie). Łączne wydatki skarżący określił na kwotę ok. 1730 zł miesięcznie, licząc że na opał i podatek od nieruchomości wydatkuje średnio miesięcznie ok. 187 zł. W związku z faktem, że wnioskodawca nie zakreślił, na formularzu wniosku PPF rubryki 4.2 jak i rubryki 5 "Uzasadnienie" , na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), pismem z dnia 12.06.2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia jego braków formalnych poprzez wypełnienie (bądź skreślenie) każdej niezacienionej rubryki urzędowego formularza wniosku, zgodnie z pouczeniem załączonym do urzędowego formularza. Nadto stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych pozwalających na uprawdopodobnienie składanych przez wnioskodawcę oświadczeń na urzędowym formularzu PPF (w zakresie dotyczącym ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych za okres od 01.03.2017r. do dnia doręczenia wezwania dotyczących skarżącego i jego małżonki, kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody w przypadku gdy nie wpływają one na rachunek bankowy oraz pisemnego oświadczenia w zakresie osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, w związku z nieczytelnym wypełnieniem rubryki nr 6 ). Do wezwania załączono kopię formularza z dnia 5.06.2017 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący odesłał kopię formularza PPF z dnia 5.06.2017 r. uzupełnioną o wpis w rubryce 5 "Uzasadnienie" "wnoszę o zwolnienie od kosztów sądowych w całości". Wnioskodawca nie przedłożył innych oświadczeń jak i żadnych dokumentów źródłowych. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w skardze na decyzję jak i brak zakreślenia jakiekolwiek pozycji na formularzu PPF z dnia 5.06.2017 r., w rubryce 4.2 pomimo pouczenia i skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie braków formalnych uznano, że wnioskodawca wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o co w niniejszej sprawie wniósł skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącego należy stwierdzić, że z urzędu wiadomym jest referendarzowi sądowemu, że skarżący był stroną w toczących się postępowaniach z jego skargi przed tut. Sądem. W sprawach tych wnioskodawca składał również wnioski o przyznanie prawa pomocy, które to większości przypadków, z uwagi na brak złożenia przez skarżącego szczegółowych oświadczeń i dokumentów źródłowych zakończyły się wydaniem postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na tej podstawie należy przyjąć, że skarżącemu znane były konsekwencje nie przedstawienia wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Oceniając zatem złożone przez skarżącego oświadczenia należy uznać, że są one niewyczerpujące, a tym samym nie zawierają dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie wypełnił bowiem skierowanego do niego wezwania. Odpowiadając bowiem na skierowane do niego pismo z dnia 12.06.2017 r. złożył, jak wskazano to wyżej, tylko kopię formularza PPF z dnia 5.06.2017 r., w której w rubryce 5 dopisał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sadowych w całości. Tym samym nie można przyjąć, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku, a tym bardziej, że udzielił wszystkich koniecznych informacji na wezwanie w celu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Swoje oświadczenie wnioskodawca ograniczył tylko do wskazania wysokości osiąganych dochodów, które określił na kwotę "[...]" oraz do wysokości ponoszonych kosztów utrzymania w kwocie ok. 1730 zł miesięcznie. Jednakże, w ocenie referendarza sądowego, lakoniczne oświadczenie zawarte we wniosku- ograniczające się do wskazania tylko ww. kwot bez przedstawienia dodatkowych wyjaśnień w postaci kopii dokumentów źródłowych potwierdzających składane wyjaśnienia, na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. spowodowało, że nie mogą one być uznane za pełne i rzetelne. Nie można bowiem ustalić ani tego, jaka jest faktyczna wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i jego żony, skoro wnioskodawca nie przedstawia dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, ani tego jak rzeczywiście przedstawiają się jego wydatki, w sytuacji braku jakichkolwiek materiałów źródłowych w postaci np. rachunków. Twierdzenia wnioskodawcy zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków, w sytuacji nie przedstawienia przez skarżącego kopii dokumentów źródłowych pozostają "gołosłowne" i tym samym nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, nie przedłożył również wyciągów z rachunku bankowego swojego jak i żony za okres od 1.03.2017 r. do dnia doręczenia wezwania. Wskazać przy tym należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków te osoby nie posiadają. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez wnioskodawcę wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca i jego żona nie posiadają bądź nie posiadali środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza wyciągów z rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres, umożliwiałaby ustalenie czy wnioskodawca ewentualnie jego żona posiadali środki finansowe, na sfinansowanie samodzielnie kosztów związanych z wniesieniem skargi do tut. Sądu. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Odnosząc się do kwestii żądania przedstawienia przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego żony jak i dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, wskazać należy na ugruntowane już stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano wyżej, dla oceny zasadności złożonego przez skarżącego wniosku, istotne znaczenia miało ustalenie powyższych danych, także w oparciu o dokumenty źródłowe pozwalające na stwierdzenie czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów sądowych, czy też ma takie możliwości. W sytuacji braku wyjaśnienia przez skarżącego tych wątpliwości przyjąć należało, że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych, co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". Na zakończenie należy stwierdzić, że oceny tej nie zmienia fakt, konieczności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w toczących się już sprawach przez tut. Sądem, gdzie odmówiono już stronie prawa pomocy jak i obecnie rozpoznawanych sprawach z wniosku strony. W sytuacji braku możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń okoliczność ta nie miała znaczenia, przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.