I SA/Ol 354/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 23 czerwca 2017r. skarżący E. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z renty w wysokości "[...]" zł netto. Skarżący jest właścicielem "domu mieszkalnego, gospodarczego ruina do rozbiórki" oraz nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha. Jak wynikało z oświadczenia wnioskodawca nie prowadzi gospodarstwa rolnego, jest ono wydzierżawione. Innego majątku nie posiada. Do wniosku załączono kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 25 kwietnia 2017r. w przedmiocie określenia nowej wysokości renty rolniczej tj. w kwocie "[...]" zł miesięcznie (k. 19). W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej (w zakresie dotyczącym: przedstawienia zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego, podania czy korzysta z pomocy rzeczowej bądź finansowej osób trzecich, sposobu wykorzystywania i uzyskiwania dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej tj. m.in. warunków na jakich dzierżawiona jest ziemia, wysokości środków otrzymywanych z tytułu pobierania płatności obszarowych, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych bądź złożenia oświadczenia o nieposiadaniu takowych, korzystania z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż dochód roczny z tytułu renty wynosi "[...]" zł, dochód roczny z subwencji rolnych wynosi "[...]" zł. Wydatki zostały określone w sposób następujący: lekarstwa w skali roku "[...]" zł (miesięcznie "[...]" zł), podatek z tytułu nieruchomości rolnej "[...]" zł w skali roku, podróże i pobyty w placówkach NFZ (szpitale, uzdrowiska) "[...]" zł rocznie, wyżywienie w skali roku "[...]" zł (miesięcznie około "[...]" zł). Ponadto skarżący wskazał, iż nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani domowego i nie przebywa na danej posesji "z racji tego, że nie ma gdzie przebywać na tejże posesji ponieważ nie nadaje się do zamieszkania". Do wyjaśnień przedłożono kopię decyzji z dnia 1 lutego 2017r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego za rok 2017 w kwocie "[...]" zł (k.25) oraz kopię decyzji z dnia 13 lutego 2017r. w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego (k. 26). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369, z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów niniejszego postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci kopii umowy dzierżawy posiadanych nieruchomości rolnych. Wnioskodawca nie odniósł się w żaden sposób do wezwania w tym zakresie. Nie przedłożył kopii wymaganego dokumentu, nie złożył także wyjaśnień dotyczących warunków wydzierżawiania ziemi, w tym na ile lat zawarto umowę dzierżawy, jaki jest roczny dochód skarżącego z tego tytułu, czy uzyskuje inne pożytki w związku z wydzierżawieniem ziemi, lub innych danych wyjaśniających ten stan rzeczy. Wskazać należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 czerwca 2017r. skarżący wyraźnie wskazał, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego i jest ono wydzierżawione. Istotne zatem było ustalenie na jakich warunkach nieruchomość została wydzierżawiona, szczególnie tych dotyczących uzyskiwania przez skarżącego z tego tytułu dodatkowych dochodów. Pozyskanie powyższych danych było istotne w celu ustalenia realnych możliwości finansowych wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, że okoliczności w zakresie wysokości dochodu wnioskodawcy, wobec uchylenia się przez niego od wyjaśnień dotyczących warunków dzierżawy nieruchomości rolnej, nie zostały wyczerpująco przedstawione. Należy zauważyć, że dla rozpoznania przedmiotowego wniosku istotny jest fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości o powierzchni około 12 ha. Okoliczność ta świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOSA). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt I OZ 835/05, publ. CBOSA). Ponadto skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu okres, nie wyjaśnił jakie są przyczyny nieprzedstawienia przedmiotowych wyciągów, nie złożył również oświadczenia, że nie posiada rachunków bankowych. W przypadku nieposiadania rachunków bankowych wystarczyło złożyć oświadczenie, że takowych wnioskodawca nie posiada. Zauważyć należy, że w przedmiotowym wezwaniu z dnia 27 czerwca 2017r. (k.21) skarżącego poinformowano w sposób czytelny i zrozumiały o sposobie w jaki winien złożyć wyjaśnienia w tym zakresie. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu trzymiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane. Mogłaby również potwierdzić dane przedstawione przez wnioskodawcę w złożonym formularzu PPF. Powyższe informacje były istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku. Wnioskodawca nie odniósł się również w jakikolwiek sposób do pytania czy korzysta z pomocy odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. Nie wyjaśnił czy korzysta z pomocy innych osób, a jeżeli tak to w jakim zakresie. Powyższe ustalenia były istotne w świetle uzyskiwanych przez niego dochodów Wyjaśnić należy, iż celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Niewątpliwie ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu obowiązku skarżący nie wykonał. W istocie wystosowane do strony w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie o przedłożenie oświadczeń i dokumentów mających zobrazować jego stan majątkowy i możliwości płatnicze zostało w przeważającej części zignorowane np. w zakresie na jakich warunkach dzierżawiona jest nieruchomość rolna. Takie postępowanie – brak współpracy z sądem (referendarzem sądowym) przez niedostarczenie dokumentów źródłowych bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń nie może być premiowane poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.