I SA/Ol 359/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2001r. po wznowieniu postępowania odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, M. L. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że skarżący jest osobą samotną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest zatrudniony i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.200 zł, obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje grzecznościowo u siostry. Koszty związane z zamieszkaniem to 250 zł miesięcznie. Wskazał, iż z wynagrodzenia za pracę prowadzona jest egzekucja świadczeń alimentacyjnych. Z kwoty wynagrodzenia około 750 zł – wnioskodawca opłaca 250 zł udziału w czynszu i opłatach za mieszkanie, 450 zł wydatkuje miesięcznie na wyżywienie oraz 50 zł na środki czystości i ubrania. Dodatkowo podniósł, iż decyzją Prezesa ZUS umorzono mu zaległe składki, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. i E. umorzył zaległości podatkowe. Argumentując wniosek wskazał, iż nie może ponieść kosztów postępowania ani opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia 4 czerwca 2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania dodatkowych oświadczeń. Wnioskodawca żądanych dokumentów w zakreślonym terminie nie przedłożył. Następnie postanowieniem z dnia 3 lipca 2013r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Dla oceny zaś kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego istotne było przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę. Analiza dokumentów bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Skarżący nie uwiarygodnił również w ocenie Referendarza ponoszenia wskazywanych przez siebie kosztów utrzymania. M. L. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. Wskazał, że dnia 2 lipca 2013r. przesłał do Sądu dokumenty zgodnie z żądaniem Referendarza, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu z uwagi na stan zdrowia. Następnie na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 26 lipca 2013r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega więc ponownemu rozpoznaniu. Artykuł 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż wobec użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże", ciężar dowodu odnośnie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji wskazanej w tych przepisach. W związku z tym, to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Zarówno więc treść wniosku, jak i przedłożona na potwierdzenie zawartych w nim danych dokumentacja, umożliwiać powinny pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Przesłana dokumentacja nie jest wystarczająca do przyjęcia, że istnieją podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, gdy dotychczas składane przez stronę oświadczenia odnośnie stanu majątkowego i ponoszonych kosztów utrzymania są niespójne. Dotyczy to m.in. wskazywanych kwot wydatków związanych z utrzymaniem. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że z kwoty wynagrodzenia 750 zł opłaca swój udział w czynszu i opłatach za mieszkanie siostry, w którym aktualnie przebywa. Ponadto podał, że ponosi wydatki w kwocie 450 zł na żywność i 50 zł na lekarstwa oraz środki czystości. W rubryce dochody strona wpisała 1200 zł z tytułu zasiłku rehabilitacyjnego. W ocenie Sądu przedstawione wydatki nie znajdują swojego odzwierciedlenia w wyciągach bankowych jakie przedłożył skarżący. Nie dokumentują one w żaden sposób przedstawionych przez stronę skarżącą kosztów utrzymania. Wątpliwości wzbudza natomiast fakt regularnego przekazywania przelewem pieniędzy przez skarżącego na rzecz B. K. (w niektórych przelewach J. K.). Kwoty przelewanych środków są znaczne, na przykład w dniu 5 kwietnia 2013r. M. L. przekazał wspomnianej osobie 2 tys. zł. (akta sądowe, k. – 42). Według wyjaśnień strony była to spłata pożyczek zaciągniętych w okresie rozpoznawania wniosku o zasiłek rehabilitacyjny. Jeśliby przyjąć twierdzenia strony skarżącej w tym zakresie za wiarygodne należałoby dojść do wniosku, że niemal wszystkie swoje środki finansowe przekazuje ona na spłatę pożyczek, odnośnie których strona nie przedstawiła jakiegokolwiek tytułu prawnego. Nie wiadomo też ile tych pożyczek było i na jakie konkretnie sumy one oscylowały. Strona wskazała jedynie, że korzystała z jednorazowych pożyczek w kwotach od 20 zł do 50 zł. Skoro zatem niemal wszystkie środki finansowe – co wynika z wyciągów z rachunków bankowych - skarżący przeznacza na spłatę pożyczek, to zasadne jest pytanie z czego pokrywane są koszty utrzymania strony, wskazane przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wyjaśnił tej podstawowej okoliczności mającej kluczowe znaczenie dla rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wyjaśnienia oraz dokumenty przedstawione przez M. L. w tym zakresie są niespójne i nielogiczne przez co tracą walor wiarygodności i przejrzystości. Dostrzec trzeba również, że deklarowana przez wnioskodawcę kwota dochodów miesięcznych nie pokrywa się z dochodami jakie widnieją na wyciągach bankowych. Otrzymywane bowiem świadczenie rehabilitacyjne przewyższało wskazywaną jako dochód strony, sumę 1.200 zł. Tymczasem wykazanie przez wnioskodawcę, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na precyzyjnym i przejrzystym udokumentowaniu ponoszonych kosztów utrzymania, wysokości oraz źródeł uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wyłaniające się wątpliwości co do zgodności ze stanem faktycznym składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, nie pozwalają na ustalenie, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna oraz czy rzeczywiście nie posiada on i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Podkreślić należy, że obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada odpłatności wymaga szczególnie wnikliwej analizy wniosków o przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc ta powinna być przyznawana tylko tym, którzy rzeczywiście tego potrzebują i wykażą brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, wobec niespójności oświadczeń odnośnie wydatków z zaprezentowanymi wyciągami z rachunków bankowych, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji