I SA/Ol 380/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia IV raty zobowiązania podatkowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2015 r. skarżący L.K.(zwany dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką uczących się, małoletnich dzieci. Posiada dom w miejscowości "[...]" o pow. 225 m2, dom położony w "[...]" o powierzchni 180 m2 oraz gospodarstwo rolne w "[...]" o powierzchni "[...]". W rubryce 10 formularza PPF "Dochody" oświadczył jedynie, że cała rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego przy czym gospodarstwo jest deficytowe – zaciągnięty jest kredyt. Nadto wyjaśnił, że dom mieszkalny w"[...]" otrzymał od rodziców, w domu tym zamieszkują jego rodzice, którzy są na jego utrzymaniu. Nieruchomość położona w "[...]" stanowi ojcowiznę, która zamieszkiwana była przez rodzeństwo ojca skarżącego, osoby te wymagają stałej opieki ze strony wnioskodawcy. Uzasadniając swój wniosek wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż od kilku lat gospodarstwo rolne, stanowiące źródło utrzymania jego i jego rodziny nadto zatrudnionych pracowników jest niedochodowe i przynosi straty. Sytuacja ta jest spowodowana złymi warunkami atmosferycznymi jakie występowały w ostatnich latach, co przełożyło się na niskie plony przy wysokich nakładach. Ponadto niskie ceny za produkty rolne nie pokrywają całości kosztów uprawy. Dodatkowo wyjaśnił, że problemy ze zbytem produktów przekładają się na niską cenę sprzedaży. Zła sytuacja finansowa zmusiła wnioskodawcę do zaciągnięcia kredytu bankowego na bieżące utrzymanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego na łączną kwotę "[...]" z wydłużonym terminem spłaty do 2017 roku. Koszt spłaty odsetek od zaciągniętego kredytu wynosi ponad "[...]" miesięcznie. Nadto podkreślił, że z powodu złych warunków atmosferycznych, które były przyczyną nieterminowego wykonania uprawa zbóż i rzepaku zbiory od 2009 r. do 2013 r. były niskie a ziarno złej jakości, co potwierdził załączoną do wniosku kserokopią notatki służbowej z dnia 7.09.2010 r. wraz z oświadczeniem skarżącego z dnia 6.09.2010 r. Straty zaś za rok 2012 zostały ustalone komisyjnie. I tak oszacowano, że w roku tym, straty w pszenicy ozimej wynoszą 50% i 50 % w rzepaku ozimym, dodatkowo potwierdzono niską jakość plonów. Dodał, że żona jest współwłaścicielką domu jednorodzinnego położonego w "[...]". W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że sytuacja materialna wnioskodawcy w zakresie spełniania przesłanek do przyznania prawa pomocy była już oceniana, i tak w postanowieniem z dnia 6.05.2015 r. sygn. akt I SA/Ol 925/14 odmówiono wnioskodawcy prawa pomocy. Uwzględniając powyższe należy zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie podobnie jak i we wcześniej rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że pomimo braku określenia przez wnioskodawcę wysokości uzyskiwanych dochodów i poprzestaniu na stwierdzeniu, iż gospodarstwo jest deficytowe, rozpoznający wniosek referendarz uznał, że przedstawione oświadczenie w zakresie posiadanego majątku nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Analizując sytuację finansową skarżącego nie sposób, bowiem uznać, że poniesienie kosztów sądowych w tym wpisu od skargi wysokości 500 zł spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie jemu i jego rodzinie minimum warunków socjalnych. Jego stan majątkowy nie uzasadnia bowiem przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, kiedy jak sam oświadczył prowadzi duże gospodarstwo rolne o pow. "[...]". Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne znacznie "[...]" przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Nadto opierając się na danych zebranych przez Główny Urząd Statystyczny należy stwierdzić, że średnia cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w I kwartale 2015 r. w województwie warmińsko-mazurskim wynosiła średnio 35.921 zł za hektar przy czym w zależności od klasy gruntów cena ta waha się od 49.692 zł/ ha za grunty dobre (I,II,IIIa) do kwoty 29.429 zł za grunty słabej klasy (V,VI). Natomiast w województwie pomorskim wartość średnia gruntów wynosi wg GUS 35.494 zł/ha. Uwzględniając ww. dane i nawet przyjmując dla całego gospodarstwa rolnego cenę gruntów ustalonych dla województwa warmińsko-mazurskiego można stwierdzić, że średnia wartość posiadanych przez wnioskodawcę gruntów rolnych wynosi "[...]" zł (źródło: www.arimr.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że jest to wartość średnia, biorąc zaś pod uwagę fakt, iż wnioskodawca uprawia pszenicę, która to wymaga lepszej klasy gruntów rzeczywista wartość posiadanych gruntów rolnych może być nawet wyższa. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku, czy nawet prowadzących małe gospodarstwo rolne. Odnosząc się do podniesionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących strat spowodowanych warunkami atmosferycznymi i konieczności zaciągnięcia kredytu w wysokości "[...]" należy stwierdzić, że niewątpliwie okoliczności te wpływają na sytuację finansową wnioskodawcy jednak, są to okoliczności, które dotykają także innych producentów rolnych, zaś ich skala jest odpowiednia do posiadanej powierzchni upraw. Zatem nie można mówić tu o jakiś wyjątkowej sytuacji skarżącego. Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo jak twierdzi trudności finansowych został mu przyznany kredyt w wysokości "[...]" złotych. Fakt ten, zdaniem rozpoznającego wniosek potwierdza, że wnioskodawca jest w stanie spłacać ww. zadłużenie, którego tylko koszty spłaty odsetek wynoszą ponad "[...]" miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie należy zauważyć, że skarżący pomimo spłaty rat kredytowych, nie sygnalizuje żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Dodatkowo stwierdzić należy, że wnioskodawca posiada dwa domy mieszkalne, ta okoliczność także potwierdza, że skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich, żyjących w ubóstwie. W sytuacji zatem gdy skarżący posiada znaczny majątek nieruchomy – dwa domy mieszkalne, dużą nieruchomość rolną prawie "[...]" większą niż średnie gospodarstwo rolne w Polsce nie sposób uznać, że jest osobą ubogą potrzebującą pomocy państwa w opłaceniu kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć bowiem zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. I FZ 227/11- publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nadto jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek skarżącego uwzględniono również fakt, iż będzie on zobowiązany do opłacenia kosztów sądowych w tym wpisów sądowych każdy po 500 zł w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.