I SA/Ol 411/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 19 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. M.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.. Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2012 r. Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w tej sprawie. W uzasadnieniu podał m.in., że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 850 zł (po potrąceniu egzekucyjnym) i nie posiada majątku. Podniósł, że pokrywa koszty zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym przydzielonym siostrze z zasobów Gminy. W 2011r. Naczelnicy US A i B umorzyli mu zobowiązania podatkowe, podobnie ZUS umorzył mu zaległe składki i odstąpił od żądań zwrotu świadczeń zdrowotnych. W latach 2001 – 2012 umorzono z kolei, z powodu nieskuteczności wiele prowadzonych z jego majątku postępowań egzekucyjnych. Wnioskodawca dodał, że jest wpisany do ewidencji dłużników niewypłacalnych. Postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił M.L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, podając w uzasadnieniu, iż wnioskodawca nie przedłożył dowodów na potwierdzenie wysokości ponoszonych wydatków. Nie przedstawił też dokumentów potwierdzających konieczność leczenia i zakupu lekarstw. W ocenie referendarza sądowego, oświadczenie wnioskodawcy co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych kosztów budzi wątpliwości. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia, M.L. podniósł, że wezwanie do przedstawienia dodatkowych oświadczeń było jego zdaniem bezprzedmiotowe. Jak podał, przepis art.255 p.p.s.a. nie daje podstawy do żądania dokumentów źródłowych dotyczących ponoszonych wydatków, a tym bardziej dokumentacji medycznej. Skarżący nie posiada kopii PIT za 2011 rok, bowiem zeznanie złożył w formie elektronicznej. Do sprzeciwu dołączył kserokopie zaświadczeń lekarskich dotyczących m.in. zabiegów fizjoterapeutycznych oraz faktury VAT na zakup leków Wezwany przez Sąd do uzupełnienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych, M.L. nadesłał dokumentację dotyczącą sytuacji majątkowej siostry – B.G. Do Sądu nie wpłynęły natomiast żadne dokumenty do przedstawienia których wzywany był skarżący, takie jak zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy, czy wyciągi, bądź wykazy bankowe z posiadanych rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Artykuł 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż wobec użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże", ciężar dowodu odnośnie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji wskazanej w tych przepisach. W związku z tym, to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nieprzedłożenie przez skarżącego pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, żądanych dodatkowych dokumentów źródłowych, tj. zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia ze stosunku pracy, wyciągów i wykazów bankowych, czy dokumentów potwierdzających w sposób nie budzący wątpliwości szczególnie trudną sytuację materialną, jakimi są niewątpliwie decyzje w zakresie udzielonej pomocy społecznej, uniemożliwia rzetelną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Co za tym idzie, niemożliwym jest też stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki, uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Zarówno więc treść wniosku, jak i przedłożona na potwierdzenie zawartych w nim danych dokumentacja, umożliwiać powinny pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Z przedstawionych na wcześniejszym etapie dokumentów (przed wydaniem postanowienia Referendarza z dnia 3 września 2012 r.) wynika wprawdzie, że z tytułu umowy o pracę wnioskodawca uzyskał wynagrodzenie w kwocie 839,86 zł netto za miesiąc czerwiec 2012 r. i 799, 27 zł netto za lipiec 2012 r.. Wynika również, że prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym od dnia 6 lipca 2012 r. wyegzekwowana została od skarżącego kwota 850 zł. Natomiast kwotę 665,67 zł przekazano do depozytu sądowego. Przesłana dokumentacja nie jest jednak wystarczająca do przyjęcia, że istnieją podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, gdy dotychczas składane przez stronę oświadczenia odnośnie stanu majątkowego i ponoszonych kosztów utrzymania są niespójne. Dotyczy to m.in. wskazywanych kwot wydatków związanych z zamieszkiwaniem u siostry, które według oświadczenia strony w urzędowym formularzu wyniosły: 150 zł czynsz , 200 zł gaz i 100zł prąd, tj. łącznie 450 zł, zaś w odpowiedzi na wezwanie Sądu, stałą opłata z tego tytułu wynieść miała od 200 do 300 zł miesięcznie, w zależności od wysokości bieżących rachunków. Również w odniesieniu do wydatków na żywność, w formularzu wniosku wskazano, iż koszty z tego tytułu wynoszą 350 zł. W kolejnym oświadczeniu strona stwierdziła zaś, że na tego typu wydatek przeznacza kwotę, która mu pozostanie po zakupie środków czystości – 100 zł, ubrań, obuwia – 50 zł, kosztów leczenia 100 zł. Przy czym w formularzu PPF podała, że na leki i ubranie wydatkuje 50 zł.. Wykazanie przez wnioskodawcę, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu nie tylko ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, lecz również wysokości oraz źródeł uzyskiwanych dochodów. Dopiero bowiem z porównania dwóch wskazanych wartości można uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Brak wskazanych przez Sąd do przedłożenia, dodatkowych dokumentów źródłowych, przy wyłaniających się wątpliwościach co do zgodności ze stanem faktycznym składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, nie pozwala na ustalenie, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna oraz czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Podkreślić należy, że obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada odpłatności wymaga szczególnie wnikliwej analizy wniosków o przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc ta powinna być przyznawana tylko tym, którzy rzeczywiście tego potrzebują i wykażą brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, wobec nieprzedłożenia wskazanej przez Sąd dokumentacji i niespójności oświadczeń charakteryzujących sytuację materialną, skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji