I SA/Ol 471/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora, Protokolant Referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014r. sprawy ze skargi T. D. na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie bezprawnego wznowienia czynności egzekucyjnych p o s t a n a w i a: odrzucić skargę W dniu 23 kwietnia 2014 r. T.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na działanie organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego, polegające na bezprawnym wznowieniu czynności egzekucyjnych podjętych do zajętej nieruchomości położonej przy ulicy "[...]" w O. Jednocześnie skarżący zwrócił się o zobowiązanie organu egzekucyjnego do zachowania zgodnego z prawem, w szczególności do stosowania dyspozycji art. 70a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przesłanych do kontroli Sądu wraz ze skargą akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia "[...]", wydanym na podstawie art. 70a w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako u.p.e.a., wznowił czynności egzekucyjne względem ww. nieruchomości wchodzącej w skład majątku T.D. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 21 sierpnia 2012 r., zaś pismem z dnia 7 grudnia 2012 r. T.D. wezwał Naczelnika Urzędu Skarbowego do usunięcia naruszenia prawa. Odpowiedź organu na to wezwanie strona otrzymała w dniu 8 stycznia 2013 r. W dniu 4 lutego 2013 r. T.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezprawne wznowienie czynności egzekucyjnych. Skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Ol 121/13. W związku z tym, że skarga została skierowana bezpośrednio do Sądu, z pominięciem organu, którego działanie było przedmiotem skargi, Sąd przekazał skargę organowi właściwemu do nadania jej dalszego biegu. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawomocnym postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", przede wszystkim dlatego, że została ona wniesiona po terminie. Sąd wskazał bowiem, że skarga na czynności organu egzekucyjnego, nadana została przez Sąd w celu doręczenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, w dniu 8 lutego 2013 r., a więc już po upływie trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. art. 53 § 2 p.p.s.a., liczonego od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Tego bowiem dnia została przekazana placówce pocztowo-nadawczej, w celu doręczenia właściwemu do nadania jej dalszego biegu organowi. W wyżej wymienionym postanowieniu WSA w Olsztynie wskazał ponadto, że stosownie do treści art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa -w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. WSA ustalił, że wymieniony w skardze akt, na który nie przysługuje środek zaskarżenia, tj. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", o wznowieniu czynności egzekucyjnych wobec majątku T.D. doręczony został zobowiązanemu w dniu 21 sierpnia 2012 r. Ostatnim dniem czternastodniowego terminu do wezwania na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, był zatem dzień 4 września 2012 r. Pismo zawierające to wezwanie zostało natomiast złożone w Urzędzie Skarbowym dopiero w dniu 7 grudnia 2012 r. W konsekwencji WSA przyjął, że skarżący nie spełnił także określonego w art. 52 § 3 p.p.s.a. warunku, od którego ustawa uzależnia zaskarżenie do sądu administracyjnego aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a. Stosownie zaś do treści art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Skarga wniesiona przez T.D. w dniu 23 kwietnia 2014 r. ma niemal identyczną treść jak skarga w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 121/13 (k.341 akt adm.). Jedyna różnica polega na tym, że w ostatnio wniesionej skardze skarżący powołuje się na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wystosowane w dniu 2 kwietnia 2014 r. Powyższe oznacza, że celem skarżącego w niniejszej sprawie, podobnie jak w sprawie zainicjowanej poprzednio wniesioną skargą, jest w istocie zwalczanie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", w którym organ postanowił o wznowieniu czynności egzekucyjnych. Konsekwencją wydania tego niezaskarżalnego zażaleniem postanowienia było podjęcie szeregu czynności egzekucyjnych, w tym zlecenie biegłemu ustalenie wartości nieruchomości lokalowej stanowiącej własność skarżącego a następnie opis i oszacowanie. Zaznaczyć należy, że po odrzuceniu przez WSA w Olsztynie poprzednio wniesionej skargi, dłużnik złożył skargę w trybie art.227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego do organu nadzoru, jakim jest Dyrektor Izby Skarbowej. W skardze tej powtórzył treść skargi uprzednio wniesionej do Sądu. Dyrektor Izby Skarbowej zawiadomieniem o sposobie załatwienia sprawy z dnia "[...]" poinformował o uznaniu skargi za niezasadną. Zostało także zainicjowane postępowanie o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" i postanowieniem z dnia "[...]" (prawdopodobnie błędna data, gdyż wniosek o stwierdzenie nieważności pochodził z dnia 3 czerwca 2013 r.) odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tego postanowienia. Kolejną inicjatywę dłużnika stanowiła skarga z dnia 12 sierpnia 2013 r., w której jako podstawę prawną wskazano art.54 i art.110z u.p.e.a., lecz nadal podważane było w istocie tylko to, że doszło do bezprawnego, w ocenie strony, wznowienia czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie wystąpiły do tego ustawowe przesłanki. Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art.105 §1 K.p.a. umorzył postępowanie w sprawie ww. skargi "dotyczącej obwieszczenia o licytacji z uwagi na jej bezprzedmiotowość", wskazując w uzasadnieniu postanowienia, że licytacja wyznaczona na dzień "[...]" została odwołana. Następnym posunięciem strony w związku z prowadzoną egzekucją było, poprzedzające wniesienie skargi w niniejszej sprawie, wezwanie z dnia 2 kwietnia 2014 r. do usunięcia naruszenia prawa, na które w dniu 16 kwietnia 2014 r. otrzymał negatywną odpowiedź organu. W wezwaniu tym zawarte zostały zarzuty ponowione następnie w obecnie wniesionej skardze do WSA w Olsztynie. Poddając ocenie tę skargę należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem). W pierwszej kolejności Sąd zobligowany był do zbadania dopuszczalności skargi i ustalenia czy nie zachodzi któraś z przesłanek do jej odrzucenia. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oczywiście zgodnie z art.3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje także inne niż określone w pkt 1-3 akty, lub czynności z zakresu działalności publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa a więc nie mające charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 §1 pkt 1-3 p.p.s.a. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostało jednak nie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", gdyż jako postanowienie niezaskarżalne zażaleniem nie mogło być przedmiotem skargi, lecz szeroko rozumiane działanie organu egzekucyjnego podejmowane w wyniku wydania tego postanowienia. W ocenie Sądu brak jest dostatecznych podstaw do tego, przyjmować dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na "działanie" rozumiane jako podejmowanie konkretnych czynności egzekucyjnych. Prowadziłoby to bowiem w istocie do ominięcia skonstruowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasad prowadzenie postępowania egzekucyjnego i przewidzianych w nim środków zaskarżenia. Podkreślenia wymaga, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Jednocześnie ustawa ta przewiduje gwarancje i procedury, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz określa następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, przy czym ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Na przykład skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego- art. 1a pkt 12 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, oraz wyrok NSA z 22 września 2010 r. sygn. II FSK 568/09). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07). Nie jest zatem możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której miałaby występować konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w u.p.e.a. mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Wskazuje się, że nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyroki WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2008 r., III SA/Wa 644/08, LEX nr 489600 oraz z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/09, LEX nr 486252). Podobne uwagi należy odnieść do możliwości uruchomienia przez stronę w postępowaniu egzekucyjnym trybu wezwania do usunięcia naruszenia prawa jako środka zwalczania wszelkich działań organu egzekucyjnego, gdy inne możliwości wynikające z przepisów ustawy egzekucyjnej nie przyniosły oczekiwanego przez stronę rezultatu. Skoro zatem ustawa egzekucyjna przewiduje instrumenty do kwestionowania podejmowania przez organ egzekucyjny poszczególnych czynności egzekucyjnych, to tym samym wykluczony jest inny, nie przewidziany w ustawie tryb poddawania kontroli tych czynności. Skoro bowiem w art.3 §2 pkt 4 p.p.s.a. mowa jest o możliwości poddania kontroli sądowej innych aktów lub czynności, to należy przez to rozumieć, że dla aktów tych lub czynności nie został przewidziany w przepisach inny tryb ich weryfikacji. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. Wywód dotyczący skargi na czynności egzekucyjne przewidzianej w art.54 u.p.e.a konieczny był również z tego względu, że należało rozważyć czy wezwanie z dnia 2 kwietnia 2014 r. o usunięcie naruszenia prawa nie powinno było być potraktowane przez organ jako skarga wniesiona na podstawie art.54 ustawy egzekucyjnej. Treść tego wezwania, stanowiąca zresztą konsekwentne powielenie argumentacji przeciwko wznowieniu czynności egzekucyjnych, kwestionuje nie konkretne czynności egzekucyjne będące następstwem wydania postanowienia o ich podjęciu, lecz kontynuowanie egzekucji w ogóle. Podkreślić przy tym należy, że pismo dłużnika o analogicznej treści jak w wezwaniu było już rozpatrzone w trybie art.54 u.p.e.a., przy czym organ odniósł je do czynności podjętych w postępowaniu egzekucyjnym aktualnych na dzień wnoszenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W związku z tym należało przyjąć, że o tym jaki charakter ma pismo strony decyduje nie organ, lecz sama strona. Dopiero wówczas, gdy charakter wnoszonego pisma budzi wątpliwości, organ powinien podjąć czynności zmierzające do poznania rzeczywistych intencji autora pisma. W związku z tym, gdy w kontekście wszystkich dotychczas podejmowanych przez skarżącego działań brak jest wątpliwości co do woli skarżącego, nie było podstaw do tego, by organ inaczej zakwalifikował wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Ponieważ skarga wniesiona została w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym w stosunku do tego jaki istniał przy wnoszeniu skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 121/13 należało też rozważyć, czy wcześniejsze rozstrzygnięcie Sądu w postaci odrzucenia skargi nie korzysta z przymiotu "rzeczy osądzonej". W tej kwestii Sąd nie miał wątpliwości, że z mocy powagi rzeczy osądzonej korzystają tylko orzeczenia rozstrzygające merytorycznie sprawę sądowoadministracyjną. W postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2011 r. wydanym w sprawie II GSK 208/11 (Lex nr 786107) Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalony w literaturze i orzecznictwie pogląd, wskazywał, że: "Z mocy powagi rzeczy osądzonej korzystają tylko orzeczenia rozstrzygające merytorycznie sprawę sądowoadministracyjną. Wynika to z samej istoty tej instytucji. Res iudicata stanowi bowiem rozstrzygnięcie (osądzenie) sporu będącego przedmiotem procesu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym chodzi o rozstrzygnięcie sporu co do legalności działania administracji, sporu pomiędzy osobą kwestionującą to działanie a organem, którego działania (niedziałania) skarga dotyczy. Orzeczenie proceduralne nie rozstrzyga tego sporu. W przypadku odrzucenia skargi sąd administracyjny nie bada zasadności skargi, a jedynie stwierdza okoliczność uzasadniającą to odrzucenie. Podobnie rzecz się ma w przypadku umorzenia. Zaskarżony akt lub czynność pozostaje w mocy, tak jak gdyby skarga do sądu w ogóle nie została wniesiona." Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażony w ww. postanowieniu pogląd .Skutkiem tego nie można było przyjąć w niniejszej sprawie, iż zachodzi przesłanka do odrzucenia skargi na podstawie art.58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Wskazać też należy, na co zwracał uwagę NSA w ww. postanowieniu, że nie istnieje powód, który uniemożliwiałby stronie wniesienie skargi powtórnie. Nic też nie stoi na przeszkodzie wydaniu orzeczenia o tej samej treści, z tych samych (jeżeli przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie nie uległy zmianie) lub innych przyczyn. Tym niemniej jednak ponowne wniesienie skargi na to samo działanie organu egzekucyjnego, (gdyby nawet przyjmować jej dopuszczalność) wymaga spełnienia wszystkich warunków do jej wniesienia tj. zachowania terminu do wniesienia skargi a także spełnienia warunku wynikającego z art.52 § 3 p.p.s.a. Skoro przedmiotem skargi jest wciąż fakt podjęcia i kontynuowania wstrzymanych czynności egzekucyjnych, a te podejmowane były w okresie od 10 sierpnia 2012 r., o czym skarżący wiedział co najmniej od 7 grudnia 2012 r., gdyż w każdym z pism w toku postępowania wskazywał na kontynuowanie czynności egzekucyjnych, to 14 dniowy termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art.52 § 3 p.p.s.a. nie został zachowany. Z faktu, że skarżący ponowił wniosek o usunięcie naruszenia prawa nie wynika ,że "otworzył" sobie nowy termin do wezwania. Brak jest bowiem podstaw do tego, aby dopuszczać możliwość wielokrotnego wzywania do usunięcia naruszenia prawa w sytuacji, gdy wciąż jest ono odnoszone do czynności, jakie nastąpiły po wydaniu postanowienia o podjęciu wstrzymanych czynności egzekucyjnych. Możliwość ponawiania wezwania do usunięcia naruszenia prawa powodowałaby, że osoby wnoszące takie wezwania byłyby w lepszej sytuacji niż te, którym przysługuje zażalenie czy inny środek zaskarżenia, który można wnieść tylko raz. Przedstawione wyżej okoliczności stanowiły zatem podstawę do przyjęcia, iż skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art.58 §1 pkt 6 p.p.s.a.