I SA/Ol 478/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 7 lutego 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A.G., reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, adwokata S.A., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 października 2013r. sygn. akt I SA/Ol 478/13, oddalającego jego skargę na wymienioną w sentencji postanowienia decyzję. Wraz ze skargą kasacyjną złożono wniosek z dnia 15 grudnia 2013r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W wykonaniu wezwania Sądu strona złożyła w zakreślonym terminie (w dniu 20 stycznia 2014r. – data nadania w placówce operatora pocztowego) wypełniony formularz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D.J., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Otrzymuje wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę w wysokości 3.990 zł brutto. Z kolei żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę w wysokości 8.500 zł brutto miesięcznie. Skarżący wykazał jako majątek osobisty dom o powierzchni 156 mkw. oraz majątek osobisty żony: mieszkanie o pow. ok. 60 mkw., ½ domu "bliźniaka" (rok budowy 1936, obciążonego hipoteką na rzecz banku). Uzasadniając wniosek skarżący wyjaśnił, że ostatnie oszczędności przeznaczył na opłacenie wpisów sądowych od skarg złożonych do WSA w Olsztynie. Natomiast w wyniku restrykcji Urzędu Skarbowego pozbawiony został wszelkich i innych aktywów finansowych, w wyniku czego obecnie nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Sprzedano jego samochód, którym dojeżdżał do pracy, zajęto środki na jego kontach bankowych oraz wynagrodzenie, w wyniku czego jego obecne dochody wynoszą ok. 1.500 zł netto. Jako niezbędne wydatki podał miesięczne koszty dojazdów do pracy na trasie E. – O. – E. w kwocie ok. 450 zł, koszty zakupu leków - ok. 100 zł niezbędnych z uwagi na "nadciśnienie i cholesterol". Podał, że na wniosek Urzędu Skarbowego ustanowiono hipotekę na jego nieruchomości, a na wniosek Sądu Rejonowego został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych po odebraniu przez Sąd jego oświadczenia majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011r., sygn. akt I OZ 844/11, dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero, gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W warunkach niniejszej sprawy Sąd stwierdza ponadto, że sytuacja materialna żony nie może być pominięta w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 tego Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie zdolności ponoszenia przez męża kosztów postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2013r., sygn. akt II FZ 1160/13 dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że środki pieniężne, którymi dysponują małżonkowie, nie dawały i nie dają możliwości poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie kosztów postępowania, a ich pokrycie (nawet w części) spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie ich najniezbędniejszych potrzeb. Przedstawione przez wnioskodawcę informacje są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy dochody skarżącego i jego żony wynoszą łącznie 12.490 zł, a po wymienionych przez skarżącego potrąceniach z jego wynagrodzenia - ponad 10 tys. zł brutto miesięcznie, nie sposób uznać, że posiadane środki są skromne. Wręcz przeciwnie, umożliwiają rodzinie poczynienie oszczędności, które pozwolą na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej zarówno w niniejszej sprawie, jak i w równolegle prowadzonej sprawie o sygn. akt I SA/Ol 478/13, która jest na podobnym etapie postępowania. Wymieniony wpis od skarg kasacyjnych w obu sprawach wynosi w sumie 2.425 zł, która to kwota stanowi zdecydowanie mniej niż połowę miesięcznego dochodu netto małżonków. Odnotować należy również, że skarżący wraz z żoną dysponują ponadto trzema nieruchomościami w postaci domu wnioskodawcy o powierzchni 156 mkw., a majątek osobisty żony stanowi mieszkanie o pow. ok. 60 mkw., ½ domu "bliźniaka", co należy odnotować bez względu na bankowe obciążenia hipoteczne. Przedstawione we wniosku wydatki własne określone przez stronę na poziomie ok. 550 zł miesięcznie należy uznać za znikome w zestawieniu z przedstawionymi wyżej, wysokimi dochodami. Natomiast ewentualne wydatki małżonków nie mogą przysłonić faktu, że ich dochody pozwalają na poczynienie oszczędności we własnym zakresie. Na tym tle Sąd stwierdza, że wnioskodawca nie przekonał, iż małżonkowie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem przez skarżącego swoich praw przed sądem. Nie ma zatem potrzeby dofinansowania strony postępowania przez Skarb Państwa. Warto w tym miejscu podkreślić, że wnoszenie skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji stanowi wyraz inicjatywy strony, która ma obowiązek ponoszenia kosztów swego działania i zabezpieczenia środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Przy czym zasada prawa do sądu jest zawsze brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom ubogim, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Jednak takiej trudnej sytuacji Sąd nie dopatrzył się przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.