I SA/Ol 507/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K., J. Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[..]", Nr "[...]" w przedmiocie: oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia I. K. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. Z. K. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł miesięcznie bez potrąceń komorniczych, jej mąż otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł bez potrąceń komorniczych. Łączny dochód małżonków wynosi "[...] zł. Skarżąca wraz z mężem są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni "[...] m2 na działce o powierzchni "[...]", gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]" ha. Ponadto są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawczyni wykazała następujące wydatki i zobowiązania, które są wspólne dla obojga małżonków: podatki do urzędu gminy około 1.800 zł kwartalnie, energia elektryczna 800 zł miesięcznie, spłata kredytu konsolidacyjnego 1.700 zł miesięcznie, zakup lekarstw 200 zł miesięcznie, telefon komórkowy 25 zł miesięcznie, opłata za wodę 75 zł miesięcznie, opłata za TV 30 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż jedynym dochodem małżonków są emerytury, które w 25% są zajęte na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wyjaśniła, iż nie regulują nawet w części swoich zobowiązań ze względu na uszczerbek jaki mogliby w związku z tym ponieść. Wskazała, iż posiadają zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego, Banku "[...]" (około 18.500 zł na osobę), zalegają z opłatami za energię elektryczną, która została im odłączona w czerwcu tego roku, a podłączona w sierpniu 2017 po uiszczeniu zaległości przez córkę przebywającą za granicą. Dodała, że posiadają zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawcy TV i Internetu za ponad dwa okresy rozliczeniowe oraz z tytułu ubezpieczenia KRUS. Wyjaśniła, iż do 2013r. utrzymywali się ze sporadycznej sprzedaży części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż nieruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Podniosła, iż nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu w całości ani w części. Do wniosku załączono kserokopię wydruku: "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 22.08.2017" dotyczący I. K., z którego wynika zadłużenie w wysokości "[...]" zł (k. nr 25), "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 22.08.2017" dotyczący męża skarżącej, z którego wynika zadłużenie w wysokości "[...]" zł (k. nr 26), kopię harmonogramu spłaty kredytu, z której wynika, iż kredyt został zaciągnięty na kwotę "[...]" zł, do spłaty pozostało "[...]" zł, kwota zaległości w spłacie to 37.648,74 zł (k.27), kopię protokołu dotyczącego odłączenia dopływu energii w dniu 20.06.2017r. (k. 28), kopię upomnienia z KRUS dotyczącego zaległości w wysokości "[...]" zł (k.29). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, iż skarżąca i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mąż, uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają znaczny majątek nieruchomy. Niewątpliwie bieżąca sytuacja finansowa skarżącej i jej męża jest trudna, o czym świadczy zajęcie emerytur wnioskodawców, bardzo wysokie zobowiązania podatkowe, zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokie koszty utrzymania. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności te zostały wzięte pod uwagę. Zwrócono bowiem uwagę na stan zaległości skarżącej i jej męża wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w łącznej wysokości około "[...]" zł, wysokość pozostałego do spłaty kredytu w wysokości około "[...]" zł, niewysokie dochody z tytułu emerytur w kwocie "[...]" zł, a także wysokie koszty utrzymania takie jak np. energia elektryczna 800 zł miesięcznie, podatki około 1.800 zł kwartalnie, rata kredytu konsolidacyjnego 1.700 zł miesięcznie. Oceniając jednakże zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę zwrócić należy uwagę na stan majątkowy skarżącej i jej męża, którzy nadal są właścicielami majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni ‘[...]" m2 położonego na działce o powierzchni "[...]" m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]" ha, są także posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Okoliczność ta świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Zauważenia wymaga, że skarżąca nie wykazała jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni blisko "[...]" ha. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek nieruchomość rolna, będąca własnością skarżących, niezależnie od faktu obciążenia jej hipoteką, może przynosić pożytki czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Wskazać należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 617), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r. (M.P. z 2016 r. poz. 932), dochód ten wyniósł 1.975 zł. Biorąc zatem pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego "[...]" ha, prawie trzykrotnie większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, stwierdzić należy, iż skarżąca posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, iż wartość samej nieruchomości o powierzchni "[...]" ha ("grunty zurbanizowane") została w postępowaniu podatkowym określona przez rzeczoznawcę majątkowego na łączną kwotę około "[...]" zł (operat szacunkowy z dnia 6 września 2016r.). Przy czym zauważyć należy, iż skarżąca zarówno w postępowaniu podatkowym jak i w złożonej skardze kwestionuje dokonaną przez rzeczoznawcę wycenę nieruchomości i określoną wartość nieruchomości jako zbyt niską. Zgodzić należy się z poglądem, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). Biorąc zatem pod uwagę stałe i regularne dochody skarżącej i jej meża z tytułu emerytur w łącznej wysokości "[...]" zł miesięcznie oraz posiadany majątek nieruchomy, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (100 zł), stwierdzić należy, że będzie ona w stanie ponieść koszty sądowe. Ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie 100 zł) rozłożony zaś będzie w czasie. Na marginesie wskazać należy, iż pomimo potrąceń komorniczych, dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Końcowo wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.