I SA/Ol 507/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K., J. Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności postanawia: umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Prawomocnym postanowieniem z dnia 17 października 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego, z dnia 14 września 2017r., odmawiające przyznania prawa pomocy skarżącej I. K. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności. Wpis od skargi w wysokości 100 zł został przez skarżących uiszczony w dniu 9 listopada 2017r. Następnie na podstawie zarządzenia z dnia 1 grudnia 2017r. skarżąca została wezwana do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 listopada 2017r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia skarżąca w piśmie z dnia 11 grudnia 2017r. złożyła wniosek o zwolnienie jej z ponoszenia kosztów uiszczenia wpisu od zażalenia. Następnie w dniu 28 grudnia 2017r. uzupełniła wniosek poprzez złożenie go na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). Ze złożonego oświadczenia wynikało że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. Z. K.. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł netto miesięcznie, jej mąż otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł netto miesięcznie. Łączny dochód małżonków wynosi "[...]" zł. Skarżąca wraz z mężem są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" m2 na działce o powierzchni "[...]" m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]" ha. Ponadto są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawczyni wykazała następujące wydatki i zobowiązania: podatki do urzędu gminy około "[...]" zł kwartalnie, energia elektryczna "[...]" zł miesięcznie, spłata kredytu konsolidacyjnego "[...]" zł miesięcznie, zakup lekarstw "[...]" zł miesięcznie, telefon komórkowy i internet "[...]" zł miesięcznie, opłata za telefon komórkowy "[...]" zł, opłata za wodę "[...]" zł miesięcznie. Koszty wskazane są w ½ wysokości. Takie same koszty ponosi małżonek skarżącej. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż jedynym dochodem małżonków są emerytury, które w 25% są zajęte na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wyjaśniła, iż nie regulują nawet w części swoich zobowiązań ze względu na uszczerbek jaki mogliby w związku z tym ponieść. Wskazała, iż posiadają zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego (na dzień 12 grudnia 2017r. w wysokości "[...]" zł), Banku "[...]""[...]" (około "[...]" zł na osobę), zalegają z opłatami za telefony komórkowe, internet oraz z tytułu ubezpieczenia KRUS. Wyjaśniła, iż do 2013r. utrzymywali się ze sporadycznej sprzedaży części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż nieruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Podniosła, iż nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu w całości ani w części. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie strona, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, że skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując zatem do rozpoznania kolejnego wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, a dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy (postanowienie z dnia 17 października 2017 r.) w związku z wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, które to postanowienie jest prawomocne. Wobec powyższego złożony ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi więc o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. W tym postępowaniu nie jest możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego. Przyjmowany kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16, publ. CBOiS). Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że treść kolejnego wniosku tj. z dnia 27 grudnia 2017 r. nie wskazuje, by możliwe było na jego podstawie przyjęcie odmiennych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej wnioskodawczyni prowadzących do stwierdzenia, że zmieniły się w sposób znaczący okoliczności sprawy. We wniosku tym, inicjującym kolejne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, strona powołuje bowiem te same okoliczności, co we wniosku poprzednio rozpoznanym tj.: niskie dochody małżonków, wysokie zadłużenie wobec banku oraz wobec organu podatkowego, zaleganie w spłacie bieżących rachunków dotyczących utrzymania, brak możliwości spieniężenia posiadanego majątku nieruchomego. Wykazane w obecnym wniosku dochody małżonków z tytułu emerytur są nieznacznie niższe, rozbieżność ta powstała najprawdopodobniej w związku ze zmianą metody podania wysokości emerytur, aktualnie (we wniosku z 27 grudnia 2017r.) podawane są one w kwocie "netto miesięcznie", natomiast we wniosku wcześniejszym (z dnia 25 sierpnia 2017r.) kwoty wysokości emerytur podawane były "bez potrąceń komorniczych". Tym samym sytuacja odnośnie uzyskiwanych dochodów nie uległa zmianie. Zwiększeniu uległa wysokość zadłużenia skarżącej wobec banku oraz organu podatkowego. Okoliczność ta nie stanowi jednakże przesłanki do modyfikacji prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 17 października 2017r. w świetle pozostałych elementów stanu faktycznego zadeklarowanych przez stronę. Wnioskodawczyni wraz z mężem jest nadal właścicielką majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" m2 położonego na działce o powierzchni "[...]"m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni blisko "[...]" ha, małżonkowie są także posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Wartość samej nieruchomości o powierzchni "[...]" ha została oszacowana na kwotę około "[...]" zł. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z dnia 17 października 2017r. posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Zajmując stanowisko negatywne wobec żądania skarżącej tut. Sąd podkreślił, że prawo pomocy udzielane jest osobom, które obiektywnie pozbawione są możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca i jej mąż otrzymują stałe i regularne dochody w postaci emerytury oraz posiadają znaczny majątek nieruchomy. Obecnie rozpatrywany wniosek powiela zaś wcześniejszą argumentację skarżącej. Nie można zatem uznać, że w sprawie przedstawiono jakiekolwiek nowe okoliczności, które uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zaś analiza wniosku o prawo pomocy złożonego w dniu 27 grudnia 2017 r. ujawnia, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy, to należało stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku i zasadność umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę z art. 249 a p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Na możliwość zastosowania art. 249 a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16 (publ. CBOiS.). Z tego względu, na podstawie art. 249 a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.