I SA/Ol 511/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2011r. postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 9 lipca 2015r. skarżąca M. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem W. S.. Jest współwłaścicielką domu o powierzchni 200 m2 oraz dwóch gospodarstw rolnych o powierzchni około 280 ha. Dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi szacunkowo 10.891 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, iż z uzyskiwanego dochodu muszą wraz z mężem spłacać kredyty zaciągnięte na zakup maszyn i urządzeń rolniczych oraz inwestować w gospodarstwo . Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż Urząd Skarbowy podjął wobec niej, w związku z wydaniem decyzji, czynności egzekucyjne. Otrzymała dwa tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę ponad 71.530 zł. W związku z tym nie ma możliwości uiszczenia wpisu sądowego. Do złożonego wniosku załączono kopie dwóch tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" (k.27 i 28) oraz kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 71.530,58 zł (k. 26). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publ. CBOiS). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, publ. CBOiS). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (publ. CBOiS), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Na wstępie należy podkreślić, że pomimo braku określenia przez wnioskodawczynię wysokości ponoszonych wydatków z tytułu utrzymania własnego, rodziny i gospodarstwa domowego, rozpoznający wniosek referendarz uznał, że przedstawione oświadczenie w zakresie posiadanego majątku i dochodów nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Analizując sytuację finansową i majątkową skarżącej nie sposób, bowiem uznać, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 1.431 zł (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi - zgodnie § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym wnioskodawczyni i jej rodziny. Jej stan majątkowy nie uzasadnia bowiem przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, gdy posiada ona i prowadzi dwa gospodarstwa rolne o łącznej pow. 280 ha. Posiadane przez skarżącą gospodarstwa rolne znacznie ( prawie 27 - krotnie) przekraczają średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku. Odnosząc się do podniesionych przez wnioskodawczynię okoliczności dotyczących konieczności spłaty kredytów na zakup maszyn, urządzeń rolniczych oraz konieczności inwestycji w gospodarstwo, należy stwierdzić, że nie są to okoliczności szczególne, stanowiące przesłankę do przyznania prawa pomocy. Przeciwnie odpowiadają one charakterowi i wielkości posiadanych gospodarstw rolnych. Prowadzenie dużego gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje wysokie koszty, ale również wiąże się z uzyskiwaniem wysokich przychodów, z których to wnioskodawczyni jest w stanie zapłacić niezbędne koszty postępowania. Wskazać bowiem należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Stosownie do wydanego na podstawie powołanego unormowania obwieszczenia Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz. 827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Skarżąca nie podała co prawda czy powierzchnia posiadanego przez nią gruntu rolnego określona została w ha przeliczeniowych, czy też w ha fizycznych, jednakże biorąc pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego, 280 ha, stwierdzić należy, iż dochód ten powinien być zdecydowanie większy, niż ten zadeklarowany przez stronę (ok. 800.000 zł rocznie). Niewykluczone jest również, że strona z racji posiadania nieruchomości rolnych otrzymuje dotacje, płatności obszarowe czy inne. Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania większego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego. Nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; publ. CBOiS). Zwrócić również należy uwagę na okoliczność, iż skarżąca wraz z mężem w grudniu 2013r. nabyła dzierżawione wcześniej gospodarstwo rolne o powierzchni 231 ha (str. 20-28 tom I akt administracyjnych) od Agencji Nieruchomości Rolnych za kwotę 4.620.000,00 zł. Pierwsza wpłata w wysokości 462.005,50 zł zapłacona została przed podpisaniem umowy, pozostała część została rozłożona na 14 równych rat po 288.464,00 zł rocznie. Tym samym stwierdzić należy, iż gospodarstwo prowadzone przez skarżącą prosperuje bardzo dobrze. W taki sposób, że wnioskodawczyni jest w stanie powiększać swój majątek nieruchomy, a także że jest w stanie uzyskać dochody z jego prowadzenia, wystarczające na pokrycie rat związanych z jego zakupem w kwocie blisko 300.000 zł rocznie. W tej sytuacji argumenty skarżącej, że obciążają ją koszty kredytów związane z modernizacją gospodarstwa jak również, że dokonano zajęcia wierzytelności z jej rachunku bankowego do kwoty około 71.000 zł nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro bowiem wnioskodawczyni jest w stanie uiszczać raty związane z zakupem gospodarstwa rolnego w wyżej wskazanej wysokości, to powinna także wygospodarować środki na poniesienie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym. Powyższa okoliczność potwierdza, iż skarżącej nie sposób zaliczyć do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie uiszczania za nich kosztów postępowania. Fakt zaś, że skarżąca spłaca zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne dodatkowo potwierdza, że nie spełnia ona przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że okoliczność spłacania rat kredytów zaprzecza twierdzeniu strony o trudnej sytuacji materialnej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06- niepubl.). W sytuacji zatem gdy skarżąca posiada znaczny majątek nieruchomy dom mieszkalny, dużą nieruchomość rolną prawie 27-krotnie większą niż średnie gospodarstwo rolne w Polsce nie sposób uznać, że jest osobą ubogą potrzebującą pomocy państwa w opłaceniu kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć bowiem zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. I FZ 227/11- publ. CBOiS). W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca będzie w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.