I SA/Ol 544/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wydania zaświadczenia postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2010 r. skarżący W. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu renty pieniężnej z majątku osobistego w wysokości 300 zł. Skarżący prowadzi działalność prawniczą, lecz obecnie nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Wnioskodawca posiada współudział 8/60 części nieruchomości oraz mieszkanie o powierzchni 56 m2, znajdujące się na poddaszu. Poza tym nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż żyje praktycznie w ubóstwie, co skutkuje tym, iż w ostatnim okresie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Koszty miesięcznego utrzymania mieszkania zamykają się kwotą 250 zł i przedstawiają się następująco: gaz i światło – 130 zł, woda i śmieci – 80 zł, czynsz i podatki – 40 zł. Do wniosku dołączył decyzję z MOPS o przyznaniu zasiłku celowego na żywność (k. 27). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj., w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, że wnioskodawca jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Jedynym jego dochodem jest renta z majątku osobistego w wysokości 300 zł, bowiem działalność w zakresie świadczenia usług prawniczych przynosi mu same straty. Wnioskodawca nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Niski comiesięczny dochód nie wystarcza mu nawet na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, co skutkuje przyznawaniem mu świadczeń z pomocy społecznej. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Zgodnie z art. 245 § 2 ppsa. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd decydując o udzielenie stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszelkie czynności procesowe zarówno przed Sądem jak i przed organami podatkowymi. Treść pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług prawniczych pod nazwą "Kancelaria Prawna", przyjąć zatem należy, iż posiada wiedzę prawniczą umożliwiającą samodzielne reprezentowanie się w sprawie, zwłaszcza w sprawie o nieskomplikowanym charakterze. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. (por. postanowienie NSA z 24.06.2008 r. Sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128, postanowienie NSA z dnia 15.03.2010 r. sygn. akt II FZ 61/10, orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09 (orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl), w którym stwierdził m.in., że "nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ustanowienie adwokata w przedmiotowej sprawie, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu " niezbędnych kosztów postępowania" w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd ten rozstrzyga bowiem na podstawie akt, nie będąc związanym wnioskami i zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.