I SA/Ol 544/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za styczeń oraz luty 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem złożonym w dniu 14 lipca 2014r. skarżąca E. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 400 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, z której osiąga dochód w wysokości ok. 600 zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 zł, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Argumentując wniosek skarżąca wskazała na trudną sytuację finansową. Podniosła, iż prowadzona od 2013r. działalność gospodarcza przynosi bardzo niewielkie dochody. Od 01 kwietnia 2014r. do 30 czerwca 2014r. dochód netto wyniósł 1.640 zł. Wskazała, iż jest to jej jedyny dochód. Niewielkie dochody wydatkowane są w całości na bieżące wydatki takie jak: czynsz za wynajmowany lokal użytkowy, koszty energii oraz żywności. Dodatkowo wyjaśniła, iż na rozpoczęcie działalności gospodarczej przeznaczyła wszystkie skromne oszczędności licząc, że poczynione nakłady zostaną zrekompensowane. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 30.07.2014 r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżąca zamieszkuje ([...]), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś jeżeli tak to na jakich zasadach, tj. jak osoby współzamieszkujące partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej (tj. rachunki za gaz, czynsz za lokal mieszkalny, czynsz za lokal usługowy, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, opał, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty eksploatacji samochodu, ew. koszty leczenia, lekarstw, ew. rehabilitacji, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia czy wnioskodawczyni, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą osobistych i firmowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (od 01.04.2014 r. do 30.06.2014r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - oświadczenia o posiadanych przez skarżącą nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 11.07.2014 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), bądź oświadczenia o braku majątku w tym okresie, -kopii dokumentów, z których wynika wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym m.in. środków trwałych, towarów, produktów, - kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej za 2013r. i początek roku 2014, (w tym m.in. deklaracji VAT – 7 za ostatnie trzy miesiące), w przypadku straty wskazać należy dodatkowo w formie pisemnego oświadczenia źródła jej pokrycia oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie, - zeznania podatkowego za rok 2013, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada tytułu prawnego do lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania, gdyż zamieszkuje nieodpłatnie w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jej matki K. B. Dodała, iż w sytuacjach zagrożeń finansowych w prowadzeniu firmy pomaga jej brat E. B., poprzez dokonywanie wpłat np. na zakup towaru. Pozostałe wydatki takie jak koszty wyżywienia, środki higieny, zakup odzieży i inne drobne koszty wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 600 zł miesięcznie. Do złożonych wyjaśnień skarżąca dołączyła kopię PIT -36 za 2013r., PIT /B za 2013r., kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres 01.04.2014- 30.06.2014r., kopię wyciągów z rachunków bankowych za okres 01.04.2014r. do 30.06.2014r., kserokopię umowy najmu lokalu użytkowego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Rozpatrując w powyższym świetle wniosek skarżącej uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czy to w zakresie całkowitym, czy też częściowym. Przeciwnie stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącej pozwala na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż uzyskiwany przez skarżącą dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jest rzeczywiście bardzo niski. Zauważyć jednak należy, iż w złożonym formularzu PPF skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną i finansową w sposób, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże w wyniku analizy przedłożonych przez wnioskodawczynię dodatkowych dokumentów, na wezwanie wystosowane do niej w trybie art. 255 p.p.s.a., ujawnione zostały nowe okoliczności obrazujące jej rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Po pierwsze wskazać należy, iż dochód deklarowany przez skarżącą, który wynika również z przedłożonych dokumentów, jest niewspółmiernie niski do ponoszonych przez nią wydatków. Uzyskiwany dochód w wysokości 600 zł miesięcznie wystarcza na zaspokojenie jedynie wydatków, jak podała skarżąca, związanych z kosztami wyżywienia, drobnymi zakupami odzieżowymi i drobnymi kosztami życia codziennego. W świetle osiągania tak niskich dochodów budzi wątpliwości zasadność prowadzenia działalności gospodarczej, skoro sam czynsz za wynajmowany lokal użytkowy (1.100 zł) przekracza prawie dwukrotnie uzyskiwane dochody. Przede wszystkim jednak na ocenę, iż skarżąca nie jest osobą wymagającą pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za nią kosztów niniejszego postępowania sądowego, wpływ miała analiza przedłożonych przez nią wyciągów z rachunków bankowych. Z dokumentów tych wynika, iż skarżąca korzysta z kredytu w ramach konta o limicie 9.000 zł, spłaca kredyt, korzysta ze znaczącej pomocy finansowej brata oraz dokonuje wpłat na rzecz innych osób, które nie świadczą o złej sytuacji finansowej wnioskodawczyni. W okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych czy ich części, skarżąca może oczekiwać ze strony swojego brata, co nie pozostawałoby w sprzeczności z uregulowaniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zauważyć należy, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. regulujące stosunki rodzinne obciążają krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo określonymi obowiązkami alimentacyjnymi (art. 128). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłacaniu kosztów postępowania sądowego, prowadzonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005r., nr 1, poz. 8). Na podstawie analizy rachunków bankowych ustalono, że skarżąca korzysta ze znacznej pomocy finansowej swojego brata. Przekazywane kwoty świadczą o dużych możliwościach płatniczych brata wnioskodawczyni, z przedłożonych wyciągów nie wynika również, aby otrzymywane kwoty były przez skarżącą zwracane. I tak w miesiącu kwietniu 2014r. skarżąca uzyskała pomoc od brata w kwocie 14. 290 zł, w miesiącu maju 2014r. w kwocie 12. 280 zł, natomiast w czerwcu 2014r. w kwocie 14. 750 zł. Skoro zatem brat jest w stanie pomagać skarżącej w prowadzeniu firmy "w sytuacjach zagrożeń finansowych" w tak znaczący sposób, nie ma przeszkód, aby pomógł wnioskodawczyni również w uiszczeniu kosztów sądowych niniejszego postępowania, zwłaszcza że są one wielokrotnie niższe od przekazywanych przez niego miesięcznie środków pieniężnych. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca dokonuje przelewów środków finansowych, których wysokość i tytuł nie wskazuje na trudności finansowe i konieczność przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na budżet Państwa. W okresie kwiecień – czerwiec wnioskodawczyni dokonała wpłat na rzecz M. A. na łączną kwotę 9.234 zł. Skarżąca nie wyjaśniła czego dotyczą dokonywane przelewy, jednakże z ich tytułów nie wynika, aby dotyczyły one wyłącznie prowadzonej działalności gospodarczej. Na rzecz matki K. B. skarżąca w wymienionym wyżej okresie przekazała kwotę 1.185 zł. Ponadto skarżąca oprócz czynszu za lokal użytkowy w wysokości 1.100 zł miesięcznie na rzecz H. P., opłacała również inny czynsz w łącznej wysokości 1.919 zł na rzecz U. S.. Okoliczność powyższa powoduje uznanie za niewiarygodne oświadczenia skarżącej w zakresie nieodpłatnego zamieszkiwania w mieszkaniu stanowiącym własność jej matki. Skarżąca nie wyjaśniła również z jakiego powodu opłaca dodatkowy czynsz. Dokonane ustalenia wskazują, iż wnioskodawczyni jest w stanie ponosić dodatkowe koszty utrzymania, których nie wykazała w złożonym formularzu jak również w odpowiedzi na wystosowane do niej wezwanie. O trudnej sytuacji finansowej nie świadczy również możliwość uiszczenia kosztów związanych z "odwołaniami" w wysokości 200 zł na rzecz Kancelarii Prawniczej A. J. Wskazane wyżej dodatkowe wydatki, które ustalono na podstawie wyciągów z rachunków bankowych, ponoszone przez skarżącą, ich rodzaj oraz wysokość świadczą o możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków finansowych na uiszczenie również kosztów sądowych. Ponadto jak wskazano wyżej skarżąca może skorzystać z pomocy brata w uiszczeniu kosztów sądowych niniejszego postępowania. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałaby wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym m.in. środków trwałych, towarów, produktów. Nie złożyła również oświadczenia o posiadanym ewentualnie majątku i zasobach finansowych w okresie 01.01.2012r. do 11.07.2014r. Powyższe powoduje powstanie wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej. Strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2009r. sygn. I FZ 415/09, publ. CBOiS). Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.