I SA/Ol 566/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółka A. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 września 2016r., sygn. akt I SA/Ol 566/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółka A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za sierpień, wrzesień, październik 2010r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka A. (dalej spółka, skarżąca, strona), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1.928.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 271.674,08 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 13.109.967,14 zł. Skarżąca wskazała, że posiada rachunek bankowy ze stanem konta 0,- zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Ponosi stratę na prowadzonej działalności, co powoduje, że brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań związanych z działalnością. W celu prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie bieżących zobowiązań, a przede wszystkim na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracownikom. Ponadto podkreślono, że skarżąca nie posiada środków na rachunku bankowym, a dodatkowo konto bankowe zajął komornik sądowy. Z kolei stawianie jej przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na spłatę zobowiązań, czy na uregulowanie kosztów sądowych stanowi, w jej sytuacji, ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Do złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożono kopię wyciągu z rachunku bankowego z dnia 7 maja 2015r. z saldem ujemnym -576,21 zł (k. 32), wyciąg z rachunku bankowego z dnia 13 czerwca 2016r. z saldem 50 zł (k. 33), bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015r. (k. 34) oraz rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015r. do 31 grudnia 2015r. (k. 35). Postanowieniem dnia 15 września 2016r. sygn. akt I SA/Ol 566/16 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jako podstawę prawną wskazał art. 246 § 2 pkt 2 w związku art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy podkreślił, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z 9 września 2013r., sygn. akt II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że pomimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez spółkę nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej. Z kolei fakt zabezpieczenia rachunku bankowego (blokada środków do oznaczonej wysokości) nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego w zakresie m.in. pobierania kwot na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Nie znajduje również uzasadnienia argumentacja spółki o stawianiu jej przed wyborem, które koszty winna uregulować, czy koszty sądowe czy też zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej, w tym bieżące zobowiązania wobec pracowników. Zgodnie z przedłożonym bilansem w ubiegłym roku skarżąca z tytułu wynagrodzeń poniosła koszty w wysokości jedynie 611.214,34 zł. Z tytułu natomiast innych kosztów działalności operacyjnej spółki jak chociażby usług obcych (B III), w ramach których opłacane są m.in. koszty najmu, usług transportowych, usług budowlano-montażowych, koszty doradztwa, księgowości poniosła wydatki w wysokości 1.198.937,27 zł, czy pozostałych kosztów operacyjnych (B VII), do których zalicza się koszty reprezentacji i reklamy, podróży służbowych, ryczałty za używanie samochodów prywatnych do celów służbowych oraz koszty składek na rzecz organizacji była w stanie ponieść koszty w wysokości 43.698,69 zł. Uwzględniając powyższe trudno uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania. Nie ma przeszkód, nawet w przypadku braku takiego obowiązku wynikającego z treści umowy spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Jeżeli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Ponadto pozbawienie strony prawa do sądu w następstwie odmowy przyznania jej prawa pomocy nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Jak podał referendarz koszty sądowe związane są z toczonymi sporami sądowymi, i należy je zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, tak więc konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła sprzeciw, w którym wniosła o uchylenie postanowienia referendarza i zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, i odmowę zwolnienia w jakiejkolwiek części. Spółka wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest obecnie zerowy z uwagi na trudności w uzyskaniu licencji. Podkreśliła przy tym, że sprzedaż majątku trwałego miałaby charakter nieodwracalny, natomiast przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem (tak w postanowieniu NSA z 6 czerwca 2008r. sygn. akt I GSK 1202/07). Ponadto, powołując się na orzeczenie NSA z 30 czerwca 2010r. sygn. akt I GZ 193/10 podkreśliła, że możliwości strony do poniesienia kosztów sądowych winny być oceniane realnie, stąd stosowanie zasady, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi nie może pozbawiać prawa strony do dochodzenia swych praw przed sądem. Strona nie jest w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie co wynika również z faktu zainicjowania przez spółkę przed sądami administracyjnymi szeregu analogicznych spraw i łącznej wysokości wpisów w tych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożone dowody Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznaje za zasadną ocenę referendarza sądowego, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, że nie zaistniały w odniesieniu do spółki wyjątkowe i szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w odniesieniu do osoby prawnej w niniejszej sprawie. Skarżąca pozostaje w obrocie gospodarczym pomimo podnoszonych trudności i pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej, poniesienia strat przez stronę nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej. Posiada opisane w zaskarżonym postanowieniu rzeczowe aktywa trwałe o wartości 3.643.395,69 zł, w tym środki trwałe w budowie o wartości 3.576.122,16 zł. Całkowity kapitał własny spółki na koniec ubiegłego roku wynosił 5.013.027,62 zł, w tym kapitał podstawowy wykazany w formularzu wniosku 1.928.000,00 zł, kapitał zapasowy 1.806.916,82 zł i pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe o wartości 2.833.829,03 zł. Ponadto z przedstawionego bilansu wynika, iż spółka na dzień 31 grudnia 2015r. posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 1.323.505,16 zł, a także środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 937.664,55 zł. Z zestawienia przedłożonego bilansu, z którego wynika, że w ubiegłym roku skarżąca z tytułu wynagrodzeń poniosła koszty w wysokości 611.214,34 zł, a z tytułu innych kosztów działalności operacyjnej w wysokości 43.698,69 zł. Uwzględniając powyższe oraz na tle powołanego już wyżej orzecznictwa sądowoadministracyjnego trudno uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie przeważa pogląd, że nie można stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 21 października 2013r., sygn. akt I SA/Wr 1097/13). Tak więc jeżeli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Mając na uwadze wyżej opisane okoliczności stwierdzić należy, że podniesiona w sprzeciwie argumentacja związana z prowadzaniem przez spółkę szeregu sporów sądowych i łączną wysokością wpisów w tych sprawach, nie może stanowić podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych. Reasumując, skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, mimo wskazywanych trudności finansowych, zapłata wymaganego na obecnym etapie wpisu należnego od skargi w kwocie 5.600 zł leży w zasięgu możliwości płatniczych strony. Analiza akt sprawy oraz dokumentów, które przedstawiła strona, trafna pozostaje jak najbardziej realna ocena referendarza, że porównanie wielkości kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi z majątkiem oraz przychodami spółki, wyklucza uznanie, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie zmienia powyższej oceny argumentacja przedstawiona w sprzeciwie. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.