I SA/Ol 567/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 08 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za miesiące od lipca do listopada 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1-sentencja postanowienia "A" Sp. z o.o. z siedzibą w "[...]" (dalej: skarżąca, Spółka, strona) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr. Oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi 1.000.000,00 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 2.402.377,77 zł, zgodnie zaś z bilansem za ostatni rok obrotowy skarżąca poniosła stratę w wysokości 1.443.682,95 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby na opłacenie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Podniosła, że prowadzona działalność przynosi stratę, co skutkuje brakiem środków na bieżące regulowanie zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością. Podkreśliła, że nie posiada środków na rachunkach bankowych, a dodatkowo na koncie posiada debet w wysokości 95.839,09 zł (stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku). Oświadczyła, że w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, a przede wszystkim na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracownikom. W ocenie skarżącej, nie do przyjęcia jest stwierdzenie, że ma ona obowiązek przeznaczenia środków w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenie się tym samym na niewywiązywanie się z obowiązku zapłaty ww. zobowiązań niezbędnych do dalszego funkcjonowania Spółki, a w szczególności z obowiązku regulowania bieżących zobowiązań wobec jej pracowników. Postawienie Spółki przed wyborem czy posiadane środki przeznaczyć na spłatę ww. zobowiązań, czy też na uregulowanie kosztów sądowych stanowiłoby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Do wniosku załączyła: wyciąg z rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 28.06.2016 r. do 30.06.2016 r., kopię bilansu na dzień 31.12.2015 r. (wersja pełna), kopię rachunku zysków i strat (wariant porównawczy) narastająco od początku roku 31.12.2015 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej " p.p.s.a", właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym jego zakres określiła w uzasadnieniu do przedmiotowego wniosku, zakreślając go na zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Sąd, referendarz sądowy może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy stwierdzić, że skarżąca zobowiązana jest opłacić m.in. wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Oceniając sytuację finansową skarżącej na podstawie przesłanych przez Spółkę oświadczeń stwierdzić można, że Spółka stopniowo ogranicza prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Wniosek ten wynika z przedstawionych przez spółkę dokumentów księgowych w postaci bilansu i rachunku zysków i strat na dzień 31.12.2015 r. Niemniej jednak, oceniając sytuację finansową w oparciu o przedstawione dokumenty można stwierdzić, że Spółka pomimo, jak twierdzi trudności, wciąż uzyskuje znaczne przychody, na koniec roku 2014 była to kwota 54.049.764,43 natomiast na koniec roku 2015 r. przychód zmalał do kwoty 8.711.119,77 zł. Przy czym skarżąca pomimo ograniczenia działalności, posiada znaczny majątek w postaci środków trwałych o wartości 2.402.377,77 zł w tym grunty i budynki o wartości łącznej 1.586.977,86 zł oraz środki transportu o wartości 449.034 zł. (stan aktualny na dzień 31.12.2015 r.). Tylko z tych danych wynika, że Spółka dysponuje znacznym majątkiem, w oparciu o który jest w stanie sfinansować koszty postępowania sądowego. Podnoszony przez skarżącą argument w postaci konieczności spłaty innych zobowiązań, w tym wypłata wynagrodzeń pracownikom, które jej zdaniem mają pierwszeństwo przez kosztami sądowymi jest nietrafiony. Po pierwsze stwierdzić należy, że z tytułu wynagrodzeń Spółka w roku 2014 wypłaciła kwotę 938.047,78 zł w roku 2015 – kwota ta wyniosła 613.502,80. Zestawiając zatem te wartości z wartością posiadanych środków trwałych stwierdzić należy, że skarżąca jest w stanie w oparciu o posiadany majątek zarówno wypłacić wynagrodzenia pracownikom jak i opłacić koszty sądowe. Dodatkowo zauważenia wymaga fakt, iż spółka prowadzi dzielność gospodarcza i z bieżących przychodów reguluje swoje zobowiązania. Odnosząc się do podniesionej przez Spółkę okoliczności poniesienia straty na poziomie 1.443.682,95 zł stwierdzić należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (postanowienie z dnia 01.08.2013 r. sygn. akt I FZ 327/13 opubl. https://cbois.nsa.gov.pl). W postanowieniach zaś z dnia 22 marca 2011 r, II GZ 112/11(opubl. https://cbois.nsa.gov.pl) i z dnia 19 listopada 2004r., I FZ 436/04 NSA (nieopubl.) stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Dlatego, oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy spółce, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej, a te w przedmiotowej sprawie nie wskazują, że strona spełnia warunki do przyznania jej prawa pomocy . Na marginesie stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na priorytet zobowiązań publicznoprawnych nad zobowiązaniami prywatnoprawnymi i dlatego nawet w sytuacji wszczęcia postępowania likwidacyjnego (upadłościowego) nie uzasadnia to automatycznie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14 opubl. https://cbois.nsa.gov.pl). Przy czym każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie z 28 marca 2014 r sygn. akt I OZ 232/14, z dnia 17 grudnia 2014 sygn. akt I FZ 459/14, opubl. https://cbois.nsa.gov.pl). Tym samym fakt zapłaty kosztów sądowych nawet kosztem innych zobowiązań skarżącej nie może być utożsamiany z ograniczeniem konstytucyjnego prawa do sądu. Także do niniejszej sprawy wciąż aktualne pozostaje stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, powołane już w postanowieniu z dnia 15.02.2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3480/15 skierowanym do Spółki, który silnie uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał stwierdza wprost, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami i mimo, że deklarowała straty przekraczające jej przychody, to koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że z uwagi na wysokość uzyskiwanych przez Spółkę przychodów, wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych, brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.