I SA/Ol 574/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. postanawia : odmówić M.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2012r., sygn. akt I SA/Ol 574/11 oddalił skargę M.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. Wnioskiem z dnia 1 lutego 2013 r., skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwoma synami. Oświadczyła, że posiada majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2, przy czym połowa stanowi własność rodziców, nieruchomość rolną o powierzchni 5,69 ha oraz działkę zabudowaną o powierzchni 28 arów. Nadto posiada kombajn zbożowy w leasingu oraz ciągnik rolniczy. Dodała, że mąż łoży na utrzymanie synów po 500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że w związku z wymogiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w postaci radcy prawnego. Podała, iż sytuacja finansowa nie pozwala jej opłacenie usług radcy prawnego Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., strona w dniu 11 lutego 2013 r. została wezwana, do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącą kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy w tym rachunków obsługujących spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, - oświadczenia o rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz osób prowadzących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, - oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, nadto złożenie oświadczenia czy na małoletnie dzieci skarżąca otrzymuje jakiekolwiek środki pieniężne jeżeli tak należało wskazać z jakiego tytułu oraz określić ich wysokość, - oświadczenia w kwestii wszystkich posiadanych nieruchomości i ruchomości powyżej 3.000 zł w okresie od 9 maja 2012 r. do 11 lutego 2013 r., - odpisów deklaracji VAT -7 za ostanie sześć miesięcy, - kopii ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt, - zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych stronie od początku ubiegłego do 11 lutego 2013 r., - przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącej trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 19 lutego 2013 r. złożyła oświadczenie, iż w okresie od 9 maja 2012 r. do 11 lutego 2013 r. posiada ruchomości w postaci ciągnika rolniczego, nadto nieruchomości w postaci zabudowanej działki o powierzchni 28 arów oraz gruntu rolnego o powierzchni 5,694 ha. Wyjaśniła, że ponosi wydatki w postaci: podatek rolny – 270 zł (kwartalnie), opłata za energię elektryczną 800 zł (kwartalnie), opłata za wodę 150 zł miesięcznie, opłata za gaz 60 zł miesięcznie, opłata za telefon – 110 zł, koszty zakupu żywności, środków higienicznych, ubrań -150 zł miesięcznie, wydatki na paliwo - 6.000 zł rocznie, zakup opału 5.000 zł rocznie, zakup koncentratów do pasz 500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody wyłącznie z gospodarstwa rolnego tj. uzyskiwanych dopłat i sprzedaży zwierząt. Dodatkowo skarżąca przedłożyła zaświadczenie z dnia 18 lutego 2013 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych w okresie od 1 stycznia 2012 r. do dnia 11 lutego 2013 r., z którego wynika, że w dniu 13 marca 2012 r. otrzymała płatność w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w wysokości 56.100,66 zł, płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 9.592,83 zł przekazaną w dniu 31 maja 2012 r. Nadto przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w S. za okres od 1 maja 2012 r. do 19 lutego 2013 r. ze stanem "0", na którym nie wykonano żadnych operacji bankowych. Skarżąca przedstawiła także odpisy deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do grudnia 2012 r. oraz kopię ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 §2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. W szczególności co do wysokości uzyskiwanych dochodów wskazała jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. z dopłat oraz ze sprzedaży zwierząt, nie wskazując przy tym wysokości dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży zwierząt. W tym miejscu wskazać należy, że z kopii ksiąg rejestracyjnych posiadanych przez wnioskodawczynię zwierząt wynika, iż w miesiącu grudniu 2012 r. dokonała ona sprzedaży 12 sztuk świń, natomiast w miesiącu styczniu 2013 r. 10 sztuk świń. W związku z powyższym uzyskała ona we wskazanych miesiącach dochód, którego wysokości nie podała. Ponadto podkreślić należy, że oświadczenia złożone w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w odpowiedzi na wezwanie Sądu pozostają w sprzeczności z informacjami wynikającymi z akt administracyjnych. Z protokołu przesłuchania skarżącej znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że posiada ona 4 rachunki bankowe, związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Natomiast na wezwanie Sądu wnioskodawczyni przedkłada jedynie wyciąg z jednego z nich, na którym przez ostatnie kilka miesięcy nie dokonywano transakcji i na którym stan konta wynosi "0". Z formularza PPF oraz z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż posiada ona 5,694 ha użytków rolnych, natomiast z akt administracyjnych (protokołu przesłuchania k. 157 akt adm.) wynika , iż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około 70 ha, z czego około 60 ha to grunty rolne, na których uprawia rzepak i zboża. Sąd zwraca również uwagę, że do wskazanych przez wnioskodawczynię gruntów rolnych o powierzchni 5,694 ha nie otrzymałaby ona dopłat w wysokości ponad 65.000 zł. Zatem należy uznać, iż skarżąca zaniżyła wielkość posiadanych gruntów. W ocenie Sądu intencją wnioskodawczyni jest celowe i wybiórcze przedstawianie odpowiadających faktów oraz dokumentów, które miałyby jedynie potwierdzić jej ciężką sytuację materialną. Zdaniem Sądu na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawczyni nie sposób było ustalić m. in. wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, co stanowi punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony i ewentualnie uznania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie przedłożyła także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem. Nie przedłożyła dokumentów, do których przedstawienia była wezwana, które potwierdziłyby ponoszone koszty utrzymania. Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania rzetelnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca utrudniła dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji stwierdzić natomiast należy, że lakoniczne oświadczenia oraz tylko częściowe przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Ze względu na zdawkowe oświadczenia i wybiórcze przedstawienie dokumentów, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez nią, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Postawa wnioskodawczyni, która przedstawiły jedynie wygodne dla siebie informację o jej sytuacji finansowej, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości się ona kształtuje oraz, czy wnioskodawczyni rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że z przedstawionego zaświadczenia wystawionego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że w 2012 r. skarżąca otrzymała łącznie dopłaty w wysokości 65.693,49 zł. Natomiast z podliczenia wszystkich wykazanych przez skarżącą wydatków w złożonym oświadczeniu z dnia 19 lutego 2013 r. wynika, że rocznie strona wydatkuję kwotę ok. 26.920 zł, co daje miesięcznie ok. 2.242 zł. Zatem jeżeli by ograniczyć rozważania dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawczyni wyłącznie do tych danych przestawionych przez stronę należało by uznać, że strona posiada środki finansowe pochodzące z otrzymanej dopłaty na opłacenie zarówno kosztów sądowych, jak i radcy prawnego. Podkreślić również należy, że wnioskodawczyni w miesiącach grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. sprzedała łącznie 22 sztuki świń, w związku z tym uzyskała kolejne środki finansowe, z których może pokryć koszty niniejszego postępowania. Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawczyni wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.