I SA/Ol 610/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Złożonym na urzędowym formularzu PPF wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r. K.O. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]’ w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Według oświadczenia wnioskodawcy pozostaje On we wspólnym gospodarstwie domowym z trojgiem niepełnoletnich dzieci w wieku 12 lat, 9 lat i 2 miesiące. W marcu 2013 r. odbył leczenie szpitalne z powodu silnego bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, a następnie poddał się rehabilitacji. Ze względów zdrowotnych nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, lecz podejmuje jedynie kroki prawne mające na celu wyegzekwowanie należnych środków od kontrahentów oraz uregulowanie rozliczeń z byłą współpracownicą B.N., której nieuczciwość spowodowała Jego kłopoty finansowe. Wykonuje drobne prace dorywcze z zakresu naprawy sprzętu komputerowego, z których osiąga dochód wysokości 1.500 zł miesięcznie. W razie potrzeby pożycza drobne kwoty pieniędzy od ojca. Posiada działkę rolną o wartości 50.000 zł, na której ustanowiono hipoteką w kwocie 100.000 zł. Mieszka w wynajętym pokoju. Obciążają Go dwa kredyty bankowe, tj. kredyt hipoteczny w kwocie 330.000 zł oraz kredyt gotówkowy w wysokości 40.000 zł, a także pożyczka w wysokości 100.000 zł, które zostały zaciągnięte na ratowanie działalności gospodarczej. Z uwagi na prowadzenie egzekucji administracyjnej tytułem zaległości podatkowych na kwotę co najmniej 500.000 zł, za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r., nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwanie z dnia 6 sierpnia 2014 r., skarżący wyjaśnił, że Jego stałe miesięczne wydatki wynoszą 1.500 – 1.600 zł i obejmują składki ZUS w wysokości 1060 zł oraz koszty wyżywienia w wysokości 500 zł. Korzysta również z symbolicznej i sporadycznej finansowej pomocy ojca w wysokości 50 – 100 zł. Prowadzi działalność w zakresie usług informatycznych. W działalności tej nie posiada żadnych środków trwałych, wyposażenia ani towarów. Jest właścicielem nieruchomości rolnej położonej w miejscowości P. o powierzchni 6.000 m². Nie posiada ruchomości i przedmiotów wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, jak również oszczędności. Wartość Jego udziału w odziedziczonym po matce spadku wynosiła 15.000 zł. Wnioskodawca wskazał przy tym, że udziały, które odziedziczył, tj. 3/24 domu jednorodzinnego, darował bratu wraz z pozostałymi udziałami o wartości 356.250 zł, ponieważ nie był w stanie uiszczać rat kredytu obciążającego nieruchomość. Z uwagi na zadłużenie i brak możliwości zaciągnięcia pożyczki czy kredytu bankowego po wszczęciu postępowania zabezpieczającego, w dniu 4 grudnia 2013 r. zawarł umowę pożyczki, której zabezpieczeniem jest nieruchomość w miejscowości P. Środki te posłużyły na spłatę zobowiązań, w tym zamknięcie odnawialnej linii kredytowej na działalność gospodarczą. Aktualnie blokada organu egzekucyjnego na rachunkach dotycząca należności z tytułu VAT i podatku dochodowego, wynosi 720.000 zł. Skarżący wyjaśnił, iż nie pozostaje w związku małżeńskim. Jego najmłodszy syn zamieszkuje z nim na stałe, zaś z matką tego dziecka, która sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, skarżący nie ma rozliczeń ściśle finansowych. Dwoje dzieci z poprzedniego związku zamieszkują z Nim średnio przez 6 miesięcy w roku (wszystkie piątki, soboty i niedziele, ferie i wakacje). Z ich matką również nie ma rozliczeń ściśle finansowych. Wnioskodawca dodał, iż zaciągnął w 2006 r. kredyt hipoteczny na 30 lat w kwocie 330.000 zł. Nieruchomość obciążoną tym kredytem darował bratu J.O., albowiem nie był go w stanie spłacać. Tym samym nie jest w posiadaniu tej nieruchomości i nie spłaca rat kredytu, które obecnie według Jego wiedzy wynoszą około 2.000 zł. Oświadczył, iż za sporządzenie skargi uiścił na rzecz pełnomocnika, radcy prawnego A.J. w marcu 2014 r., kwotę 500 zł. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oceniając, że złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące i rzetelne, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że należy odróżnić fakt prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodu od sytuacji, jaka ma miejsce w Jego przypadku, gdy działalność ta figuruje jedynie w rejestrze co czasu rozstrzygnięcia sporów sądowych z byłym kontrahentem oraz z byłą współpracownicą. Kwestionując stwierdzenie, że niewiarygodne jest, iż ponosi jedynie wydatki na składki ZUS oraz wyżywienie, wskazał, że obecnie funkcjonuje na poziomie minimum egzystencji i nie wydatkuje środków na odzież, natomiast na środki czystości przeznacza minimalne kwoty uwzględnione w wydatkach na wyżywienie. Dodał, że nie ponosi kosztów wynajmu pokoju, albowiem mieszkanie stanowi własność matki Jego najmłodszego dziecka, z którą jednakże nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał, że nie odniósł się wprost do kwestii majątku posiadanego w okresie do 1 stycznia 2012 r. do 24 kwietnia 2014 r., albowiem informacje te zostały przekazane przez organ i ustosunkował się do nich w odrębnym punkcie. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 r. ustosunkował się również do kwestii zaciągniętych kredytów i pożyczek. Pismem z dnia 9 września br. wnioskodawca został wezwany przez Sąd, do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych potwierdzających powoływane w związku z wnioskiem okoliczności odnośnie stanu majątkowego, dotyczących: - osiąganych aktualnie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności odpisów deklaracji miesięcznych za br. i rocznego zeznania podatkowego za rok ubiegły. - wskazywanych innych źródeł utrzymania, (poprzez oświadczenie osób najbliższych o ponoszeniu kosztów utrzymania skarżącego, w tym związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem) - ponoszonych wydatków na codzienne utrzymanie, - sprzedaży w dniu 8 listopada 2013r. lokalu mieszkalnego za kwotę 150.000zł, - ewentualnych świadczeń z pomocy społecznej, poprzez przedstawienie zaświadczenia wydanego przez właściwy organ administracji publicznej. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 września 2014 r. (k. 91 akt sąd.), a zatem termin do wykonania obowiązku i złożenia dokumentów źródłowych upłynął w dniu 17 września 2014 r.. Pomimo tego, dokumentacja potwierdzająca aktualną sytuację finansową i majątkową strony nie została złożona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 zd. 1 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany w powołanym wyżej przepisie p.p.s.a. uszczerbek należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (p. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Skoro bowiem prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi przy tym pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (p. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl.: Lex nr 101042). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Rozpoznając złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia we wnioskowanym zakresie, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na aktualnym etapie postępowania odpowiadają wysokości wpisów sądowych od skarg wniesionych przez stronę w 4 sprawach prowadzonych pod sygn. akt I SA/Ol 609/14 – I SA/Ol 612/14, tj. w łącznej kwocie 400 zł. Podkreślenia wymaga, że skarżący pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wykazał, iż w jego sytuacji rzeczywiście zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie przedłożenie wskazanych przez Sąd dokumentów źródłowych skutkowało przyjęciem, iż ocena możliwości płatniczych strony na podstawie osiąganych przychodów i wydatków, nie jest możliwa. Tym bardziej w sytuacji, gdy w świetle dotychczasowych wyjaśnień wnioskodawcy odnośnie niskich dochodów stanowiących źródło utrzymania czteroosobowej rodziny, z akt nie wynika aby sytuacja ta skutkowała koniecznością korzystania ze środków w ramach pomocy społecznej. Zauważyć należy, iż wyjaśnienia skarżącego w zakresie sytuacji życiowej i finansowej są niejasne i niespójne. Początkowo skarżący podnosił m.in., że w prowadzonym przez niego gospodarstwie domowym pozostaje troje niepełnoletnich dzieci. Jednak w kolejnym oświadczeniu podał już jedynie wysokość wydatków związanych z utrzymaniem własnym, bez określenia kosztów utrzymania dzieci. Nie wskazał również stopnia partycypowania w tych kosztach przez matki dzieci, stwierdzając lakonicznie, że z matkami dzieci nie prowadzi "rozliczeń ściśle finansowych". Wysokość wydatków na utrzymanie dzieci, w świetle oświadczenia strony, że z jednym z nich zamieszkuje stale, zaś z pozostałymi dwoma przez okres pół roku, była zaś zdaniem Sądu, istotna dla zweryfikowania jej możliwości płatniczych. Jako niewiarygodne jawią się też wyjaśnienia skarżącego, jakoby wysokość jego miesięcznych wydatków opiewała na kwotę 1.500 zł, przy czym kwota ta obejmuje w znacznej części zobowiązania z tytułu składek ZUS (1.060 zł), a w pozostałej koszty wyżywienia. Nie uwzględnia ona zatem, zarówno wydatków na utrzymanie dzieci, jak i innych, dotyczących samego wnioskodawcy, m.in. kosztów utrzymania zajmowanego mieszkania (ewentualnie partycypowania w tych kosztach), leczenia i rehabilitacji, czy też ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wątpliwości budzi również oświadczenie wnioskodawcy, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką najmłodszego, kilkumiesięcznego dziecka, w sytuacji gdy zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym jej własność. Wskazać ponadto należy na niespójność wyjaśnień wnioskodawcy, który najpierw podał, że wynajmuje pokój, a następnie, że zamieszkuje u matki Jego dziecka. Dodatkowe wątpliwości, których skarżący pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. nie usunął, dotyczą miesięcznych obciążeń z tytułu zaciągniętych kredytów: hipotecznego w wysokości 330.000 zł oraz gotówkowego na kwotę 40.000 zł i pożyczki na sumę 100.000 zł, skoro uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że kredyt hipoteczny spłaca jego brat, podnosząc jednocześnie, że: "kredyt widnieje "na mnie", ponieważ brat nie ma aktualnie zdolności kredytowej pozwalającej na scedowanie kredytu na siebie". W związku ze wskazaniem wśród składników stanu majątkowego strony, działki rolnej, zauważyć należy, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów wyrażane jest stanowisko, że posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, opubl. Lex nr 786724). Istotne jest bowiem, że posiadanie nieruchomości tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości. Przy czym dla możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z posiadaniem majątku nieruchomego, bez znaczenia pozostaje podnoszony przez stronę wpis hipoteki na tej nieruchomości, który nie wyklucza możliwości korzystania z niej i nie stanowi przeszkody w rozporządzaniu według uznania właściciela. Dodać należy, że skarżący, pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie odniósł się do okoliczności sprzedaży w dniu 8 listopada 2013 r. lokalu mieszkalnego za kwotę 150.000 zł i nie wskazał celów, na jakie przeznaczył środki uzyskane z tej sprzedaży. Reasumując, wskazane wyżej nie przedłożenie wskazanych przez Sąd dokumentów źródłowych, a co za tym idzie, powstałe wątpliwości co do wysokości i źródeł osiąganych przychodów oraz finansowanych wydatków, nie dały podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez skarżącego procesu sądowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie tych kosztów, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.